Wustajeńca w cyrkwi hišće tydźeń widźeć

póndźela, 26. awgusta 2019 spisane wot:

Nowa Niwa (UHe/SN). Hač do 2. septembra je hišće móžno sej wustajeńcu „Serbska drasta je žiwa“ w Nowoniwjanskej (Neu Zauche) cyrkwi wobhladać.

Přehladku koncipowali běchu jako pućowansku składnostnje swjedźenja Němskeho drastoweho towarstwa w Lubinje. Tohodla zetkachu so hižo loni serbscy a němscy wuměłcy z Delnjeje Łužicy a molowachu ludźi a městna, kotrež su ze serbskimi nałožkami a narodnej drastu zwjazane. Tak wotmě so dźěłarnička na Lubinskim starym hrodźišću zhromadnje z domizniskim a drastowym towarstwom Nowa Niwa. Nastali su wobdźiwanjahódne mólby a rysowanki.

Pawoł Njek

póndźela, 26. awgusta 2019 spisane wot:
24. awgusta 1944 zahiny w koncentraciskim lěhwje Buchenwald wučer a antifašist Pawoł Njek. Wón bě so 19. septembra 1891 do Budyskeje serbskeje dźěłaćerskeje swójby narodźił. Wuchodźiwši gymnazij a katolski wučerski seminar je wot lěta 1912 do 1922 w Njebjelčicach, Pančicach a Worklecach wučerił. W Prěnjej swětowej wójnje dyrbješe tři lěta do wójska a nawróći so ćežko zranjeny a jako přećiwnik wójny. 1920 zastupi do Njewotwisneje socialdemokratiskeje strony Němskeje (USPD) a po tym do KPD. Małobyrgarske nahlady serbskeho narodneho hibanja wón wotpokaza, čehoždla bě jako „čerwjeny“ wuwołany. Wot nazymy 1922 studowaše w Lipsku statnowědu, filozofiju a ludowe hospodarstwo a po tym na Drježdźanskej pedagogiskej akademiji. Statne zarjady pak jeho w trajnej šulskej słužbje njepři­stajichu. Lěto bě z wučerjom w Njeswači­dle, a dalši čas wučerješe zwonka Łužicy. 1933 bu zajaty, bě wosom lět bjez dźěła a 1942 přińdźe do kaceta Buchenwald. Tam zezna sobuzajateho Korlu Janaka. Dróha w Budyšinje je po Pawole Njeku pomjenowana, młodownja w Pančicach a šula w Njeswačidle samsneho mjena hižo njewobstejitej. Manfred Laduš

23. awgusta 1939 podpisaštaj w Moskwje wonkownaj ministraj Němskeje a Sowjetskeho zwjazka (ZSSR), Joachim von Ribbentrop a Wjačeslaw M. Molotow, němsko-sowjetske zrěčenje wo njenadpadnjenju, štož je do stawiznow jako pakt Hitlera a Stalina zapisane. W přitomnosći Stalina podpisaštaj wonkownaj ministraj na dźesać lět płaćiwe zrěčenje, kotrež Němska 22. junija 1941 z nadpadom na ZSSR złama. Před 80 lětami pak chcyše hitlerska Němska z paktom dwufrontowej wójnje zadźěwać, jeli po planowanym nadpadźe na Pólsku Wulka Britaniska a Francoska němskemu reichej wójnu přizjewitej a ZSSR so na wuchodźe sobu do boja zarjaduje. Zdobom sej Němska z podpisanym zrěčenjom tež jara­ trěbny import surowiznow a ži­widłow ze ZSSR do Němskeje zaruči. Wotmysł Sowjetskeho zwjazka a jeho nawody Stalina­ bě, zadźěwać z paktom planam USA, Jendźelskeje a Francoskeje, kotrež chcychu agresiwnosć němskich fašistow na ZSSR wusměrić. Stalin so nadźiješe, wočakowanu wójnu Němskeje ze ZSSR wo tójšto lět přestorčić, doniž so wojerska móc kraja nahladnje njezesylni.

Po počesćenju dr. Marje Grólmusec na jeje smjertnym dnju 6. awgusta w Radworju (SN rozprawjachu) přeprosychu wčera znowa wšelakore institu­cije, zo bychu so před 75 lětami w žónskim koncentraciskim lěhwje Ravensbrück zahinjenej publicistce wěnowali.

Budyšin (SN/CoR). Nimale 80 zajimcow je sympozij „Dr. Marja Grólmusec – nowe widy!“ wčera do Budyskeho Serbskeho muzeja wabił. Mjez nimi běštaj zapósłanc Sakskeho krajneho sejma Harald Baumann-Hasske (SPD) a Radworski wjesnjanosta Wincenc Baberška (CDU).

Wo knihach a kniharni (23.08.19)

pjatk, 23. awgusta 2019 spisane wot:

W prózdninach popřewa sej tón abo tamny­ wjace chwile za čitanje. My w kniharni dóstawamy často naprašowanja za hiž­o rozebranymi knihami. Snano steja tajke­ pola was doma w knižnej polcy a wjace trěbne njejsu. Bychmy so wjeselili, dóstanjemy-li tu abo tamnu za dalšich zajim­cow zaso do wobstatka kniharnje. Py­tamy mjez druhim sćěhowace titule: Ratajczakowa, Mühlroser Generationen; Sinfo­nija radosće (tež w druhich rěčach); Walde, Wie man seine Sprache hassen lernt; Defoe, Robinson z lěta 1949; Klinkotata lipka z lěta 1972; zešiwk za powołanske šule – železnicar.

W antikwariaće n. př. poskićamy: Kerstin Młynkec, Drachentochter; Křesćana Krawcowe, W Delanach na Katyrnu; němske zešiwki z rjadu Bolek und Lolek. Kohož smy wćipni činili, smě sej radlubje wjele dalšich wudaćow na polu stawi­znow, chronikow abo rjaneje literatury pola nas wupytać. Mjeztym tež wjacore nowostki a kalendry za přichodne lěto wabja.

Literatura jako syć přećelstwa

štwórtk, 22. awgusta 2019 spisane wot:

Mjeztym druhi raz wotmě so njedawno mjezynarodne zetkanje Syće młodych akademikarjow-sorabistow w Budyskim Serbskim instituće. Pjatnaće refe­ren­tow je tam wo swojich slědźenjach rozprawjało. Někotre tajke w małym serialu (6) předstajamy.

Lipsk (aj/SN). Na Leibnizowym instituće za stawizny a kulturu wuchodneje Europy w Lipsku slědźi Anja Jahnojc z Dešna wo literarnych syćach. W disertaciji za­běra so slawistka z paralelnymaj stawi­znomaj mjez wójnomaj. Protagonistce prěnjeje stej Mina Witkojc a Marjana Domaškojc. Wonej wuwiwaštej w tekstach metaforisku rěč, kotraž ma hač do dźens­nišeho wuznam za wobraz Serbow wo nich samych a za regionalnu identitu. Wažne za pisanske dźěło žonow bě, zo běštej spřećelenej. To chce doktorske dźěło pokazać. W tekstach Witkojc a Domaškojc nastawa dialog, kiž rodźi literarne metafry a je přeco znowa wariěruje. Hlinjana hěta je najznaćiši přikład.

Kamjenc (SN/bn). „Serbska hudźba mjez zańdźenosću a přitomnosću“ bě hesło zhromadneho koncerta we wobłuku festiwala šesćiměstow „Přińć a woteńć“, wuhotowaneho wot delnjołužiskeho kwinteta Serbska reja a tereministki Caroliny Eyckec. Něhdźe 30 zajimcow dožiwi wčera na žurli Kamjenskeje radnicy njewšědnu měšeńcu „staršeje serbskeje ludoweje hudźby a nowšich zynkow“, kaž bě nawoda Serbskeje reje Gregor Kliem hosćom zarjadowanja připowědźił.

Delnjołužiscy „ceptarjo“

štwórtk, 22. awgusta 2019 spisane wot:
1984 wuńdźe wot Jurja Wowčerja zestajana antologija „Wučerjo prěnich lět“ z dopomnjenkami cyłkownje 20 pedagogow wo natwarje serbskeho šulstwa w Hornjej Łužicy po 1945. Tak zrodźi Christa Brandtowa, wotrjadnica w tehdyšim minister­stwje ludoweho kubłanja NDR, plan, wudać podobnu zběrku z nazhonjenjemi wučerjow w šulach w Delnjej Łužicy wot spočatkow hakle w lěće 1952. A Brandtowa zdoby sej nahladnu ličbu awtorow. Hišće do politiskeho přewróta wuńdźe 1989 w LND z přinoškami 17 spisarjow kniha „Ako smy chopili ceptariś“. Mjeztym zo Józef Frencl, Jurij Pěčka a Marja Rječkec wo dźěle na nowej Serbskej wyšej šuli w Choćebuzu pisaja a wjacori Hornjoserbja wo swojim prócowanju w šulach mjez Picnjom a Bórkowami rozprawjeja (kaž Beno Wjacławk, Pětr Janaš a Bjarnat Rjenč), stej ze srjedźneje Łužicy wučerce zastupjenej: Erika Jahnowa (rodź. Rozmejec) a Hanka Panowa (rodź. Stoporec). Je zwjeselace, zo přimachu so pjera tež domjacy wučerjo-ceptarjo: Korla Jordan, Marjana Kulowa (rodź. Hünchenojc), Albert Tica, Wylem Lejnik, Oskar Bušak. Wosebitosć je, kak bě Elsa Möbiusowa samo na powołanskej šuli­ serbšćinu wučiła.

Wustajeńca fotografikarja Jürgena Maćija w Kamjencu

Wćipnota ćěrješe mje kónc junija do Kamjenca. Připowědźene běchu „Městnosće pisanja – Łužiscy spisowaćeljo“ (SN tehdy rozprawjachu). A wězo wabješe tež nazhonjenje z mnoho dotalnych foto-wustajeńcow Jürgena Maćija: Z nich woteń­dźeš přeco spokojny a zadźiwany z dokładnych, wěrnych pohladow, kotrež ći fotografikar skići.

Dokładne a wěrne pohlady do wuwića w našej towaršnosći

Dopominam so na přikład na „Krajiny města“ 2013 w Połčničanskim Rietschelowym domje abo na „Agrarne krajiny“ 2015 w Budyskim Serbskim muzeju. W pomjatku wostali su mi „Zetkanja na mjezach“, w Carnym Gozdźe (Schwarzheide) lěta 2014, hdźež bě wuměłc w městach z wobeju stronow Nysy njewšědne kućiki zapopadnył, skedźbnjejo na realne wuwića w našej towaršnosći. Znate su jeho zwobraznjenja gigantisce a hrožo skutkowacych krajin wuhlowych jamow abo fascinacija turbinow Hamorskeje milinarnje.

Kniha Erwina Hanuša wušła

srjeda, 21. awgusta 2019 spisane wot:
Budyšin (SN). „Wósłonki mójogo žywjenja“ rěka nowa kniha Ludoweho nakładnistwa Domowina. Erwin Hanuš powěda w njej zajimawostki swojeho žiwjenja. Rodźeny Hochožan, absolwent Budyskeje Serbskeje wyšeje šule a Lipšćan­skeje uniwersity, měješe štyri serbske dźěłowe městna. Wón je Pratyju a wučbnicy wudawał, jako słownikar a basnik skutkował a bě rěčny poradźowar kóž­demu, kiž radu trjebaše. Nazhonjenja zběrał je sam w třoch politiskich systemach a we wobłuku dweju towaršnostneju přewrótow.

nawěšk

nowostki LND