Hłownych wójnskich złóstnikow zasudźili

Mittwoch, 26. Oktober 2016 geschrieben von:

W oktobru 1946 skónči so w Nürnbergu z wuwjedźenjom smjertnych wusudow prěni proces přećiwo němskim hłownym wójnskim złóstnikam. Knježerstwa USA, Sowjetskeho zwjazka, Wulkeje Britaniskeje a Francoskeje běchu 8. awgusta 1945 rozsudźili, mjezynarodne sudnistwo z wobskóržbnikami a wosom sudnikami štyrjoch dobyćerskich krajow wutworić. Wone je 218 dnjow přećiwo 22 hłownym wójnskim złóstnikam jednało, štož dokumentowaše w 42 zwjazkach.

Hłowny złóstnik čisło 1. wjednik NSDAP a němskeho stata Adolf Hitler, kaž tež reichski šef SS Heinrich Himmler, propagandowy minister a bohot Berlina dr. Joseph Goebbels njeběchu mjez wobskorženymi, dokelž běchu sej žiwjenje wzali. Krótko do zahajenja procesa w awgusće 1945 je so tež reichski organizatoriski nawoda NSDAP a šef nacistiskeho winowatostneho dźěłarnistwa Robert Ley sam morił. Hłowny reprezentant wójnskeje industrije Gustav Krupp von Bohlen und Halbach njebu ćežkeho schorjenja dla wobskorženy.

Załožba załožena

Mittwoch, 19. Oktober 2016 geschrieben von:
Dźens před 25 lětami załožichu knježerstwa Zwjazka, Sakskeje a Braniborskeje we Łazowskej cyrkwi Załožbu za serbski lud. Wona měła k tomu přinošować, zo móža Serbja „swoju rěč, swoju narodnu a kulturnu identitu tež w přichodźe zdźeržeć“. Tak rěkaše w zhromadnym wozjewjenju zwjazkoweho ministerstwa nutřkowneho a ministerskeju prezidentow Sakskeje prof. dr. Kurta Biedenkopfa a Braniborskeje dr. Manfreda Stolpe wo wutworjenju załožby. Wona dósta 34 milionow hriwnow, za lěto 1991 a za 1992 41 mio. hr. „Chcemy sobu k tomu přinošować, zo móhli so Serbja w přichodźe swobodnje a bjez zadźěwkow w swójskej kulturnej swojoraznosći wuwiwać“. Tole wuzběhny w narěči zwjazkowa ministerka za žony a młodźinu dr. Angela Merkel, kotraž zastupowaše zwjazkowe knjeržerstwo na historiskim akće. Załoženske wopismo podpisachu zwjazkowy statny sekretar Franz Kroppenstedt, prof. dr. Kurt Biedenkopf a dr. Manfred Stolpe. Za předsydku załožboweje rady wuzwolichu Ludmilu Budarjowu. Manfred Laduš

Kóždy dźesaty rejwanskeho swjedźenja Serb był

Freitag, 07. Oktober 2016 geschrieben von:

Před 25 lětami wotmě so kónc septembra w Drježdźanach prěni Sakski swjedźeń ludowych rejow, na kotrymž wobdźěli so 700 rejwarjow ze wšěch zwjazkowych krajow Němskeje. Kóždy dźesaty akter bě Serb. Swjedźeń bě přinošk Sakskeje k prěnjej róčnicy znowazjednoćenja Němskeje 3. oktobra 1990. Patronat přewzała bě mandźelska sakskeho ministerskeho prezidenta Ingrid Biedenkopf, kotraž na zahajenju wuzběhny: „Z našich sakskich kónčin witamy wosebje wutrobnje Serbow, kotřiž pěstuja z wulkej pilnosću a lubosću swoju rjanu kulturu a tradicio­nalne ludowe reje. Woni Saksku hłownje sobu zastupuja.“

Słowa Ingrid Biedenkopf woprawdźe přitrjechichu, wšako su nimo Serbow jenož hišće rejwanski folklorny ansambl Drježdźanskeje techniskeje uniwersity a dźěćacej rejwanskej skupinje ze stolicy Sakskeje swobodny stat zastupowali. Rejwanske cyłki z Rudnych hór a z južneje Hornjeje Łužicy běchu sobuskutkowanje wotprajili.

Holanski swjedźeń 60 lět

Montag, 12. September 2016 geschrieben von:

Wjace hač 3 000 přihladowarjow dožiwi spočatk septembra 1956 w Komorowje pola Klukša prěni holanski swjedźeń, kotryž bě Budyska župa Domowiny z jeje tehdyšim 1. sekretarom Erichom Maćijom organizowała. Na 25 wozach swjedźenskeho ćaha předstajichu wuwiće ratarstwa po rólnej reformje 1945. Masowa reja zjednoći 200 młodych ludźi z Budyskeje a ze susodnych župow. Holanski swjedźeń wuwi so na kulturny wjeršk, na kotrymž wobdźělichu so nimo Budyskich župnych kulturnych skupin ćělesa z Wojerowskeje, Běłowodźanskeje a Nišćanskeje župy kaž tohorunja němscy wuměłcy.

Domowina dowobnowjena

Mittwoch, 15. Juni 2016 geschrieben von:
Dźensa před 25 lětami zeńdźe so 183 delegatow z dźewjeć župow a towarstwow we Wětrowskim Kulturnym domje k 2. hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wona je po nowej wustawje politisce njewotwisny, samostatny třěšny zwjazk Serbow a serbskich towarstwow a wuznawa so k swobodnemu demokratiskemu porjadej, wuzběhny w dźěłowej rozprawje jeje městopředsyda Harald Koncak. Po wobšěrnej diskusiji schwalichu wudospołnjeny program a změnu wustawkow zwjazka, kotremuž 9 500 čłonow přisłuša. Najsylniši přiklesk dósta za swój diskusijny přinošk Jurij Koch, žadacy sej tolerancu a zhromadne dźěło wšěch worštow Serbow­ za naš lud. Ze 140 hłosami bu Koch za čestnohamtskeho městopředsydu Domowiny­ wuzwoleny. Za Jana Pawoła Nagela jako čestnohamtskeho před­sydu zwjazka hłosowaše 94 delegatow. Dalši kandidat za předsydu, Stani Brězan, dósta 64 hłosow. Z wobzamknjenjemi 2. hłowneje zhromadźizny bu Domowina dowobnowjena. Manfred Laduš

Třista dnjow wo francoski Verdun wojowali

Montag, 22. Februar 2016 geschrieben von:

21. februara 1916 rano we wosmich zahaji so z wutřělemi z 1 200 kanonami masiwny nadběh němskeho kejžorskeho wójska na francoske město Verdun w Lothringskej, kotrež bě wot 39 twjerdźiznow wobdate. Wutřěle kanonow běchu 200 kilometrow daloko słyšeć. Z tym zahaji so najznaćiša, sobu najkrawniša a na woběmaj bokomaj fronty hoberske straty žadaca sej masowa bitwa Prěnjeje swětoweje wójny. Wona traješe hač do srjedź decembra 1916 a skónči so z němskej poražku. Němske wójsko zhubi ně­hdźe 143 000 padłych a 200 000 zranjenych a zajatych wojakow, mjez nimi cyły rjad serbskich. Straty francoskeje armeje wučinjachu 362 000 bojownikow, z nich 164 000 padnjenych. Po kóncu bojow nazběrachu na bitwišću zbytki 130 000 mortwych, kotrež buchu w kóstnicy w Douaumonće pochowane. Bitwa wo Verdun skónči so po dźesać měsacach na nimale samsnej liniji, kaž lěto do toho. We wojowanju zasadźichu na woběmaj bokomaj prěni raz masiwnje modernu wojersku techniku, kanony z wulkej sylnosću, jědojty płun, wohnjomjetaki, tanki a mócne betonowe bunkry.

Prěni powójnski ptači kwas w Budyšinje

Mittwoch, 27. Januar 2016 geschrieben von:
Dźensa před 70 lětami bě Domowina zaso Serbow na prěni powójnski ptači kwas do Budyskeje „Króny“ (pozdźišo hotel Město Budyšin) přeprosyła. Městna na žurlomaj běchu wšitke wobsadźene. Hosćo běchu z Budyšina, ale tež z mnohich wsow, kaž z Radworja, Bukec, Kubšic, Malešec, Rakec, Njeswačidła, Baćonja, Chrósćic a Budestec, přišli. Mjez přihladowarjemi běchu tohorunja oficěrojo Budyskeje sowjetskeje komandantury a čěscy přećeljo. Chróšćanscy młodostni pokazachu spočatnje „Kermušnu reju“ a „Staru bursku“. Na to předstaji Chróšćanska serbska lajska dźiwadłowa skupina pod nawodom Pawoła Kmjeća hru Jurja Wjele „Knjez a roboćan“, za čož je sylny přiklesk publikuma žnjała. A wot Jurja Winarja nowozałoženy a dirigowany Serbski wučerski chór zawjeseli wopytowarjow z někotrymi spěwami w maćeršćinje, mjez druhim wo ptačim kwasu kaž „Hlejće, nowa wěc so stała“. Wot lěta 1957 hač donětka wuhotuje Serbski ludowy ansambl ptačokwasny program. Manfred Laduš

Domowina zaso Zwjazk Serbow

Dienstag, 12. Januar 2016 geschrieben von:

Dźensa před 25 lětami wotmě so w Choćebuzu 1. hłowna zhromadźizna Domowiny po politiskim prěwróće a po wurjadnym kongresu 17. měrca 1990 w Budyšinje. 263 delegatow Domowinskich skupin z dźesać župow a dwanaće hosći, mjez nimi Radworski farar a předsyda Zjednoćenstwa Cyrila a Metoda Clemens Hrjehor a Radworčan Jan Nuk jako zastupnik initiatiwneje skupiny Serbskeje narodneje zhromadźizny, wuradźowaše wobšěrnje a wótrje wo nowych wustawkach Domowiny.

W nadawku wustawkoweje komisije zdźěli sekretar zwjazkoweho předsydstwa Rafael Wowčer, zo ma so do doskónčneho naćiska wustawkow na žadanje financneho zarjada zapisać, zo je Domowina powšitkownowužitne towarstwo. Pod nadpismom „Mamy dom z třěchu – Jeho durje su za wšěch wotewrjene“ rozprawjach tehdy w Serbskich Nowinach wo wažnym wuradźowanju za přichod narodneje organizacije po přewróće. Přemóžaca wjetšina přitomnych schwali předležace wustawki, w kotrychž mjenuje so Domowina zaso Zwjazk Łužiskich Serbow. Pod tymle zapřijećom běchu ju jako třěšny zwjazk serbskich towarstwow 13. oktobra 1912 załožili.

Zaso dźiwadło hrali

Donnerstag, 07. Januar 2016 geschrieben von:
Nowe lěto 1946 dožiwi serbska činohra „Knjez a roboćan“ swoju powójnsku premjeru w Pančicach. 22 hrajerjow Chróšćanskeje lajskeje dźiwadłoweje skupiny nazwučowa w režiji Pawoła Kmjeća dramatiski kruch ze serbskich stawiznow, kotryž bě wučer Jurij Wjela 1931 spisał. Nazymu 1945 započachu woni pod ćežkimi powójnskimi wuměnjenjemi – zwjetša w swětle swěčkow, dokelž njebě miliny – hru „Knjez a roboćan“ nastudować. Hižo do toho běchu dramu „Smjertna reja“ Alojsa Lipela, kotruž bě Pawoł Kmjeć zeserbšćił, 1. nowembra 1945 prěni króć w Chróšćanskej cyrkwi pokazali. Bě to docyła prěnje serbske dźiwadłowe předstajenje po wójnje. 25. nowembra 1945 slědowachu młodźi hrajerjo z Konjec-Šunowa a předstajichu pod nawodom Jurja Młynka w Fabrikskej hospodźe komediju „Hdyž kocor kamor ćazaše“. Hru „Knjez a roboćan“ Chróšćanscy lajscy dźiwadźelnicy wjace hač dźesać króć z wulkim wuspěchom na wšelakich wsach pokazachu kaž tež 27. januara 1946 w Budyšinje na prěnim powójnskim ptačim kwasu. Manfred Laduš

SWW załožili

Mittwoch, 06. Januar 2016 geschrieben von:
Dźensa před 70 lětami bu na Radworskim hrodźe Serbski wučerski wustaw (SWW) załoženy, kotryž njebě jenož prěnje serbske kubłanišćo pedagogow, ale zdobom prěnje za nowowučerjow w sowjetskim wobsadniskim pasmje. Michał Nawka bě jeho prěni direktor. 170 serbskich a 112 němskich nowowučerjow w prěnim lěće wukubłachu. Hač do lěta 1950 zabsolwowa 700 Serbow SWW. Do toho studowachu jednotliwcy na němskich wučerskich seminarach kaž w Budyšinje, Bolesławiecu a Starej Darbnje. 1952 přećahnyštej SWW a runje załoženy Serbski pedagogiski institut do Małeho Wjelkowa, a započachu tež pěstowarki za serbske­ a dwurěčne kónčiny wukub­łać. 1959 přesydli so kubłanišćo do Budyšina a bu 1972 po Korli Janaku pomje­nowany. Po 45 lětach wuspěšneho skutkowanja SWW 1991 zawrěchu. Po Nawce běchu Jan Lajnert, prof. dr. Kurt Pětř, dr. Rudi Šejnfeld a dr. Hubert Šenk direktorojo kubłanišća. Hač do lěta 1986 zakónči 2 346 wučerjow a 1 178 pěstowarkow swój studij, z nich wjace hač 1 500 serbskorěčnych. Manfred Laduš

Seite 2 von 2

Anzeige