Z wudaća: pjatk, 16 julija 2021

pjatk, 16 julija 2021 14:00

Mortwi při namócnosćach

Johannesburg (dpa/SN). Při nimale tydźeń trajacych namócnosćach w dźělach Južneje Afriki je dotal 117 ludźi žiwjenje přisadźiło. Wjace hač 2 200 Južnoafričanow su zajeli, kaž prezidialny zarjad zdźěli. Mjez nimi je pječa tež muž, kiž bě žołmu wurubjowanja wobchodow naškarał. Prezident Cyril Ramaphosa je mobilizaciji dalšich 25 000 wojakow přizwolił. Wčera hižo su 10 000 wojakow do po­trjechenych kónčin pósłali, na čož je so tam połoženje widźomnje změrowało.

Dorosćeni namołwjeni

Köln (dpa/SN). Lěkarjo dźěći a młodostnych na dorosćenych apeluja, so přećiwo koronawirusej šćěpić dać. Dokelž přeco hišće žadyn serum za dźěći při­zwoleny njeje, su miliony dźěći w Němskej na zamołwitosć dorosćenych pokazane, rěka w zhromadnej namołwje powołanskeho zwjazka dźěćacych a młodźinskich lěkarjow. Namołwa měri so wosebje na tych dorosćenych, kiž maja powołansce z dźěćimi činić, a na tych, „kotřiž chcedźa ze swójskim šćěpjenskim škitom tež najmłódšich škitać“.

Rěča wo wuznamjenjenjach

wozjewjene w: Politika
pjatk, 16 julija 2021 14:00

We wagonowni so powětr pali

Dwě lěće po tym zo je słowakska Tatravagonka Nišćansku wagonownju přewzała, chcedźa dźěławi skónčnje wjace mzdy. Dźěłarnistwo IG metal wuchodneje Sakskeje namołwješe wčera k warnowanskemu stawkej.

Niska (UM/SN). W dźěłowych bojach su zwjetša jasne słowa słyšeć. Wšako po­dawaja so dźěłopřijimarjo, podpěrowani wot dźěłarnistwa, na zjawny kurs konfrontacije ze swojimi dźěłodawarjemi. Słowa, kotrež sy na wčerawšim warnowanskim stawku před wrotami Nišćanskeje wagonownje tzwr słyšał, běchu razne a bjez přikłada.

wozjewjene w: Hospodarstwo
Hoberske su škody, kotrež su masiwne zapławjenja na zapadźe Němskeje zawostajili. Jeničce w Sewjerorynsko-Westfalskej je 23 wokrjesow potrjechenych. W někotrych kónčinach Porynsko-Pfalcy je połoženje tež dźensa hišće dramatiske, po tym zo běchu so w Erftstadće wjacore domy sypnyli. Katastrofa je sej dotal 81 smjertnych woporow žadała. Foto: pa/Harald Tittel

wozjewjene w: Politika
pjatk, 16 julija 2021 14:00

Što so za G – R – N chowa?

Čitamoj a kupujemoj knihi bjez přestaća. Knihi su naju (tele-)wizory do swěta a runje tak do nutřkowneho swěta ludźi. Jedna z minjeny čas čitanych je Jurja Kochowy dźenik „Gruben – Rand – Notizen“. Smój sej jón mjez sobu z ruki wzałoj, ­dokelž je naju do čitanja ćahnył. Tež měsacy po tym wo Kochowej knize rěčimoj, hdyž dźe wo prašenja přitomnosće, a přirunamoj swoje měnjenje z Kochowym. Při tym wjace na to njemyslimoj, zo je w němskej rěči spisana. Za naju je wona serbska kniha. Serbska literatura w němskej rěči? Hač w tym padźe tak je, abo je to scyła móžno, njech wědomostnicy rozsudźa!

Jednanje na kromje wuhlowych jamow, kaž titul praji, tak jara do čitanja njewabi. Tola čłowjek dyrbi wědźeć: Tu njeńdźe jenož wo wuhlo, dźe wo žiwjenje scyła. Dźe wo nas w našim času. Kniha móhła tež rěkać: Swójba a swět – w přewrótach časa. Jurij Koch wopisuje pri­watne ­žiwjenje we wuskim zwisku z po­litiskimi prudami. To so dźiwaš, kak sylnje po­litika do našeho swójbneho ži­wjenja ­zasahuje. Kak wona našim dźěćom jich ­powołanja nadiktuje, jich prócu wo ­zastup do sebjezastaranja.

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo
pjatk, 16 julija 2021 14:00

Nowy kapitl poetiskeje kreatiwity

Awtor rozmysluje wo swojej knize „Poetik der Metamorphose. Zu den Gedichten von Róža Domašcyna“

Mnozy čitarjo maja z basnjemi Róže Domašcyneje swoje ćeže. To ma wjacore přičiny, kotrymž so přichodnje hišće wěnuju. Zasadnje je tak, zo so lyrika Domašcyneje z wěstej poetiskej radikalitu wu­znamjenja. To drje je někotremužkuli ćerń we wóčku, dokelž so poetka starodawnych serbskich hódnotow, kaž na přikład katolskeje nabožiny abo folkloristiskich praktikow, njejima. To prosće jeje swět njeje.

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo
pjatk, 16 julija 2021 14:00

Greenpeace: Klimakriza wina

Berlin (dpa/SN). Wobswětoškitna organizacija Greenpeace ma „aktualne ekstremne wjedro“ kaž sylne zliwki, wulku wodu a zapławjenja za sćěh klimoweje krizy. „A to je hakle započatk“, rjekny klimowy fachowc Karsten Smid powěsćerni dpa w Berlinje. „Z globalnym woćoplenjom docpěwaja temperatury po wšěm swěće stajnje nowe rekordy.“ Atmosfera je dale a horcyša a w formje njewjedrow wotpowědnje reaguje. Hladajo na knježerstwo zwjazkoweje kanclerki Angele Merkel (CDU) wón rjekny: „Što to za ludźi woznamjenja, zo je knježerstwo Merkel škit klimy stajnje za krótkodobnymi hospodarskimi zajimami stajało, wobydlerjo we wulkich dźělach Němskeje nětko na najbolostniše wašnje začuwaja.“

wozjewjene w: Politika

Jěwa-Marja Čornakec da wroblikej Fridej a jeho přećelam myšce Pip-pip, jěžikej Kałačikej a žabce Šlapce zaso nowu składnosć, dobre přećelske skutki zdokonjeć a tak wulkotny dyrdomdej dožiwić. Nowowudaće „Kak su wroblik Frido a jeho přećeljo sroki pjekli“ dóstanjeće za 6,90 eurow w knižnych a dalšich wobchodach. Z radźenymi ilustracijemi Güntera Wongela je Ludowe nakładnistwo Domowina knihu produkowało. Z ptačokwasnej stawizničku spisowaćelka Jěwa-Marja Čornakec swój wuspěšny rjad dale wjedźe a po jutrownej stawizničce dalši serbski nałožk do srjedźišća staji.

Čitanski pohon dźěćom

Zwučeny knižny format wopřijima 16 stron z jednorej serbskej rěču, tak zo je cilowa skupina dosć wulka. Kompaktne wudaće je zawěsće tež čitanski pohon dźěćom, kotrež přerady tołste knihi do ruki njebjeru. Předležacy bestseller serbskeje dźěćaceje literatury z přijomnej wulkosću pisma a přewidnej ličbu stron dźě do čitanja wabi. Njejedna so tu jenož wo eksemplar za samočitanje, ně, z ilustracijemi hodźi so twórba mjez druhim tež jara derje za předčitanje.

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo
pjatk, 16 julija 2021 14:00

K partnerstwu so wuznałoj

Washington (dpa/SN). Po němsko-ameriskich turbulencach minjenych lět staj so prezident USA Joe Biden a zwjazkowa kanclerka Angela Merkel (CDU) k transatlantiskemu partnerstwu wuznałoj. „Njejsmy jeno zwjazkarjo a partnerojo, ale wusko spřećelenej narodaj“, rjekny Merkel po rozmołwje z Bidenom. We „Washingtonskej deklaraciji“ rěčitej wobě stronje wo „wuskim bilateralnym zhromadnym dźěle“. Zdobom Biden a Merkel na to skedźbništaj, zo staj nastupajo wjele diskutowany płunowód Nord Stream 2 dale rozdźělneho měnjenja. Do toho bě prezident USA Angeli Merkel wobswědčił, zo měješe jeje kanclerstwo „historiski charakter“ a zo ma „wusahowace zasłužby“ za němsko-ameriske poćahi.

wozjewjene w: Politika
pjatk, 16 julija 2021 14:00

Kak widźomnichcemy być?

Někotre mysle tež ze serbskeho wida wo knize Emilije Smechowski „Wir Strebermigranten“(„My, super imigranci“)

We wobłuku swojeho masterskeho dźěła zaběram so z literaturu pólskich spisowaćelow, kotřiž su do Němskeje wotpućowali. Zajim leži při tym na načasnych twórbach. Wašnje pisanja a wobchad ­z identitu stej centralnej dypkaj rozestajenjow.

Zakład přepytowanjow twori debitowa kniha „Wir Strebermigranten“ Emilije Smechowski. Na esejistiske wašnje powěda žurnalistka, kotraž dźěła dźensa za najwjetši němski tydźenik Die Zeit, kak je 1988 w starobje pjeć lět ze sotru a staršimaj z Pólskeje do Němskeje přišła. Lěta 1981 ze stron komunistiskeho režima wuwołany wójnski staw, kotryž traješe dwě lěće, ale předewšěm hospodarska kriza a njespokojace žiwjenske wuměnjenja běchu rozsudej staršeju polěkowali. Tak dyrbješe so młoda Emilia zahe ze swojej domiznu, kašubskim městom Wejherowo, kotrež leži blisko Gdańska, rozžohnować.

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo

W tutej kolum­nje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a do­žiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Jako bě hišće hólčo, měješe prof. Wink problem. Boješe so hłupak być. Boješe so směšnosće, kiž přećelow k tomu pohnuwaše, jeho wusměšować a kotraž bě staršimaj składnosć jeho kritizować. Boješe so, zo jemu wosoł rěkaja.

Na swojich mnohich jězbach bě Wink tež jónu w regionje Kociewie. Je to etnokulturna kónčina w Pólskej něhdźe mjez Waršawu a Gdańskom, hdźež bě hósć italsko-pólskeje swójby. Derje wuspany stupi wón při schadźenju słónca na dwór a hladaše do konjencow. Tam, blisko rjanych jěchanskich konjow a derje hladanych ponyjow, wuhlada šěsć wóslikow. Na prěni napohlad wone ani rjane njeběchu ani wosebje inteligentne njewupadachu. Wone tam prosće stejachu.

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND