Štó da dźensa hižo drastu z módroćišća nosy? Nó, Ty!

Módroćišć je zaso in, tak znajmjeńša přeja sej to studentki a student Berlinskeje Akademije za modu a de­sign (AMD). A woni dopokazuja, zo so płat, kotryž naše pra­wowki a wowki rady za dźěłowu drastu wužiwachu, tež do moderneho swěta hodźi. Módroćišć njeje přichodnje jenož płat, kotryž jako rub pola nana a maćerje na blidźe leži. Wjele bóle wuhladamy jón klětu na wšitkich hasach wulkich mě­stow a wsow, wosebje pak w Delnjej Łužicy.

Sarah Gwiszcz je sej něšto me­trow to­hole płata w domenje Dahlem pola Krügerec w Berlinje sama poćišćała. „Mjeztym tónle płat lubuju“, wona powěda, „nošu jón wšědnje na sebi.“ Wuske módre banćiki pyša jeje brune škórnje a blond wopuš z módrymi smuhami. 22lětna je studentka 4. semestra na Berlinskej AMD a pochadźa z Rogowa, małeje wsy blisko Lubnjowa. Z płatom je stu­dentka mody swoju lětušu lětnju ko­lekciju wuhotowała. „A hdyž je zajimcow za tónle stil, tradicionalne moti­wy w nowym outfiće nosyć, móhła sej předstajić, zo łužiskoserbski modowy label za­łožu, tajku drastu wuwiwam a předawam. Mam domske a swójbnych we Łužicy. Nochcu na přeco woteńć.”

Krótko, krótšo a hišće čwak mjenje płatu – přilubjam wam, přichodne lěćo budźe horce, wšojedne hač so dešćuje a hrima. Barby drasty su jaskrawe, ale tež ćmowe. Banty do włosow, čerwjene a módre, wušiwane z parličkami, pyša hłowy, a drobne wušiwanki na jara židźanych płatach sadźeja wosebite akcenty. Zeynep Körmü to dopokazuje. Jeje předchadnicy pochadźeja z Azerbajdźana. Jeje moda, kotruž je minjenu sobotu w Gu­binje w „Starej barbjerni“ předstajiła, zwja­zuja elementy folklory jeje naroda z tym delnjołužiskich Serbowkow. Židu rubiškow Błótowčankow pokazuje wona w oweralach we wšelakich kremowych barbach. Rubiška, lochke kaž powětr, pyša błyšćace so módre trodle. Na kromje košulkow su běłe canki z bałmy.

Na catwalku w „Starej barbjerni“ su wi­dźeć krótke suknje z něžnymi běłymi kwětkami na módrym płaće a na štałtach módre drobne kwětki na běłym płaće. Pod tym nosy moderna młoda žona přichodnje krót­­ke pumpcholowy, k tomu žołtu kapu z kor­narkom, kotryž je z módroćišćom podkła­dźeny. Bigbag w samsnych barbach na so skedźbnja. Sarah je modu naćisnyła a šiła. Hnydom na to běži dołhonohata rjanolinka w krótkim oweralu, znowa w módroćišću, nimo zajimowanych hosći modoweje přehladki pod hesłom „serbski modern“. Dale wuhladamy legginsy z módroćišća, za kotrež je Sophie Schmuckermeier předłohu wuwiła.

Dalša zajimawostka: Florence Charlici je so nimo žonjaceje tež z mužacej drastu zaběrała. „Mužaca a žonjaca drasta słušatej za mnje hromadźe“, wona měni, „to pokazuje so tež w stilu mojich modelow.“ A wo­prawdźe. Na catwalku stej modelej módro­ćišć a drastu w žołtej barbje woblečenej. Po zakónčenju studija chce Florence najprjedy pola wšelakich designerow dźě­łać, zo by nazhonjenja zběrała. Zaběra z błó­towskej drastu je jej tójšto wědy wo ručnym dźěle posrědkowała, kotruž bjez­dwěla dale trje­ba, kaž praji. Muž pak drasći so při­chodnje tež decentnje kremowy kabat a je-li zmu­žity, žołto-čerwjene karowe cholowy.

Samoplećene pulowry su wosebitostka. Na nje je přichodna designerka Sabine Schmuckermeier ranku z kwětkami za­plet­ła, napodobnjejo tak wušiwane motiwy na suk­njach Błótowčankow. K tomu tobołka z kože, wupyšena ze zybolacymi so rje­ćaz­kami a trodlemi ze wšelakobarbneje wołmy. „Za mnje je koža material, kotryž su ludźo hižo poměrnje zahe za woblečenje wu­ži­wali. Tež błótowska drasta bjez kože nje­wuńdźe“, praji Sabine.

„Prjedy hač do Błótow jědźechmy, nje­wědźachmy ničo wo Serbach. Nět­ko pak je naš zajim zbudźeny. Mějachmy skład­nosć w Choćebuskim Serbskim mu­zeju błótow­sku drastu do ruki wzać. Ta bě tak ćežka. Dźiwa nas, kak móža to žony cy­ły dźeń znjesć“, powěda Mayssaloun Hazzoun. Sama wšak lubuje wona canki. W jeje mo­delach, kotrež na přehladce wustaja, su wone zapřijate, jako kornar abo samo na kwasnym šaće, kotryž defilej mu­skich a žónskich rjanolinkow zakónči.

W zymje pobychu přichodni modowi designerojo we Łužicy, zo bychu so z del­njoserbskej drastu zaběrali a z njeje modu wuwiwali. Su so wot drasty za swójske ideje wobwliwować dali. Jeno štóž dokładnje hlada, pak namaka w namjetach kolekcijow studentow hišće typiske elementy serbske je narodneje drasty. Přiwšěm je předstajena moda nošomna, wosebje pak wabi za to, so sami jehličkow, płata, wołmy a parličkow přimać. Ludźo, zyma so bliži. Je čas za ruč­ne dźěła!

Tekst a foto: | M. Rječcyna |

Na ćeńkich krótkich košul­kach z nimale pře­wid­neho běłeho přirodneho lenoweho płatu su wušiwanki z drobnymi kwětkami. K tomu čerwjene nohajcy a módre črije – serbske barby. „Bych šaćik rady w swój­skej garderobje měła. Wosebje lubja so mi decentne wušiwanki. Šaćik hodźi so z dalšimi drastowymi dźělemi kombinować“, měni model a fachowa abiturientka Anna Heidinger (nalěwo) z Berlina.

„Sym jenički Serb w redakciji“

Kajetan Dyrlich je 27 lět, je w Mainzu medijowy management studował a je nětko swobodny redaktor młodźinskeho wusyłanja Fritz, wot sćelaka RBB produkowaneho. Ma­tej Dźisławk je so z rodźenym Budyšanom wo jeho kultowym dźěłowym městnje roz­mołwjał.

Prašenje, kotrež zawěsće wšěm młodostnym najbóle pod nochćemi pali: Kak sy scyła k Radiju Fritz přišoł?

Kajetan: Sym hižo zahe započał za medije dźěłać. Prěnje nazhonjenja zběrach w serb­skich medijach. Mjez druhim dźěłach pola Radija Satkula a pisach za Serbske No­winy, wosebje za młodźinsku přiłohu. Za čas studija sym tež hišće za druhich dźěłał, kaž na přikład za sćelak SWR. Tak nawuknych, kak wšědny dźeń w medijowych redakcijach wupada a kotre žadanja na sobu­dźěłaćerja čakaja. ­Chcych na kóždy pad do Berlina, konkretnje k sćelakej Fritz. Wusyłanja běchu mi znate a so mi jara lubjachu. Požadach so tuž a mějach zbožo.

Móžeš so hišće na swój prěni nadawk pola Fritz dopominać?

Kajetan: Haj, dyrbjach powěsće rě­čeć, byrnjež to do to­ho hišće ženje nje­činił. Ale sym to relatiwnje spěšnje na­wuknył.

Kak wupada twój dźě­łowy dźeń? Hdy stawaš a kak dołho dyrbiš na dźěle wu­dźeržeć?

Kajetan: To je jara wše­lako, wotwisnje wot to­ho, kotre re­dakcionelne dźěło mam runje wuko­njeć. Naj­zašo dyrbju sta­wać, hdyž rańše wusy­łanje přewodźam, to błudźak hižo wokoło pjećich klinka. Dźěło započina so w šesćich. Druhdy pak du tež hakle do­poł­dnja w dźesaćich na dźěło, hdyž mam na přikład wusyłanje za přichodny dźeń plano­wać. Hdyž nócne wusyłanje „Blue moon“ sobu přihotuju, zapo­činam popoł­dnju a přiń­du hakle rano z re­dakcije. Kaž prajene, dźěłowe časy su přeco wot toho wotwisne, kotre dźěło mam, ale te wšak job zajimawy čini. Mam rozdźělne nadawki w roz­dźělnym času.

Kak často sy scyła w sćelaku Fritz słyšeć?

Kajetan: Na přikład potom, hdyž sym jako redaktor za powěsće zamołwity a je tež rěču. Často z moderatorami tež někajke žorty činju. Tuž so wosebje w nócnych wusyłanjach wu­dani radijo zašaltować.

Móžeš so hišće na swoju najkurioznišu sta­wizničku dopominać, kiž sy tam dožiwił?

Kajetan: Dyrbjach so jónu we wusyłanju smjeć, jako bě připosłuchar zazwonił a moja komoderatorka jemu praješe, zo je 10 000ty telefonowy kandidat. Wón je to wěrił a je so jara na někajke myto abo podobne wjeselił. Ja mějach po tym powěsće čitać a njemějach so prosće hižo pod kontrolu. Smój so za mikrofonom tak smjałoj, zo su so mi powěsće dospołnje nimokulili.

Telefonuja poprawom tež druhdy Serbja?

Kajetan: Haj, wosebje z Delnjeje Łužicy su hižo młodostni zazwonili. Druhdy wšak tež wjedro serbsce připowědźam, zwjetša pón­dźelu. To zbudźa wězo zajim mjez serbskimi při­posłucharjemi. Smy samo hižo serbsku telefonisku akciju měli, při kotrejž móžachu ludźo jenož něšto dobyć, hdyž su něšto serbsce rjekli.

Wědźa wšitcy Twoji kolegojo, kotre korjenje maš?

Kajetan: Haj, ja sym „jenički Serb“ w redakciji, takrjec tón „running gag“. A to njeje na kóždy pad špatne.

Sy ze swojimi 27 lětami poprawom hižo stary zajac pola Radija Fritz?

Kajetan: Ně. Wěmy drje, zo je to format wot młodostnych za młodostnych a ja sym w swo­jej starobje hišće jedyn z młódšich w teamje. Smy so hakle njedawno z moderatorku roz­žohnowali, kotraž bě 39 lět stara. Tak rigoroz­nje njewobchadźamy ze starobu, ale dźiwamy wězo na to, zo su sobudźěłaćerjo młódši.

Kak dołho chceš swój job hišće wukonjeć?

Kajetan: Dołhož su nadawki zajimawe. Mamy lóštne a chutne temy, to mje jara wabi. Spytam temu młodostnemu přeco znowa tak spři­stupnić, zo so za nju zajimuje. To drje jara napina, ale přiwšěm tež spokoja. Wězo hla­dam za tym, što móžu w přichodźe hišće wšitko činić. Principielnje so mi dźěło pola Radija Fritz jara lubi, tuž so nadźijam, zo budźeće mje hišće někotre lěta słyšeć móc.

Wutrobny dźak!

Redaktor pola Radija Fritz, Serb Kajetan Dyrlich Foto: Radio Fritz

Prěni raz finska skupina na Nukstock-jewišću

Ze skupinu WALTARI z Helsinkow su sej organizatorojo Nukstocka sami són spjelnili. Wjacore lěta je Bosćan Nawka, hłowny zamołwity za hudźbu metaloweho festiwala, spytał band za Łužicu zahorić. Lětsa so to poradźi. Waltari njehraje pak jeničce z twjerdymi gitarami – jich repertoire je jara wob­šěrny: wot acida přez zabawjacu hudźbu hač k popej.

Tež punk a serbske ludowe spěwy na lětušim Nukstocku ­za­klinčachu, a to wot Berlinskeje dróhi, kotraž je w Serbach mjez­tym dosć znata.

Tamne sydom skupin festiwala pak bě cyle po kli­šeju: twjerde a wótre, ně­­kotre bó­le za­hrajkane, tamne bóle ru­nje won, wšo­jedne hač bě­chu z tu- abo wukraja. | A. Wałdźic |

Mjez wobdźělnikami bě tež band Turbosperber. Foto: M. Dźisławk

Dumperowcy z Lejna zaso swoje kmanosće dopokazali

Na 11. němskich dumperowych mi­šter­stwach (DDM), za kotrež wuhotowa­chu w Lejnje njedawno 3. běh, běchu domjacy starterojo lětsa zaso jara wuspěšni. Z městnami 1, 2, 4, 5, 7 a 11 dominowachu woni znowa dumperowu scenu, kotraž wobsteji tónkróć z nimale 60 jězdźerjow – a to žno něšto rěka!

Hižo někotre lěta faworit a tuchwilny němski mišter Frank Domš ze Zejic je we wubědźowanju znowa swoju „top-formu“ wopokazał a sej prěnje měst­no wubědźił. Přewšo njewočakowany wukon pokaza Markus Donat, za­měst­niwši so hnydom za Domšom. To bě mnohim přitomnym wulka pře­kwa­pjenka. Trochu pře­sła­pja­cy bě re­zul­tat Ró­žeń­ča­na  Filipa Krala, ko­tryž bě dotal naj­sylniši konkurent Frankej Domšej. Wón wobsadźi „jenož“ 5. měst­no. K zakitowanju Kral ­rjekny: „Mi je wosrjedź běha chód wu­skočił. To bě mój najwjetši problem. A k wšemu nje­zbožu sym tež hišće na wobruč zajěł, štož mje dwě sekundźe płaćeše.“

Najpozdźišo nětko je napjatosć w boju wo lětuši titul DDM chětro wosłabjena, wšako je sej nawjedowacy Frank Domš komfortabelny předskok prono swojim kontrahentam na­dźě­łał. Z wuběrnymi a dobrymi wuslěd­kami při 3. běhu němskich dumpe­rowych mišterstwow su Lejnjanscy motorsportowcy znowa dominowali a móža tuž z prawom hordźi być. | J. Hrjehor |

Lětuše wuslědki

sobotny regionalny pokal
1. městno: Jurij Brězan
2. městno: Torsten Gerš
3. městno: Stefan Handrik

njedźelne dumperowe mišterstwo
1. městno: Frank Domš
(Lejnjanski dumperowy klub)
2. městno: Markus Donat
(Lejnjanski dumperowy klub)
3. městno: Thomas Neumann
(Adelsdorfski dumperowy klub)
4. do 11. městno: Robert Brězan, Filip Kral, Křesćan Grutka a Fabian Kubica (wšitcy Lejnjanski dumperowy klub).

mustwowe hódnoćenje
1. Lejnjanski dumperowy klub 60 dypkow
2. Koselitzski dumperowy klub 46 dypkow
3. Adelsdorfski dumperowy klub 46 dypkow

cyłkowne hódnoćenje jednotliwcow
1. Frank Domš 56 dypkow
2. Thomas Neumann 46 dypkow
3. Filip Kral 44 dypkow


Młodźina, 3. septembra 2010

Překwapjenka Lejnjanskeho wubědźowanja bě Markus Donat. Wón wubědźi sej cyle njewočakowano a k wjeselu swojich dumperowych přećelow 2. městno. Foto: D. ŠChäfer

„Łužica wostanje moja domizna“

Sulšečanka Božena Suchec je w lěće 2005 na Budyskim Serbskim gymnaziju maturu złožiła. Po tym zo je powołanje překupče za běrowowu komunikaciju na zarjedźe Domowiny nawuknyła, poda so na studij socialneje pedagogiki do Halle. „Studij je napinacy, sym pak přiwšěm přeswědčena, zo bě mój rozsud prawy. Chcu fleksibelna wostać a z tutym studijnym směrom mam móžnosć, we wšelakich wobłukach dźěłać.“

Do studija njeje wjele wo tym dźeržała, so do cuzby podać. „Sym sej wumolowała, zo we Łužicy blisko swójbnych wostanu, dźěłam a bydlu“, tak 23lětna. Tola nastajenje Boženy je so změniło. Mjeztym je hižo dwě lěće w Halle. Uniwersita je jara swójbna, město njeje přewulke a je přijomne. Nimo studija dźěła Božena w małej portugiziskej kofejowni a barje, zo by sej něšto přizasłužiła. Wot julija angažuje so w Krokoseumje Franckeskeje załožby. Je to kreatiwny centrum, kotryž dźěćom hač do dwanaće lět, swójbam a šulskim rjadownjam wšědnje program poskića. W juliju je třiměsačny praktikum w Halleskim młodźinskim jastwje započała, štož słuša k studijej. „Rozsudźich so za tutón wobłuk socialneho dźěła, dokelž chcu lěpje zrozumić, z kotrych přičin so młodostni přećiwo towaršnostnym abo statnym prawidłam přińdu, zo dyrbja do jastwa. Chcu instituciju „jastwo“ zeznać, zo móhła puć resocializowanja lěpje posudźować.“ We wólnym času zaběra so Božena z ručnym dźěłom, wona rady pasli, ale tež rysuje.

W prěnim rjedźe su Sulšečance swójbni wažni. „Sym horda na swoje serbske korjenje. Chcu pozdźišo swojim dźěćom tradicije, rěč, wotewrjenosć Serbow a tolerancu za druhe kultury rady dale dać.“
(J. Wićazec)

Serbske Nowiny, 2. septembra 2010

Božena Suchec Foto: J. Wićazec