Hobbystawiznar z nowym nadawkom

pjatk, 24. apryla 2015
artikl hódnoćić
(0 )
Alfons Ryćer při kamjenju blisko Konjec, pokazowacym na morowy křiž, kotryž njedaloko wottud steji. Šunowčan so hižo wjele lět stawiznam swojeje domizny wěnuje.  Foto: Alfons Handrik Alfons Ryćer při kamjenju blisko Konjec, pokazowacym na morowy křiž, kotryž njedaloko wottud steji. Šunowčan so hižo wjele lět stawiznam swojeje domizny wěnuje. Foto: Alfons Handrik

Alfons Ryćer so na najwšelakoriše wašnje ze zajimawostkami ze zańdźenosće swojeje domizny zaběra

Mjez 17 šulerjemi rjadownje 10 A/1 na tehdyšej Budyskej rozšěrjenej wyšej šuli – je nazyma 1974 – słucha Pančičan Alfons Ryćer z wulkim zajimom na wučerja Achima Brankačka, pola kotrehož maja stawizny. W hodźinje wěnuja so sakskemu kurwjerchej Awgustej I., mjenowanemu tež „Sylny“, kiž bě wot 1694 do 1733 knježił. Pod jeho wliwom a pozdźišo tež pod wliwom jeho syna Awgusta II. drje stachu so Drježdźany z najrjeńšej baroknej rezi­dencu Němskeje. Mjeztym zo wučer rěči, widźi so jeho šuler w myslach w prózdninach ze staršimaj, kak sej zhromadnje Drježdźansku Dwórsku cyrkej wobhladuja kaž tež hrodaj Pillnitz a Moritzburg.

Dźensa so Alfons Ryćer přewšo derje dopomina, kak je jemu nan – wjelelětny wučer za stawizny na Pančičanskej Šuli Ćišinskeho – hižo sčasom zašćěpił lubosć a zajim za stawizny. Hač bě to njedźelu popołdnju při wuchodźowanju abo při druhich składnosćach, stajnje wědźeše to widźane ze stawizniskimi pozadkami na zaji­mawe powědace wašnje zwjazać. W dowolu, wšojedne hdźe přebywachu, běchu wopyty cyrkwjow, muzejow a kěrchowow obligatoriske a samozrozumliwje zapřijate.

Radšo by stawizny studował

Po maturje 1977 studowaše Alfons Ryćer mašino­twar na Drježdźanskej techniskej uniwersiće. Z dźensnišeho wida nima to za optimalny rozsud. „Radšo bych tehdy dyrbjał lěsnistwo studować abo hišće lěpje­ stawizny abo archeologiju.“ Wopodstatnja to z krótkej přeswědčiwej sadu: Hdyž so powołanje kryje z wosobinskimi zajimami, takrjec z hobbyjom, je to optimalne wudospołnjenje z idealnej kongruencu. Byrnjež ani to jedne ani to tamne njestudował, ale po zakónčenju stu­dija w industriji dźěłał, bě a wosta jeho kredo, hdyžkuli jemu to čas dowoli, za­běrać so z historiskimi podawkami.

Tak njeje so nichtó, kiž jeho bliže znaje, dźiwał, jako so rozsudźi wěnować so komunalnej politice. Krótko do přewróta – swójba, kotrejž narodźichu so tři dźěći, bě sej w Šunowje statok natwariła – sta so Alfons Ryćer z wjesnjanostu tehdy samostat­neje Ralbičanskeje gmejny. Po fuziji z Róžeńčanskej steješe hač do lěta 2001 na čole nětko wulkeje delanskeje gmejny z dźesać wjesnymi dźělemi. Mjeztym štyrnaće lět pak nawjeduje zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe z pjeć serbskimi gmejnami. W minjenych 26 lětach swój rozsud, wěnować so komunalnej politice, ženje wobžarował njeje. Přiwšěm bu jemu wědome, zo žada sej dźěło w zjawnostnej słužbje krutu samodisciplinu – wšako ma hustodosć za mnohich njewidźomne nadawki spjelnić – a žada sej často tež dźěło po wječorach.

Hižo swój čas w Ralbicach je so runja tam wot lěta 1976 skutkowacemu wosadnemu fararjej Měrćinej Wićazej intensiwnje zaběrał z wobsahom cyrkwinskich knihow. Dokładnje přeslědźi wšo wot něhdźe kónca 17. lětstotka zapisane a přepytowaše žiwjenske wočakowanje ludźi Ralbičanskeje wosady. Na to staji sej nadawk, rozestajeć so ze stawiznami swojeje wsy. Wot lěta 2001 je po swjatoku a po sobotach přelistował dokumenty w archiwomaj w Budyšinje a Drježdźanach. Tak nańdźe dotal lědma znate fakty­, zapiski wo nahladnych bywšich Šunowčanach, tež tych, kotřiž běchu jónu­ domiznu wopušćili. Dokładnosće dla naprašowaše so tež we wukraju, samo­ w awstriskim statnym archiwje we Wienje. Wupłód jeho intensiwneho slědźerskeho dźěła je dwurěčna kniha w formaće A 4, wopřijaca 192 stron ze 16 kartami a fotami, kotraž rěka „Šunow – wot prěnjeho naspomnjenja hač do lěta 1900“.

Zwjazanosć ze wsu přisporjał

Spočatnje bě to jemu wulke wužadanje, zamóc so začitać do stareho němskeho pisma, mjeztym hižo žane ćeže na tymle polu nima. Tale zamóžnosć jemu tež pomhaše, jako zaběraše so w swobodnym času hižo jako Ralbičanski wjes­njanosta z protokolemi posedźenjow gmejnskich radow. Z tehdy samostatnych komunow je Ryćer hač na mało wuwzaćow znosył wotpiski rukopisnych protokolnych knihow wot lěta 1840. W prěnjej połojcy 19. lětstotka bě so w Sakskej politiske, hospodarske a zjawne žiwjenje zakładnje reformowało. Zwoprawdź­ić postajenja Sakskeho krajneho gmejnskeho porjada, kotryž krajny sejm 7. nowembra 1838 wobzamkny, woznamjenješe na wsach přechod k parlamentariskej demokratiji. Nimo toho so wsy z dotalneje wotwisnosće wot stawowych knjejstwow wuswobodźichu a móžachu swoje naležnosće w dalokej měrje swobodnje a njewotwisnje rjadować. Lěto­ 1838 běše tuž ródna hodźina poli­tisce samostatnych gmejnow.

Z podpěru ABM-mocow wudachu za cyłkownje 40 wsow 16 brošurkow z protokolemi gmejnskich radow. Wone skića wobšěrny dohlad do žiwjenja jednotliwych wsow, do myslenja a jednanja wobydle­rjow a wot nich woleneho wodźaceho gremija gmejny. Čitar sej z brošuru wobšěrny wotrězk stawiznow wsy wotkrywa. Z tymle dźěłom je Ryćer přisporjał zwjazanosć ludźi ze swojej wsu. Wšitke protokolowe knihi kaž tež wobšěrnu dokumentaciju wo Šunowje móža sej zajimcy kupić. Tuchwilu zaběra so agilny hobbyjowy stawiznar nastupajo protokole gmejnskich radow z Lejnom.

Před Ryćerjec rjenje hladanym statokom w Šunowje napadnje nimojěducemu winica z nimale 100 winowymi pjenka­mi. Alfons Ryćer wě, zo běchu w našej kónčinje hižo w srjedźowěku na wjacorych městnach wino plahowali. Na to pokazujetej tež pomjenowanje Winicowa­ hora w Smječkecach a runje tak swójbne mjeno Wincar. Nimo toho je wobkrućene, zo bě klima w srjedźowěku ćopliša hač dźensa. Po „lodowej dobje“ w 17./18. lětstotku bě wino plahować lědma hišće wunošne, štož pak so z nětčišim woćoplenjom zaso wudani.

Znataj delanskej wučerjej Marja Bjeńšowa a Feliks Statnik staj so runja Ryćerjej z lokalnymi stawiznami rozestajałoj. Z ruku spisa Marja Bjeńšowa chroniku Šunowa, kotruž chowaja w gmejnskim archiwje w Róžeńće. Wobaj staj so tež zaběrałoj z ležownostnymi mjenami. Wupłód jeju přepytowanjow je Alfons Ryćer w Šunowje a w Ralbicach zjawnosći předstajił.

Nowe wužadanje

Za přichod je sej 56lětny Alfons Ryćer wulki, nowy nadawk stajił. Za kóždy Šunowski statok, za kóždu tamnišu ležownosć – dohromady je jich nimale 70 – chce stawizny spisać. Wot kóždeho nětčišeho wobsedźerja trjeba za to pisomnu dowolnosć, zo móhł na hamtskim sudnistwje w Kamjencu abo w Budyskim statnym filialnym archiwje wo tym slědźić. To je hoberski pensum dźěła, wšako maš přelistować wróćo hač do lěta 1820 zapiski na druhdy 150 stronach w starym němskim pismje, a to za jenički pad. Šunowčenjo pak móža so wjeselić, zo dóstanu we wotwidźomnym času stawizniski ekstrakt swojeho wobsydstwa.

A hišće z dalšej myslu so hobbyjowy stawiznar nosy. Wědźo, zo kapacita archeologow zdawna njedosaha a zo tež Muzej zapadneje Łužicy w Kamjencu podpěru čestnohamtskich pomocnikow při wurywanju namakankow wita, by wón radlubje k tomu přinošował. Sam wšak je wobkedźbował, kelko dźěła z tym zwisuje, jako su na kromje Sulšečanskeho lěsa našli namakanki z bronzoweje doby. Kóždeho, kiž je Alfonsa Ryćerja słyšał w Šunowje a Ralbicach wo ležownostnych mjenach přednošować, abo tež tych, kotřiž su so z jeho dotalnymi slědźerskimi wukonami zaběrali, čitajo tež jeho krótkopřinoški w gmejnskej nowinje abo Serbskich Nowinach, je wón dotal přeswědčić móhł, zo swoje předewzaća dodźerži.
Alfons Handrik

wozjewjene w: Předźenak
Prošu přizjewće so, chceće-li komentar podać

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND