Čitajće w nowym rozhledźe (28.12.18)

pjatk, 28. decembera 2018 spisane wot:

Za lětnik 69 móžu wam někotre nowosće za Rozhlad připowědźić. Hižo w januarskim čisle namakaće prěni dźěl dweju noweju serijow. Mjenowědnik Walter Wenzel bjerje was sobu na ekskursiju k našim ko­rje­njam a rysuje serbske kulturne sta­­wi­zny na zakładźe mjenow. To je dobre wudospołnjenje k wustajeńcy w Budyskim Serbskim muzeju wo zažnym słowjanskim srjedźowěku, hdźež wěnuja so temje z wida dopóznaćow archeologije a před­stajeja rekonstrukcije archeologiskich namakankow. Rozhłosowy žurnalist Claus Fischer je hižo te abo tamne wusyłanje wo serbskej hudźbje za němski rozhłós zho­towił. Za Rozhlad je nětko krótki zarys serbskich hudźbnych stawi­znow zestajał. Pod titulom „Wot lubosćinskeho spěwa k awantgardźe“ pisa wón wo wubranych serbskich komponistach.

„Zakoń je jeno započatk jězby“

štwórtk, 27. decembera 2018 spisane wot:

We wobłuku mjezynarodneje konferency wo wožiwjenju mjeńšinowych rěčow na Taiwanje je Ludmila Budarjowa łužiske nazhonjenja w tym zwisku rozjimała.

Taipeh (CoR/SN). Něhdźe 200 zajimcow je „Mjezynarodna konferenca wo rewitalizaciji rěče hakka a mjeńšinowych rěčow“ 15. a 16. decembra w taiwanskej stolicy Taipeh přiwabiła. Nimo taiwanskich běštej Rada za naležnosće ludu Hakka a Koleg za rěč hakka a socialne wědomosće na Taiwanskej Narodnej centralnej uniwersiće (NCU) referentow ze sydom krajow přeprosyłoj, zo bychu wo swojich nazhonjenjach z rěčemi – ainu w Japanskej, walizišćina we Wulkej Britaniskej, bretonšćina w Francoskej, katalanšćina w Španiskej, nižozemšćina w Belgiskej, samišćina w Finskej a serbšćina w Němskej – rozprawjeli. Asistentka-profesorka dr. Fen-Fang Tsai z NCU, kotraž bě disertaciju wo serbskich žonach spisała, je předsydku Serbskeho Šulskeho towarstwa Ludmilu Budarjowu jako rěčnicu zdobyła. Etnologowka dr. Cordula Ratajczakowa ju jako hósć kongresa přewodźeše.

Přinoški za festiwal zapodać

štwórtk, 27. decembera 2018 spisane wot:

Großschweidnitz/ Hrádek nad Nisou (SN). We wobłuku Myta Euroregiona Neisse-Nisa-Nysa počesćichu Filmowy festiwal Nysa z hłownym mytom za najlěpše mjezu překročace zhromadne dźěło a za wosebite partnerstwa z kónčiny euroregiona. Wuznamjenjenje su krótko do hód w Hrádeku nad Nisou přepodali.

Počesćeni organizatorojo Filmoweho festiwala Nysa pak hižo zaměrnje na nowym, 16. lětniku swojeho podawka dźěłaja, wotměwaceho so wot 7. do 12. meje 2019 w němsko-pólsko-čěskim krajowym třiróžku. Kónc zapodaća za wubědźowanske přinoški w kategorijach hrajny film, dokumentarny film abo krótkofilm budźe póndźelu, 31. decembra 2018. Nimo toho pytaja angažowani z kina Kunstbauer w Großhennersdorfje za rjad „Regionalia“ za produkcijemi wo regionje abo wo filmytwórcach z njeho.

We wažnym wólbnym lěće 2019 je festiwal wusměrjeny na „Homo politicus“. Přinoški maja historiske a politiske wuwića minjenych lětdźesatkow z móžnosćemi kina wobdźěłać – a to z perspektiwy protagonistow, kotrychž měli identifikować, kaž organizatorojo zdźěla.

Albin Moller

štwórtk, 27. decembera 2018 spisane wot:
Wudawaćel prěnjeje serbskeje ćišćaneje knihi, protykar, astronom a farar Albin Moller zemrě 26. decembra 1618 w Starej Darbni. W lěće 1441 bě so wón zastojnikej knjejstwa w błótowskim Tšupcu narodźił a bu pod němskim mjenom Mollerus wukřćeny. W ródnej wsy dopomina dźensa wopomnišćo na Mollera, kiž bě tam tež z ewangelskim duchownym. W Tšupcu přełoži wón kěrluše a Lutherowy Mały katechizm­ a da je jako „Serbske spěwarske a Mały katechizm“ 1574 w delnjoserbšćinje w Budyšinje pola Wolraba ćišćeć. Po wopyće Kalawskeje łaćonskeje šule bě w Frankfurće nad Wódru a we Wittenbergu teologiju studował. Sta so z magistrom a fararješe w Tornowje, Tšupcu a w dalšich delnjołužiskich wosadach. Angažowaše so za delnjoserbšćinu, kotruž wšak tehdy hišće po cyłej Delnjej Łužicy rěčachu. Dale wěnowaše so astronomiji a přirodowědźe, předewšěm botanice. Něhdźe 240 delnjoserbskich rostlinskich mjenow je wědomosći posrědkował. Zaběra z astronomiju běše zakład jeho protykarskeho dźěła.

Zrudźaca powěsć so po Łužicy rozšěrja, zo je znata a woblubowana ludowa wuměłča, nadarjena molerka, debjerka jutrownych jejkow a čłonka Spěchowanskehokruha za serbsku ludowu kulturu Irmgard Kulejowa z Bukowa pola Grodka 9. decembra w žohnowanej starobje 91 lět zemrěła. Narodźiła bě so 17. aw­gusta 1927 w Berlinje. 1938 nawróći so z ma­ćerju zaso na wotležany statok wowki Hany Hilže Mathencoweje, hdźež njeboćička lětdźesatki bydleše.

Zymny kofej a zahubny feromon

pjatk, 21. decembera 2018 spisane wot:

Dźeń započa so kaž kóžda druha póndźela. Po dokładnym rozmyslowanju, hač so mi docyła stawać chce, nastajich budźak na dźe­sać mjeńšinow přidatneho spara, nadźijejo so, zo so to zadani. Krótki wućek­ do bjezkónčneho raja sonow pak mi čas rubješe, čehoždla bě mój čuwo­wy kostim­ w stresu wšědneho dnja wot spočatka sem k zwrěšćenju zasudźeny. Kaž přeco w tajkim padźe sej myslach, zo bych to wědźeć dyrbjał.

Šěre ranje njenadźicy moju naladu wopodstatni, a po tym zo bě mój kofej hotowy, spóznach, zo je hižo zaso přepozdźe, zo bych sej jón woměrje zesłodźeć dał. Město toho so ze swojej šalku na tramwajku šmjatach, njehańbićiwym wóčkam dźěći, staršich a rentnarjow wu­sta­jeny. Wuměnkarjo samo chětro chcyćiwje na mój horcy, parjacy so napoj suta­chu. Kaž bychu radlubje sami lunk laptali. Starša žónska so mje při zastanišću w sakskim dialekće wopraša:

To je tola instant-kofej. Zwotkel da jón maće? Wot pjekarja tam na róžku? Tam tola tajke rjane šalki nimaja!

Ně, kofej sym sej doma naparił a njejedna so tež wo instant-kofej. To je tón dobry, rozumiće, tón prawy bunjacy.

Z jeničkim serbskim eksponatom

pjatk, 21. decembera 2018 spisane wot:
Z mnohimi podawkami spominachu Wojerecy lětsa na 750. róčnicu załoženja města. K zakónčacym słuša wosebita přehladka „75 x Wojerecy“ w měšćanskim muzeju z 75 objektami wot 13. lětstotka hač do přitomnosće. Mjez nimi je jeničce figura serbskeje njewjesty we Wojerowskej narodnej drasće z Mišnjanskeho pórclina z lěta 1901 hódna, serbske stawizny města prezentować. Postawa je jedna z pjeć serbskich, kotrež bě wuměłc Hugo Spieler na poručenje Arnošta Muki za manufakturu naćisnył. Serbske figury słušeja do serije dohromady 25 z dźewjeć regionow Němskeje, při čimž je tež Plzeňska drasta zapřijata. Serbski muzej w Budyšinje je tutej wuměłsce hódnej zběrce 2010/2011 wobšěrnu wustajeńcu wěnował. Foto: Jurij Łušćanski

Wo knihach a kniharni (21.12.18)

pjatk, 21. decembera 2018 spisane wot:

Na čim wuspěch nakładniskeho dźěła měrić? Što abo štó bě w lěće 2018 wosebje wuspěšny? Je to kniha, kiž je nam wosebje wjele dochodow přinjesła? Kiž so wjele lět, druhdy samo lětdźesatki dołho, wobstajnje předawa? Kiž so z wysokej literarnej kwalitu wuznamjenja? Abo kiž je inowatiwna, najlěpje digitalna? Wšudźom móže so wuspěch jewić. Lětsa smy słuchoknize dweju wažneju awtorow wudali, nalěto delnjoserbsku z twórbami Miny Witkojc a nazymu hornjoserbsku z tekstami Alfon­sa Frencla. To wosebite je, zo słyšimy na woběmaj dźakowano redakcijomaj serbskeho rozhłosa hłós awtorki resp. aw­to­ra. Słuchoknihi su sej w zašłych 15 lětach krute městno w našim programje zdobyli. Našu prěnju app poskićichmy před třomi lětami. Z njej ma wužiwar stajnje serbske spěwy na swojim smartphonje. Loni slědowaše update z přidatnymi spěwami a lětsa nětko prěnja app z delnjoserbskimi spěwami. Dalši dodawk smy hižo planowali. Z appami njedocpějemy hišće nakłady ćišćaneho Towaršneho spěwnika, ale 350 razow su sej wužiwarjo mjeztym app a update na smartphone sćahnyli.

Smy hišće w lěće 125. narodnin pěsnjerki a žurnalistki Miny Witkojc, ale spominamy zdobom na załoženje Serbskeho narodneho wuběrka pod Arnoštom Bartom před sto lětami. Što ma to jedne z tamnym činić? Na prěnje pohladnjenje ničo. Kluč k tomu pak su knihi Josefa Páty „Łužica“. Wědomostnik Páta rysuje w šěsć kapitlach serb­ske stawizny a předstaja jako časowy swědk pisane serbske narodno-politiske hibanje po wójnje 1914–1918 a za čas młodeje Weimarskeje republiki w lětomaj 1918/1919.

Jeho zajimawy kaž naročny tekst je Jurij Wićaz wustojnje do hornjoserbšćiny přeło­žił. Hornjoserbska knižka bě zakład za pře­njesenje do delnjoserbšćiny, štož bě prěni nadawk Miny Witkojc jako při­stajeneje Smolerjec knihićišćernje. Zrazom bywaše Pátowe dźěło, kotrež wuńdźe potom 1923 pod titlom „Łužyca“, jeje narodno-stawizniska wučbnica a zakład narodneho myslenja a zahorjenosće za słowjansku wzajomnosć.

Knihow kapitl VI: Serbske hibanje za samostatnosć

Praha (SN). Swobodny stat Sakska spěchuje wot lěta 1992 wuměłcow, kotřiž su wusko z krajom zwjazani. Dotal je wjace hač tysac twórbow kupił a přepoda je fondsej Statnych wuměłskich zběrkow Drježdźany, kotrež słušeja k najwuznamnišim zjawnym zběrkam sakskeho wuměłstwa wot kónca Druheje swětoweje wójny. Nowe akwizicije kóždeho lěta su we wobłuku wosebitych wustajeńcow prawidłownje w zastupnistwje swobodneho stata w Berlinje předstajili. Lětsa pak chcychu přehladku w Čěskej pokazać. Ćežišćo wčera w Praskim Serbskim seminarje wotewrjeneje ekspozicije je našočasna ćišćana grafika. Mjez druhim wustajeja tam dźěła Kathariny Immekus, Benjamina Badocka, Franziski Güttler a Neja Raucha.

Přehladka je dźěl kulturneje wuměny mjez Drježdźanami a čěskej stolicu a je paralelne zarjadowanje wustajeńcy „Možnosti dialogu“ w Praskim Palaisu Salm, wuhotowaneje wot Narodneje galerije złoteho města, sakskich statnych zběrkow a Berlinskeje zběrki Hoffmann.

nawěšk

  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme, ze stejacym
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", cyrkwinski hudźbny direktor Friedemann Böhme dźakuje so sopranistce Romy Petrick
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", fararka Jadwiga Malinkowa dźakuje so dirigentej, cyrkwinskemu hudźbneho direktorej Friedemannej Böhme
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow Johannesa Hochreina (bas), Mikołaja Jana Walerycha (tenor) Miry Walerych-Szary (alt), Romy Petrick (sopran, wotlěwa
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme (foto)
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow Johannesa Hochreina (bas), Mikołaja Jana Walerycha (tenor, wotlěwa) a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod naw
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme (foto)
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow Johannesa Hochreina (bas), Mikołaja Jana Walerycha (tenor) Miry Walerych-Szary (alt), Romy Petrick (sopran, wotlěwa
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow Johannesa Hochreina (bas), Mikołaja Jana Walerycha (tenor) Miry Walerych-Szary (alt), Romy Petrick (sopran, wotlěwa
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow  a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", serbski superintendent Jan Malink wita připosłucharjow
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Čerstwje pražane kołbasa derje słodźi.
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Zabawa z "Podku" w stanje
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
W swjedźenskim stanje
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Zabawa w swjedźenskim stanje
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Zhromadna wječor na prěnim dnju
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Krajny biskop dr. Carsten Rentzing (naprawo) w rozmołwje z wobdźělnikami sobotu w swjedźenskim stanje
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Skupina "Podka" z Drježdźan je wosadny swjedźeń na farskej zahrodce wobrubiła.
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Dźěłowy kruh po přednošku krajneho biskopa na temu „Lud a domizna w swětle biblije“
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Dźěłowy kruh po přednošku krajneho biskopa na temu „Lud a domizna w swětle biblije“
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Krajny biskop Ewangelsko-lutherskeje krajneje cyrkwje Sakskeje dr. Carsten Rentzing (nalěwo) a serbski superintendent Jan Malink w rozmołwje
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Dźěłowy kruh po přednošku krajneho biskopa na temu „Lud a domizna w swětle biblije“
  • 73. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń w Budyšinje
Oratorij "Podlěćo", předstajeny wot chóra 1. serbskeje kulturneje brigady, solistow a orchestra Serbskeho ludoweho ansambla pod nawodom cyrkwinskeho hudźbneho direktora Friedemanna Böhme ze stejacymi

nowostki LND