Bohaty a přewidny hudźbny skład

Freitag, 16. Oktober 2015 geschrieben von:

Zapis twórbow Budyskeho komponista­ Detlefa Kobjele

Poprawom maja Serbja jako mały lud na polu­ hudźby wulkotne twórby. Komponisća zašłosće kaž Korla Awgust Kocor, Jurij Pilk, Bjarnat Krawc a dalši zawostajichu wuznamne kruchi, kotrež interpreća hišće dźensa rady hraja. Tež hudźbutwórcy nowšeho časa – mjez nimi hižo zemrěći Jurij Winar, Jan Pawoł Nagel, Jan Bulank, Alfons Janca, Beno Njekela a Helmut Fryča – njejsu ze swojimi kompozicijemi jeno zjawnosć w serbskej Łužicy wobohaćili, ale tež za jeje mjezami. Tole płaći wězo tež za našočasnych žiwych komponistow, tak za Detlefa Kobjelu, Ulricha­ Pogodu, Jura Mětška, Jana Cyža a dalšich. Problem pak je stajnje zaso tón, zo nimaš w knižce wozjewjene zapiski jich twórbow. Tak by sej hnydom móhł přehlad stworić wo jich kompozi­cijach, zo hodźeli za najwšelakoriše programy orchestrow, hudźbnych skupin a chórow wužiwać.

Njepřestajnje sej noticy do knižkow zapisował

Freitag, 16. Oktober 2015 geschrieben von:

Myto Ćišinskeho serbskemu žurnalistej a publicistej

Manfred Laduš je znaty serbski žurnalist a publicist, wobohaćacy ze swojim publikowanjom serbske pismowstwo na polu kultury a stawiznow. Kuratorij za Myto Ćišinskeho je so tuž rozsudźił, jemu lětuše wysoke wuznamjenjenje spožčić. Jutře jemu myto w Pančicach-Kukowje přepodadźa. Alfons Wićaz je so z lawreatom do toho rozmołwjał.

Kak sće powěsć, zo spožča Wam Myto Ćišinskeho 2015, přijał?

M. Laduš: Njejsym to wočakował, a njezhonich tež ničo, zo maja to předwidźane. Předsyda rady Załožby za serbski lud Jan Budar je mje po posedźenju kuratorija zazwonił a mi rozsud gremija zdźělił. Zdobom so wopraša, hač myto přiwozmu. Sym so wězo jara zwjeselił. Dwaj dnjej po tym dyrbjach bohužel­ do chorownje. A tam mi samo někotři lěkarjo a chorobne sotry gratulowachu, dokelž běchu wo tym w nowinach čitali.

Što Wam tele myto scyła woznamjenja?

Wysoka kultura formulowanja

Freitag, 16. Oktober 2015 geschrieben von:

Wo nowej dwurěčnej zběrce basnjow­ Kita Lorenca

„Der zweiseitige Beitrag – Wěsty dwustronski přinošk“ je titul nowostki Kita Lorenca. Podtitul přeradźa, zo jedna so wo prozu: „Prosastücke – Pěše rěče“. Žro tworja dźěła, kotrež běchu w zašłymaj lětdźesatkomaj pak basniskim zběrkam přidate, pak rozbrojene ćišćane abo dotal njewozjewjene. Přeco, hdyž nam najwu­znamniši serbski basnik našich dnjow nowu knihu wobradźa, je to dwu- a wjacestronska wěc zhladowanja: basnik jako basnik, basnik jako awtor prozy, kotraž je žiwa z basniskeho pjera, a basnik jako filozofowacy, dodnjacy prašenja našeho powšitkowneho a swojorazneho serbskeho byća ... a wjele wjace. Na něhdźe 270 stronach zezběrane su přinoški Kita Lorenca w němskej a serbskej rěči: něhdźe połsta serbskich, něhdźe dwójce telko němskich. Spisał bě je přewažnje w minjenymaj lětdźesatkomaj, wozjewi je tu a tam, ženje nic w zjatej ediciji.

K Alfonsa Frenclowej nowostce „Mój serbski słownik“­

Přemyslujo, kotry serbski słownik je tučasnje najbóle wužiwany, tukam na on­line-wariantu boehmak.de. Ćišćane wu­daće słownika z polcy sćahnyć, hdyž za prawym­ wurazom pytaš, to drje lědma hišće něchtó čini.

Nowostka Alfonsa Frencla „Mój serbski słownik“ nawjazuje na seriju wěcnych knihow woblubowaneho awtora w Ludowym nakładnistwje Domowina. Tež hdyž je Alfons Frencl w Serbach znaty, by krótkobiografija do wobalkoweho teksta słušała. 1996 rodźeny Róžeńčan a nětko wučer na wuměnku bě wjele lět redaktor Serbskeje protyki (wot 1979) a je nošer Myta Ćišinskeho (1999).

Wšudźebył a wšitkoznawc Frencl je hižo w swojimaj knihomaj „Serbske puće do swěta“ (LND 1996) a „Za hunami mjeza“ (LND 2012) dopokazał, zo z wotewrjenymaj wočomaj po domiznje a swěće pućuje, zajimawostki zběra a sej zapisuje. Nětko wěnuje so wosebje rěči, pyta za pochadom słowow a pleće zajimawe fakty kołowokoło nich do informatiwneho teksta. Tak stwori swój serbski słownik.

Delany ćěkaja

Freitag, 16. Oktober 2015 geschrieben von:

– Wulfej Kirstenej wěnowane –

Groty ze sćežorow fiča

Hdyž nawjes docpějemoj

Z dwora mjez putkami

Zakikeri psyk wujědźe

Na wulizane awto

Syknjemoj přez wrota

Procesion běłych křižow

Na fararjec ladku so zyboli

Wumóžnik ze železa laty

Kaza kónc wotwidźeć

Po wotsykanej łuce

Twochnywši miłosćiwej

Wusypamoj brěmjo

Z kaolinom njech nas

Přelutuje pjenježna waka

Z wodu ze sprudleška

Wumlějemoj kyrk a stawy

Kaž něhdy na koniku

Wučumpamoj błudy

Po dźěratych šćežkach dom

(Z noweje serbskeje zběrki basnjow a krótkeje prozy awtora, kotraž ma klětu wuńć. Baseń je němsce wušła w zběrce „Fest in der Landschaft – Gedichte für Wulf Kirsten“, edition Azur, Drježdźany 2014.)

Dypk smjetany na torće onomastiki

Freitag, 16. Oktober 2015 geschrieben von:

Atlas delnjoserbskich mjenow Waltera Wenzela w LND wušoł

Mjenowědnik a slawist Walter Wenzel z Lipska slědźi hižo wot 1960tych lět na polu­ serbskich wosobowych mjenow we Łužicy.­ Jeho slědźerske dźěło bazuje zwjetša na njeličomnych zapiskach z dokumentow 14. do 18. lětstotka. Tule je nahromadźił a přeslědźił telko mjenoweho materiala kaž nichtó druhi do njeho. W třoch zwjazkach dźěła „Studien zu sorbischen Personennamen“ předźěła wón 45 000 historiskich mjenowych podłožkow (Belege). Namakane mjena ana­ly­zowaše nastupajo morfologiju, fonetiku, leksikaliske korjenje a woznam.

Wopory z přeswědčenja?

Freitag, 16. Oktober 2015 geschrieben von:

Rubježne přiswojenje słowjanskich kónčin přez Frankow; namócne přeněmčenje a pokřesćanšćenje; zakaz rěče na sudnistwje w pózdnim srjedźowěku; potłóčowanje přez Prusku a pozdźišo přez Němske kejžorstwo; nacistiske pospyty wu­tupjenja; znjewužiwanje přez socialistow; nadpady prawicarjow; skóncowanje wsow přez brunicu a tak dale.

Kak jara je wšo to z přičinu našeho nětčišeho­ połoženja a kak jara běchu naši prjedownicy woprawdźe potłóčowani – tak rady so tež dźensa hišće sami jako wopory­ widźimy a zas a zaso so jako tajcy zjawnje pokazujemy. Na poměrnje aktualnymaj přikładomaj to derje spóznawaš. Wězo su přichodne wotrězki chětro zjednorjene, měli pak přiwšěm proble­matiku zwobraznić.

Zahorja dźěći runje tak kaž młodźinu

Freitag, 18. September 2015 geschrieben von:

Słowakski rejwar a pedagog dźěła we Łužicy

Na jewišću Chróšćanskeje „Jednoty“ zwučuja tamniši zakładni šulerjo rejwansku scenu ze spěwohry Wórše Wićazoweje „Je słónco wu­snyło?“ po hudźbje Tassa Schille.

„Holcy, hólcy kedźbujće na rytm, pokazajće wjesołe mjezwoča. Wospjetujemy hišće raz!“, namołwja jich bywši profijowy­ rejwar a wukubłany rejwanski pedagog­ Jan Kozelnický. Za spěwohru bě 42lětny Słowak loni choreografiju stworił. Nětko přihotuje wón šulerjow z wurězkom twórby na přichodny wustup we Łužicy. Dźěći su při wěcy. Rejwanje jim wjeselo wobradźa, byrnjež wone zas a zaso pokiwy k hišće lěpšemu zwuraznjenju reje dóstawali a scenu časćišo wospjetowali. „Podobne projekty pře­wjeduju tež ze zajimcami zakładneju šulow we Worklecach a Ralbicach. Wěm, zo jich tajke intensiwne proby po wučbje jara napinaja. Ale dyrbju dźěći putać, disciplinować a wužadać, zo bychu skónčnje publikumej a sebi samym radosć wobradźili.“

Zajimawe powědki z narańšich Serbow

Freitag, 18. September 2015 geschrieben von:

Po swojej jara wuspěšnej dwurěčnej čitance „Pod Čornobohom“ je Bukečan Marko Grojlich nětko dalšu z wujimkami z Tydźenskich Nowin a Serbskich Nowin wot lěta 1843 hač do zakaza dźenika 1937 přez nacijow a z pokazkami ze serbskich literarnych dźěłow wo narańšich serbskich kónčinach zestajał. Kniha „Mjez Křičom a Lubatu – Zwischen Lutherberg und Löbauer Wasser“ je tydźenja w LND wušła. Wona wopřijima powědki ze šěsć něhdy ryzy serbskich ewangelskich wosadow Bart, Budyšink, Hućina, Hrodźišćo, Malešecy a Poršicy, hdźež bě narańša hornjoserbšćina tehdy hišće wobchadna rěč.

Marko Grojlich je zaso přewšo pilnje powědki wuběrał a do dźesać wotrězkow z najwšelakorišimi temami zestajał. W dźělu „Ze starych časow“ podawa wón někotre ludowe powěsće, tak wo Poršiskim „fajermužu“, wo bajach wo čertach a Čertowym wuměnku a wo nastaću mjenow hórkow, kaž Srěńcy pola Krakec. Chwalobne je, zo awtor w swojim němskim přełožku tež wuznam wšelakich dźensa lědma znatych zapřijećow rozłožuje, na přikład, zo wučinješe jedyn kórc (Scheffel) žita w Sakskej sto litrow.

Čorny Halštrow

Freitag, 18. September 2015 geschrieben von:

kak dyrbju do rjadu přińć

z tym lodom kotryž pławi

z bolosćemi z winowatosću k wutrajnosći

žabry su wobškodźene

kak dyrbju do rjadu přińć

njeje pruda

za črjódu rybow

čuć kak so minje pjerchot

ptačk bjez pychi

kotryž so ženje hižo njewróći

wjele radšo narunam

ćěkawe łopjeno w prućinje

kak dyrbju do rjadu přińć

njeje pruda

přeco bóle boli

ptače roje zańdu

a winowatosć so we wutrajnosći pospytać

kak dyrbju do rjadu přińć

z dalokimi trabantami

jedne łopješko čuje so přiwuzne

ze swětnišćom

kak dyrbju do rjadu přińć

w tutym hołku

z lodu ból a wobškodźene žabry

chójna so dźerži swobodna

za posledni rój rybow

ptački su hižo pokorne

započnu mjelčeć

kak dyrbju do rjadu přińć

w tutym njesćerpnym času

zacpěty

wjednik bjez wójska

z přepjatymi zaměrami

kak dyrbju do rjadu přińć

mje boli kóžde wozwěrjene počinanje

a sym žiwy wobškodźenu winowatosć

njech so mi zhubi

wo swjaty rozumčko

ruku na wutrobu

za nas njej’ žane horjeka žane deleka

Anzeige