Kozel žada sej připóznaće

pjatk, 09. awgusta 2019 spisane wot:

Dźensniši dźeń indigenych ludow wužiwali a na situaciju skedźbnili

Budyšin (SN/BŠe). Indigene, awtochtone abo tež prěnjotne ludy su w zmysle definicije dźěłoweje skupiny UNO z lěta 1982 ludowe skupiny a potomnicy wobydlerjow wotpowědneho ruma, kotřiž běchu hižo do kolonializacije abo załoženja stata­ přez druhich tam bydlili. Su wusko ze žiwjenskim rumom zwjazane a maja swójsku kulturnu identitu. Zjednoćene narody trochuja, zo je po cyłym swěće 370 milionow indigenych ludźi z 5 000 rozdźělnymi kulturnymi korjenjemi. To je něhdźe pjeć procentow swětoweho wobydlerstwa. Mjez druhim Indianojo w Južnej a Sewjernej Americe k tomu słu­šeja. Tola tež Inuića polarneho regiona, Samojo w sewjernej Europje abo Aboridźinojo w Awstralskej su awtochtone ludy. Dźensa swjećimy mjeztym 25. króć dźeń indigenych ludow.

Jónkrótne globalne woćoplenje

pjatk, 09. awgusta 2019 spisane wot:

Paris/London (ČŽ/K). Dołhož na zemi temperaturu měrja, njeje po dopóznaćach europskich meteorologow dotal hišće nihdy ćoplišeho měsaca julija by­ło­ hač lětušeho. To wozjewja po fran­coskej powěsćerni AFP šef europskeho programa Copernicus Jean-Noël Thépaut. Wědomostnicy spomnjeneje institucije su zwěsćili, zo je lětuši žnjenc 0,04 stopnje celsija ćopliši był hač dotal rekordny lěta 2016. „Rozdźěl je pak tak snadny, zo móhli druhe institucije, slědźace z hinašimi metodami, snano tež k hinašemu wuslědkej dóńć“, Thépaut kedźbliwje přispomnja. Zdobom wón wěšći, „budu-li z wustorkowanjom płunow z hoberskich rostlinarnjow pokročować, mamy z dalšimi rekordami woćoplenja ličić“.

Nastupajo globalne woćoplenje je serwer britiskeho sćelaka BBC publikował najnowše dopóznaća wědomostnikow. Čěske medije cituja je ze słowami: „Spěšnosć a měra tuchwilneho globalneho woćoplenja přesahujetej wšitke­ž­kuli podobne zjawy minjenych 2 000 lět. Znate historiske podawki kaž mała lodowa doba njedadźa so z měru woćoplenja přirunować, kajkejež smy w zašłym lětstotku swědkojo.“

To a tamne (09.08.19)

pjatk, 09. awgusta 2019 spisane wot:

Hólcaj w starobje 12 a 13 lět je policija w Bonnje štwórtk rano w třoch lepiła, jako z awtom na parkowanišću tam a sem jězdźeštaj. Swědka bě zastojnikow na to skedźbniła. Kaž 13lětny policistomaj rozjasni, chcyštaj w awće jenož hudźbu słyšeć­, ale naraz bě so ručne borzdźidło pušćiło. Tak staj awto jenož zaso prawje zaparkować chcyłoj. Stawizničce hólčeca wšak policija cyle njewěrješe a dowjeze wobeju k maćerjomaj. Najskerje běštaj pachołaj wostudu pasłoj ...

Dwanaće lět stary pućowanski bus je policija wčera na awtodróze pola Berlina zadźeržała, dokelž měješe naboku wulku dźěru w nuzniku. Dno busa bě tak zerzawe, zo móhło so lochce přełamać. Nimo toho zwěsćichu zastojnicy dalše 14 njedostatkow. Na přikład zhubješe jězdźidło wolij, sydła běchu defektne a wěstotne pasy wjace njefungowachu.

Zemja dale a ćopliša

štwórtk, 08. awgusta 2019 spisane wot:

Genf (dpa/SN). Po cyłym swěće je so tem­peratura na kraju hižo wo 1,53 stopnjow zwyšiła. To wuchadźa z rozprawy swě­toweje klimoweje rady IPCC, kotruž su dźensa w Genfje wozjewili. Tež mórske płoniny su so hladajo na globalnu tem­peraturu wo nimale 0,9 stopnjow sćoplili. Za rozprawu běchu fachowcy časowej dobje 1850–1900 a 2006–2015 přepytowali. W přichodnych lětach budu wuskutki sćoplenja hišće čujomniše. Horcota, suchota a sylne zliwki dale přiběraja.

Hižo miliony wudawali

Berlin (dpa/SN). Zwjazkowe zakitowanske ministerstwo a wšitke jemu podstejace zarjady a towaršnosće su lětsa w prěnim połlěće hižo 155 milionow eurow za eksterne poradźowanje a podpěru wudali. To je nimale telko kaž wšitke tamne 13 ministerstwow dohromady, kotrež su za to 178 milionow eurow nałožili. To wu­chadźa z wotmołwy zakitowan­skeho ministerstwa na naprašowanje zapósłanca Lěwicy Matthiasa Höhna. Parlamentariski statny sekretar zakitowanskeho ministerstwa Thomas Silberhorn wopodstatni wudawki z dźeń a wjetšimi wužadanjemi digitalizacije.

Dowolnosć cofnyli

Policiju w chinskej prowincy Hebei maja wot wčerawšeho „nowi kolegojo“ – robotery – podpěrać. Serija „pomocnikow, kotřiž nihdy­ njespja, ma mjeno „handan robot traffic police“ a wopřijima tři typy. Su to wobchadny policist we wobłuku patruljow, jězdźi­dłowy manager a poradźowanski roboter hladajo na warnowanje před njezbožemi. Foto: picture alliance/Hao Qunying

Njewěstosć najwjetši problem wobydlerjow

štwórtk, 08. awgusta 2019 spisane wot:

Choćebuz (dpa/SN). Za zwjazkowu předsydku Zelenych Annalenu Baerbock je hladajo na strukturnu změnu we Łužicy najwjetši problem absolutna njewěstosć ludźi. „Woni njewědźa, dokal jich jězba powjedźe a kak dołho hišće změja swoje dźěłowe městna“, rozłoži Baerbock wčera w inforadiju RBB. „Trjebamy jasne wuprajenja za ludźi w regionje. Nimo toho měła so energijowa kónčina dale zesylnić a na region přichoda wuwić.“

Nastupajo kónc wudobywanja brunicy Baerbock zwurazni, zo eksistuje kompromis mjez dźěłarnistwami a wobswětowymi zwjazkami. Tón chcyli tež w Brarniborskej a Sakskej zwoprawdźić. Za přewod strukturneje změny su namjety. Jako­ přikład mjenowaše politikarka wu­twar železniskeho zwiska Berlin–Choćebuz dale do Drježdźan. Tež sobudźěłaćerjow a mjeńše dodawaćelske firmy dyrbjeli podpěrać, hdyž maja so přichodnje na hinaše produkty nastajić.

Situaciju wody rozjimowałoj

štwórtk, 08. awgusta 2019 spisane wot:

Łaz (dpa/SN). Zo móhłoj dale a mjenje wodźe we Łužicy zadźěwać, stej so Sakska a Braniborska dorozumiłoj hišće wušo hromadźe dźěłać. Sakski wobswětowy minister Thomas Schmidt (CDU) a jeho braniborski kolega Jörg Vogelsänger (SPD) zetkaštaj so wčera mjez druhim we Łazu, zo byštaj temy bruna Sprjewja, problem ze sulfatom, suchota a wurunany wodowy etat na kóncu wudobywanja brunicy rozjimałoj.

Mjez Łazom a Grodkom je wodowe hospodarstwo wulke wužadanje. Hižo wot lońšeho lěća eksistuje dźěłowa skupina „Ekstremna situacija“, kotrejž přisłušeja zastupjerjo z Berlina, Braniborskeje a Sakskeje. Kóždej dwaj tydźenjej tworja woni wažne rozsudy hladajo na wobhospodarjenje Sprjewje a Čorneho Halštrowa. „Eks­tremne połoženje wot lońšeho přiwótřa hospodarsku situaciju wody runje hla­dajo na hórnistwowu kónčinu“, Schmidt zwurazni. To so hač do Berlina wuskut­kuje. Tohodla měli prašenja zhromadnje z Łužiskej a srjedźoněmskej towaršnosću hórnistwoweho zarjadnistwa rozrisać.

Wšitko, štož so błyšći ...

štwórtk, 08. awgusta 2019 spisane wot:
Mjez wšěmi zwjazkowymi ministerstwami nałožuje zakitowanske z wulkim wotstawkom najwjace pjenjez za eksternych poradźowarjow. Wot toho wothladajo, zo smě tele wudawki zmóžnjacy dawkipłaćer tu znajmjeńša transparencu sej žadać, njeje zasadnje špatne, hdys a hdys wonkowneho fachowca zapřijeć. Wšako prawidłownje słyšimy, zo Zwjazkowa wobora swoje nadawki tuchwilu poprawom spjelnić njemóže. Poradźowarjo njejsu na tym wina, zo nanajnowši airbus njeleći, ani njejsu za hłuposć zamołwići, hdyž wójsko kaž njedawno „připadnje“ wulke bahnišćo zapali. Kajke pak mějachu namjety nastupajo křiwe třělby, skóncowane helikoptery abo dźeń a dróši wrak płachtaka? Cyle prawje: wobšěrne wabjenske kam­panje inkluziwnje wšědny dźeń němskich wojakow w Maliju eufemistisce wotbłyšćowacu seriju! Na to dyrbiš najprjedy raz přińć. Hač drje propaganda tónraz wuspěchej polěkuje? Bosćan Nawka

To a tamne (08.08.19)

štwórtk, 08. awgusta 2019 spisane wot:

Jako wulki zmylk wopokazało je so ilegalne wotstronjenje chłódźaka. Muž bě jón w juhošpaniskej Almeríji do skały ćisnył. Přećel jeho při tym filmowaše a wozjewi widejo na Twitteru. Policija pak tež socialne syće wobkedźbuje a skućićela tak wuslědźi. Před wočemi zastojnikow dyrbješe wobswětowy hrěšnik chłódźak po skaliznach zaso horje ćahnyć, štož bu tohorunja filmowane. Nimo wysokeho pochłostanja ma muž dalši problem. Wón dźěłaše mjenujcy we wobchodźe, hdźež domjace nastroje předawaja. Jasne tuž, zo šef jemu nablaku wupowědźi.

Na dźensnišim swětowym dnju kóčkow so tale dobra powěsć wulkotnje hodźi. Wohnjowym wobornikam w Offenburgu je so poradźiło z pomocu wody měsac staru micku ze štyri metry hłubokeho kanaloweho šachta wuswobodźić a jej tak žiwjenje wuchować.

Zesylnjeja žiwjensku kwalitu

srjeda, 07. awgusta 2019 spisane wot:

Sakska chce wobstejace Leaderowe kónčiny dale podpěrać

Skanecy/Droždźij (AK/SN). Swobodny stat Sakska regiony dale podpěruje same rozsudźić, kak spěchowanske srědki wu­žiwaja. „Chcemy z dźěłom regionalnych managementow cyłkownje 30 spěchowanskich kónčin Leaderoweho programa Europskeje unije pokročować. Smy za stabilbe poměry a na zakładźe toho dale dźěła­my“, podšmórny statny minister za wob­swět a ratarstwo Thomas Schmidt wčera na wopyće w Hornjej Łužicy. W Leaderowym regionje Centralna Hornja Łužica wobhlada sej minister Schmidt w Šumbachu 250 lět staru chěžu ze stołom.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND