Na premjernym swjedźenju krucha „Greta“, w kotrymž je jako jedyn z třoch elewow činohrajneho studija Budyskeho NSLDź sobu hrał, njeje so Clemens Bobka hižo wobdźělić móhł. Jewišćo wopušći­wši je direktnje do Berlina jěł. Wšako měješe na tamnišej Uniwersiće wuměłstwow nazajtra wot ranja rozsudne 3. koło pruwowanja za dźiwadźelenje. Samo jeho pruwowanski termin su serbskeje premjery dla přesunyli. Dźeń na to bě jasne, zo je wón mjez tymi dźesać wu­zwolenymi, kotrychž tam wot 1. apryla za načasne dźiwadło wukubłuja. „Bě to cyle emocionalny wokomik, jako swoje mjeno na lisćinje wuhladach“, měni 19lětny. Zdobom je to jónkrótnosć w stawi­znach činohrajneho studija, zo dźiwadłowa šula elewu wosrjedź časa wotwabi.

Kóncej Druheje swětoweje wójny wěnuje so wosebita wustajeńca w Měšćanskim muzeju Pirna. Přehladka wěnuje so dožiwjenskim rozprawam ludźi za čas bombardowanja 1945 w měsće. Projektna nawodnica Katrin Purtak pokazuje tule eksponataj, slěbornu łžicu a zeškrěty jědźny grat, kotryž běchu po bombardowanju w korčmje našli. Dokelž je muzej koronawirusa dla zawrjeny, poka­zuja wurězki wustajeńcy a rozprawy swědkow na jeho internetnej stronje. Foto: Daniel Schäfer

Jejka samo drapali a wužrawali

štwórtk, 30. apryla 2020 spisane wot:
Budyšin (SN). Na lětušim wubědźowanju Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu wo najrjeńše jutrowne jejko je so lětsa 41 dźěći a młodostnych w starobje štyrjoch do 24 lět wobdźěliło. To je jenož jedna wosoba mjenje hač loni. Wobdźělili su so dźěći ­a młodostni z Hornjeje a Delnjeje Łužicy a samo z Hessenskeje. Cyłkownje je towarstwo zapodate kolekcije we wosom starobnych skupinach mytowało. Za to pak dyrbještej jurorce Sonja Hrjehorjowa a Mónika Ošikowa debjene jejka najprjedy ­posudźować. Dobyćerjo lětušeho wubědźowanja wo najrjeńše jutrowne jejko dźěći a młodźiny su: w starobnje skupinje (sk) 4–6 lět Helena Krügerec z Wu­dworja, w sk 7–8 lět Hanka Cyžec z Worklec, w sk 9–10 lět Felix Grimmig z Nowoslic, w sk 11–12 lět Elea Kasperec ze Židźinoho, w sk 13–14 Mathilda ­Fischer z Drježdźan, w sk 15–16 lět Vanessa Trenschel z Allendorfa nad rěku Lumda w Hessenskej, w sk 17–18 lět Ronja Alena Süßec z Wopakeje a w sk 19–24 lět ­Sophie ­Hejduškec z Bóšic. Młodźinske spěchowanske myto spožčichu Emiliji Kasperec ­ze Židźinoho. Najwjac wobdźělnikow bě jejka bosěrowało.

Dwě spóznawanskej marce

srjeda, 29. apryla 2020 spisane wot:

Před 75 lětami mandźelskaj Jurij a Marka Cyžec z jatby wuswobodźenaj

Marce dari mi Ludmila Jelinková, dźowka něhdyšeho generalneho sekretara Serbsko-łužiskeje narodneje rady Jurja Cyža, kotruž wopytachmoj z mandźelskej před lětomaj blisko Prahi. Stej to marce, kotrejž měještaj jeje staršej při sebi, jako Čerwjena armeja 27. apryla 1945 jeju a dalšich z přepytowanskeje jatby Volksgerichts­hofa w Podstupimje wuswobodźi. Za hrózbnu a nječłowjesku nacionalsocialistisku justicu běchu jeći jenož čisła, nan Jurij dósta kulojtu metalowu marku ze zastancowanej ličbu 172 a mać Marja (Marka) 194. W poslednim wokomiku, po spěšnym postupowanju sowjetskeje fronty, buštaj wonaj wumóženaj, po tym zo běchu jeju 20. apryla w jednanju w sydarni před 6. senatom Volksgerichtshofa na Kaisera Wilhelmowej 8 w Podstupimje zasudźili: Jurja Cyža k smjerći a Marku Cyžowu k wosom lětam jastwa. Wotprawjeny Jurij Cyž na zbožo njebu, dokelž běchu zasudźenych nacionalsocialistiskeje justicy na druhich městnach wotprawjeli, a fronta steješe před městom.

Jako so 1. sakska krajna wustajeńca „Čas a wěčnosć“ w lěće 1998 w klóštrje Marijinej hwězdźe wotmě, dojědźech sej zhromadnje ze swojimaj kuzinomaj Bärbel a Moniku – wobě stej wyšej studijnej radźićelce z najhłubšeho zapada Němskeje, kubłanej, pobožno-katolskej a wobrotnej – do Pančic. Wuhladawši prěnju dwurěčnu nadróžnu taflu so mje Bärbel wopraša, hač smy hižo w Pólskej. Ně, w Serbach. Aha – Spočatk to kubłanskeje jězby, w kotrejež wobłuku zamóch žonomaj ze zapada jako wuchodny Němc wo skerje njeznatym bliskim kraju rozprawjeć.

Na to so dopomnich, jako wzach tele dny wćipnje „dokumentarisku awtobiografiju“ Benedikta Dyrlicha do ruki. Awtor, hač do lěta 2011 šefredaktor Serbskich Nowin, je mi dołhi čas stajnje pozbudźowacy a w datym padźe tež bojowniski kolega. Jeho nětko wozjewjene dopomnjenki započinaja so 1964 w Nowej Wjesce, hdźež je so 1950 do swójby małoratarja narodźił a hdźež je hač do časa młodosće tež bydlił.

29. apryla 1945 dóńdźe k nowemu wohrožacemu połoženju na fronće w Hornjej Łužicy. 2. pólska armeja a jednotki 52. sowjetskeje armeje wojowachu pře­ćiwo z juha a wuchoda nadběhowacym diwizijam němskeje wójnskeje skupiny Srjedźa pod komandom generalneho pólneho maršala Ferdinanda Schörnera. Jeho jednotki běchu sej Kinspork a Kamjenc wróćo zdobyli. Zakitowanska li­nija lěweho křidła 1. ukrainskeje fronty započa so pola Němskich Pazlic a wjedźeše přez Pěskecy, Nowoslicy, Koslow a Šešow na Kaponicu a wottam přez Łomsk pola Njeswačidła do Minakała. Dokelž běchu so pólscy wojacy tankow a pancerowanych bojowych jězdźidłow dla wot 25. apryla na sewjer wróćo sća­hnyć dyrbjeli, přikaza maršal Konjew 5. gardowu armeju z dalšimi jednotkami zesylnić. Zdobom poda so sowjetski 4. tankowy korps do Delan a do wokoliny Njeswačidła.

Budyšin (CS/SN). Lětsa 13. junija by Měrćin Nowak-Njechorński 120. narodniny swjećił. 6. julija 1990 pak je serbski tworjacy wuměłc zemrěł. Tychleju kulojteju jubilejow dla spomina Silke Reiter z Budyskeje měšćanskeje biblioteki hnydom pódla čitarnje z małej přehladku na woblubowaneho „molerja z lipowym łopješkom“. Wona so nadźija, zo smě knihownju spočatk meje zaso wotewrěć, tak zo móža sej mnozy małku wustajeńcu wobhladać. Pokazki je Reiter bjezwuwzaćnje z fundusa biblioteki brała. Wšako bě serbski spisowaćel, publicist a wuměłc chětro produktiwny a mnohostronski. Cyłkownje 45 medijow je wona wupytała. Nimo knihow su to tačele, cejdejki a spěwnički, kotrež bě Njechorński ilustrował. Mjez wustajenymi knihami je tohorunja „bestseller“ „Sagen der Lausitz“, kotryž bu njeličomne razy nakładowany. Tež wot njeho ilustrowana kniha „Krabat“ je přeco hišće chětro popularna, a ju sej mnozy wupožčeja, kaž Silke Reiter wobkruća.

26. a 27. apryla 1945 howrjachu ćežke boje w Hornjej Łužicy wokoło Pančic-Kukowa, Chrósćic, Njeswačidła, Kaponicy, Łaza a w Delanach. Dny do toho běchu němske armeje wójnskeje skupiny Srjedźa – wone stejachu sewjernje Zhorjelca, pola Lubija a předewšěm w sewjernej a srjedźnej Čěskej – do mócneje napřećiwneje ofensiwy přećiwo lěwemu křidłu 1. ukrainskeje fronty stupili. Skupinu Srjedźa rozkazowaše generalny pólny maršal Ferdinand Schörner, kotremuž jeho hrózbneho wustupowanja dla wojacy „kruteho Ferdinanda“ rěkachu.

23. apryla 1945 horjachu w Budyšinje ćežke boje mjez wojakami 24. motori­zowaneje gardoweje brigady a 13. gardoweho tankoweho połka pod komandom majora Fomenka a němskej wobsadku za twjerdźiznu postajeneho Budyšina pod rozkazowanjom měšćanskeho komandanta połkownika Hoepki. Tón bě hižo na spočatku sowjetskeje ofensiwy nad Nysu 18. apryla wulki móst awtodróhi sewjernje města rozbuchnyć dał. Toho­dla běchu sowjetscy nadběhowarjo dźeń po tym nuzowani Budyšin nadběhować, hačkuliž běchu Drježdźany zaměr postupowacych sowjetskich wojakow.

By-li awtodróhowy móst nad Sprjewju hišće stał, bychu sowjetske tanki runu smuhu dale na wulkoměsto nad Łobjom jěli a Budyšin nalěwo „ležo wostajili“. 18. apryla dopołdnja bližeše so 13. tankowy połk z Hbjelska Wósporkej, a jeho tankisća wobsadźichu městačko, ko­trehož móst nad Lubatu běchu Němcy do toho rozbuchnyli. Přez Worcyn docpěchu sowjetske tanki w rańšich ho­dźinach Budyšin na wuchodnej stronje a zahajichu jeno z tankami a motorizo­wa­nymi jězdźidłami a z pjeć nakładnymi awtami infantrije bój wo město.

Lokalna telewizija wažne žórło

pjatk, 24. apryla 2020 spisane wot:

Budyšin (SN/bn), „Telewizija ze susodstwa – Wobrazy změny w lokalnej telewiziji 1990 –1995“ bě hesło prěnjeho tak mjenowaneho webinara, wčera wuhotowaneho we wobłuku wot Sakskeje spěchowaneho projekta „Rewolucija a demokratija“ a jeho rjadu „Wopomnjenske lěto 2020 – 30 lět po spadźe Berlinskeje murje a němsko-němskeho zjednoćenja“. Dokelž tuchwilu poprawom pla­nowany seminar na městnje móžny njebě,­ wuhotowachu jón z pomocu Budyskeje wotnožki Sakskeho wukubłan­skeho a wupruwowanskeho kanala we wirtuelnym swěće.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND