Z wudaća: pjatk, 12 apryla 2019
pjatk, 12 apryla 2019 14:00

Razny protest

Flensburg (SN/JaW). Federalistiska unija europskich narodnych mjeńšin (FUEN) kóždežkuli wobmjezowanje wužiwanja narodnych a europskich prawniskich předpisow kaž tež mjeńšinowych rěčow raznje wotpokazuje. To zdźěli prezident FUEN Loránt Vincze. Předewšěm wobara so zwjazk zatrašowanju narodnych mjeń­šin. Pozadk protesta je njedawne zasudźenje wjesnjanosty rumunskeje gmejny Corund Mihályja Katony k 100 000 euram pokuty, dokelž běše na gmejnskim zarjedźe nimo rumunskeho mjena za zarjad tež madźarski wotpowědnik připrawjeny. FUEN skedźbnja na to, zo „njejstaj gmejnska rada a wjesnjanosta zakoń raniłoj. Wužiwanje dwurěčnych napisow na zjawnych twarjenjach ani rumunski zakoń ani europske abo mjezynarodne dojednanja njezakazuja. Ludźi zatrašeć a jim nimale znjemóžnić swoju identitu zwuraznjeć je w Rumunskej njewuprajeny, ale wobstajny statny zajim“, rěka w zdźělence. Organizacija žada sej wot Europskeje unije, „prawniske wotmołwy na tajke situacije“.

wozjewjene w: Politika
pjatk, 12 apryla 2019 14:00

Nutřkowne město wožiwić

Předewzaćeljo wabja w Kulowskej měšćanskej radźe wo podpěru

Kulow (AK/SN). Srjedźišćo města Kulowa měło so sylnišo wožiwić, přichodnje atraktiwniše być a nakupowanske městačko wostać. Za to zasadźa so iniciatiwa wobchodnikow, rjemjeslnikow a přemysłownikow. „Kulow měł ludźi jimać. Štóž to dožiwi, tón wostanje abo znowa přińdźe“, wabješe rečnica iniciatiwy Birgit Bensch, mějićelka „Babyjoweho wobchodźika“ na srjedownym posedźenju měšćanskich radźićelow. Wona předpołoži wjacore konkretne namjety.

wozjewjene w: Lokalka
pjatk, 12 apryla 2019 14:00

Mysla na čas po milinarni

LEAG přihotuje twar noweje spalernje wotpadkow w Janšojcach

Choćebuz (SN/at). Koncern Łužiska energija hórnistwo a milinarnje AG (LEAG) chce so na přichod nastajić a planuje twar noweje spalernje wotpadkow w susod­stwje Janšojskeje milinarnje. Kaž z nowinskeje zdźělenki předewzaća ze spočatka měsaca wuchadźa, „přihotuja po­d­łožki za přizwolensku proceduru“. Hač inwestuja a připrawu twarja, wo tym móhli w lěće 2021 rozsudźić. Tak by LEAG zdobom 50 nowych dźěłowych městnow wutworiła. Z planowanej připrawu hodźeli so kapacity ćopłotneho zwužiwanja wotpadkow na Janšojskim stejnišću perspektiwisce wyše planowaneje doby bruni­coweje milinarnje hač do spočatka 2030tych lět zachować a dobre wuměnjenja za dalše industrijne zasydlenja wutworić, informuje nowinska rěčnica LEAG Kathi Gerstner na naprašowanje.

wozjewjene w: Hospodarstwo
pjatk, 12 apryla 2019 14:00

Přizemjenje zwrěšćiło

Tel Aviv (dpa/SN). Planowane přizemjenje israelskeje sondy na měsačku je zwrěšćiło. „Swětnišćowa łódź měješe defekt“, zdźěli Israel Aerospace Industries. Po informacijach fachowcow bě wažny motor wupadnył, jako měješe sonda přizemić. Wona zrazy na měsačk. Israelski ministerski prezident Benjamin Netanjahu so nadźija, zo zamołwići pospyt přichodnej do tři lěta wospjetuja.

Přechodna rada móc přewzała

Khartum (dpa/SN). Po wotsadźenju wjele lět knježaceho prezidenta Omara al-Bashira w Sudanje je dotalny zakitowanski minister Awad Ibn Auf zastojnstwo předsydy přechodneje rady kraja přewzał. Tale rada chce dwě lěće skutkować a w tym času wólby přihotować. Zwjazk opozicije předewzaće wójska wotpokazuje a připowědźa dalše demonstracije. USA su nowych mócnarjow namołwjeli, tež ciwilistow do přechodneho knježerstwa powołać.

Awstralska nochce jednać

wozjewjene w: Politika
pjatk, 12 apryla 2019 14:00

Serbska Łužica je jemu domizna

Zetkanka ze słowakskim huslerjom Jozefom Farkašom w Budyšinje

Husler Jozef Farkaš so w orchestrje Serbskeho ludoweho ansambla woprawdźe doma čuje. Mnohe lěta hižo w tutym hudźbnym ćělesu w Bratislavje rodźeneho Słowaka widźiš. „Lětsa w awgusće budźe tomu 40 lět, zo stach so z hudźbnikom orchestra SLA. 40 lět so tež za mnje njeje bjez slědow minyło. Při­wšěm so w orchestrje woprawdźe derje čuju, to je moje žiwjenje“, Jozef Farkaš powěda. Zdobom je so do serbskeje kultury, do hudźby zanurił, so do njeje zalubował. 59lětny samo praji, zo so čuje kaž Serb. W mjeztym nimale 40 lětach měješe wón w SLA rjane dožiwjenja, ale je tež sobu přetrał ćežke časy dalšeje eksistency kulturneje institucije. „Tole wšitko mje z SLA kruće wjaza.“ Tak je w Budyšinje namakał swoje doma, swój schow.

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo
pjatk, 12 apryla 2019 14:00

Šćěpjenje přećiwo wosypicam trěbne

Podstupim (dpa/SN). Dźěći w braniborskich pěstowarnjach dyrbja so přećiwo wosypicam šćěpić dać, doniž njeje šćěpjenje po wšej Němskej zrjadowane. To je Braniborski krajny sejm wčera z wjetšinu SPD, Lěwicy a CDU wobzamknył. „Wosypicy su dale jedna z najstrašnišich chorosćow“, rěka w próstwje. „Bohužel je ličba infekcijow naposledk zaso přiběrała.“ Rjadowanje předwidźi hač k zawjedźenju cyłoněmskeho rozrisanja šćěpjenje w dźěćacych přebywanišćach kaž tež w dnjowych hladanišćach. Krajne knježerstwo měło pruwować, hač je šćěpjenje přećiwo dalšim natykliwym chorosćam trěbne. Wosypicy su jara natykliwe a móža smjertne zahorjenje mozow zawinować.

wozjewjene w: Politika

Pohlad do tworjenja awtorki Olgi Grjasnoweje

Za serbskich čitacych stej dwurěčnosć a kulturna mnohostronskosć normalita. Wonej wotbłyšćujetej so w serbskej literaturje, kotraž po lěće 1945 přewažnje paralelnje tež němsce wuchadźa. Husto awtorojo dwurěčnosć tež w tekstach samych tematizuja – tak na přikład Kito Lorenc, Jurij Brězan abo Róža Domašcyna. Tež načasny serbski roman Lubiny Hajduk-Veljkovićoweje „Módre buny“ serbsko-němsku towaršnosć we Łužicy wotbłyšćuje.

W němskej načasnej literaturje je so w zašłych lětach wosebje přez migraciju nowa wotewrjenosć za mnohorěčnosć a za ludźi wuwiwała, kotřiž su wosrjedź wšelakorych kulturow žiwi. Tak spožčeja na přikład literarne Myto Adelberta von Chamisso z cilom, awtorow a awtorki spěchować, kiž su němčinu hakle pozdźe nawuknyli a kotřiž změnu kultury w swojich knihach wopisuja. Mjez wu­znamjenjenymi su na přikład Emine Sevgi Özdamar (1999), Zsuzsa Bánk (2004), Feridun Zaimoğlu (2005), Saša Stanišić (2008) a Abbas Khider (2017). Spěchowanske myto 2015 dósta Olga Grjasnowa.

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo
Berlin (dpa/SN). Dobry tydźeń do rozsudneho koła prezidentskich wólbow na Ukrainje je zwjazkowa kanclerka Angela Merkel (CDU) dźensa amtěrowaceho prezidenta Petra Porošenka witała. W kanclerskim zarjedźe rěčachu wo mjezystatnych poćahach, wo nutřkopolitiskim połoženju na Ukrainje a wo dalšim zwoprawdźenju Minšćanskeho měroweho zrěčenja za wuchodnu Ukrainu. Hišće dźensa wječor chcyše so Porošenko do Parisa podać, hdźež jeho francoski prezident Emmanuel Macron wočakowaše. Kritikarjo wumjetuja Angeli Merkel wólbnobojowu pomoc za Porošenka na nje­dobro jeho wužadarja Wolodimira Zelenskeho. Druhe wólbne koło je 21. apryla.

wozjewjene w: Politika

Wo nadawkach a wuznamje Serbskeje kulturneje informacije w Budyšinje

Nošer Serbskeje kulturneje informacije w Budyšinje je Załožba za serbski lud. SKI wopytowarjow wo stawiznach, žiwjenju a kulturje Serbow informuje. A što wšitko poskićuje, kotre wusta­jeńcy a eksponaty wopytowarjam spřistupnja, wo tym je so Alfons Wićaz ze zamołwitej za SKI, wotrjadnicu a za­stupjerku direktora załožby Michaelu ­Mošowej, a ze zamołwitej za marketing Hanku Budarjowej rozmołwjał.

Je so SKI dotal jako wažna posrědnica stawiznow a kultury Serbow wopokazała?

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo

Spočatk měrca je Serbski ludowy ansambl wosebity a w kóždymžkuli zmysle jónkrótny koncert wuhotował. Pod hesłom „Stysk a wysk“ prezentowaštej orchester SLA a hóstna solistka Heidemarja Wiesnerec za křidłom pod nawodom mjezynarodnje renoměrowaneho nižozemskeho dirigenta Petera Biloena na Budyskej žurli ansambla dramaturgisce wuwaženy program twórbow z dobow klasiki a romantiki.

Zazběh wječora tworješe „Serenada E-dur­ za smyčkowy orchester op. 22“ ­Antonína Dvořáka. Tak mjenowanu praksu historiskeho předstajenja docyła njewobkedźbujo interpretowachu hudźb­nicy pjećsadźbowu kompoziciju na skerje ekspresionistiske dyžli pózdnjoromantiske wašnje. Hdźežkuli je w parti­turje ritardando abo accelerando před­pisane, da Peter Biloen smyčkarjow raznje pomałšo resp. spěšnišo hrać. Žadaja-li sej noty změnu intensity abo akcent, je to dirigent radikalnje wukładował. Tak nastawacej dynamice polěkowaše poměrnje „wótry“ zwuk, dopominacy na komorne ćěleso Il giardino armonico, kotrež – w tym zwisku to kuriozum – ­je na mjenowanu historisku praksu specializo­wane.

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo

nawěšk

  • Sernjany su swoju róčnicu prěnjeho naspomnjenja wsy před 600 lětami z wosebitym wjesnym swjedźenjom wuspěšnje woswjećili. Tule nańdźeće někotre fotowe impresije wo tym:
Zerna feierte unlängst die Ersterwähnung des Ortes vor 600 Jahren mit einem beson

nowostki LND