Kretzschmer za dialog z wuchodom

štwórtk, 25. januara 2018 spisane wot:
Praha (dpa/SN). W europskej zwadźe wo rozdźělowanju­ ćěkancow je nowy sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU) do dialoga z wuchodnymi krajemi EU namołwjał. „Móžemy w Europje jeno zhromadnje wobstać, hdyž so tež w tajkich centralnych prašenjach na konsens dojednamy“, rjekny sakski premier na wčerawšim nastupnym wopyće w Praze. Tajki konsens njedocpěješ ze sudniskim rozsudom abo z wobzamknjenjom wjetšiny, wón zwurazni. Visegrádske staty Čěska, Pólska, Madźarska a Słowakska su raznje přećiwo rozdźělowanju ćěkancow po krutych kwotach EU. „To je towaršnostna woprawdźitosć, kotruž mamy respektować“, rjekny Kretschmer žurnalistam. Dalša tema­ wopyta sakskeho premiera bě bój přećiwo wopojnemu jědej crystal. Kretschmer wupraja so w tym zwisku za zhromadne policajske patrulje podłu saksko-čěskeje mjezy. Po zetkanju z ministerskim prezidentom Andrejom Babišom z liberalno-populistiskeje strony ANO wopyta Kretschmer wopomnišćo něhdyšeho nacistiskeho židowskeho geta­ Terezín, hdźež je wěnc połožił.

Něhdyše „šěraki“ nětko atraktiwne

srjeda, 24. januara 2018 spisane wot:

PLATOWE DOMY abo „paneláky“, kaž Češa wysokim twarjenjam z lutych platow rěkaja, steja tež w nimale kóždym wjetšim měsće susodneho kraja. Twarić započeli běchu je 1958, zo bychu bydlensku nuzu přewinyli; a nowe nastawachu hač do lěta 1990, jako so z powalenjom socialistiskeho režima tež planowity bydlenjotwar skónči. Cyłkownje su w Čěskej na wšěch 80 000 platowych domow za 1,2 milionomaj bydlenjow natwarili. 1989 bydlachu w nich wjace hač tři miliony ludźi. Srjedź 1970tych lět běchu najintensiwnišo twarili – tehdy dokónčichu wob lěto wosom do dźewjeć platowych domow na 1 000 wobydlerjow. Najwyše tajke twarjenje z 81 metrami a 23 etažemi nasta 1980 w Praze-Južnym měsće, najdlěše z 300 metrami 1970 w Praze-Bohnicach. Sydlišća ze zestandardizowanymi domami běchu swój čas změnili siluetu městow, ze swojej přezcyłnej šěrokosću nic na jich dobro. Mjeztym su ze „šěrakow“ atraktiwne měšćanske štwórće nastali. „Paneláky“ njewabja jenož wonkownje z barbojtej pisanosću, wone buchu tež nutřkownje dospołnje zmodernizowane a su nětko požadane mjez ludźimi, kotřiž swójstwowe bydlenje pytaja.

Šansymataj wobaj

wutora, 23. januara 2018 spisane wot:

Praha (ČŽ/K/SN). Wurisanske koło prezidentskich wólbow w Čěskej pjatk a sobotu da přewšo napjaty duel mjez zwostatymaj kandidatomaj wočakować. Poslednje zwěsćowanje, wuwjedźene wot agenturow Median a Kantar TNS, mjenujcy wujewja, zo su šansy dotalneho prezidenta Miloša Zemana a jeho wužadarja Jiříja Drahoša wurunane. Zemana wolić wotmysli 45,5 procentow respondentow, Drahošej chce 40 procentow swój hłós dać. Wólbne wobdźělenje móhło kaž před dwěmaj njedźelomaj zaso něhdźe 62 procentow wučinjeć.

Jako dobyćer z boja wo zastojnstwo hłowy stata po sudźenju wěcywustojnych tón kandidat wuńdźe, kiž zamóže nětkole najwjace hišće wahacych wolerjow za sebje zdobyć. Wo jich přichilnosć so wobaj tele dny w debatach pró­cujetaj, kotrež telewizijne stacije wusyłaja. Z woprašowanja wuchadźa, zo chce nimo 80 procentow jeho dotalnych wolerjow Drahošej tež wjetšina wolerjow třoch w prěnim kole wurisanych kandidatow swój hłós dać, tak něhdźe 71 procentow podpěrarjow Michala Horáčeka resp. Marka Hilšera kaž tež 69 proc. wolerjow Pavela Fischera.

Pólske medije: Přerada!

pjatk, 19. januara 2018 spisane wot:

Madźarska z njewočakowym rozsudom we Waršawje strach zbudźa

Waršawa. W zwadźe mjez Pólskej a komisiju Europskeje unije dwělomneje Waršawskeje justicneje reformy dla šěri so w susodnym kraju strach, zo móhli swojeho poslednjeho zwjazkarja Madźarsku zhubić. Hižo rěča wo „přeradźe“. Hłowna přičina je najnowša powěsć z Budapesta, po kotrejž je tamniši ministerski prezident Viktor Orbán 1 300 syriskim a afghaniskim ćěkancam dowolił do kraja přińć. „Orbán přijimuje ćěkancow“, tituluje Gazeta Wyborcza njewočakowane postupowanje madźarskeho premiera. Tón wšak bě so dotal raznje spjećował migrantow do kraja dać. Wuraznje pólska nowina na to skedźbnja, zo njebě kročel Orbána z Waršawu wothłosowana.

Hladajo na hrožace sankcije EU přećiwo Pólskej bě Orbán hakle na njedawnym wopyće noweho pólskeho ministerskeho prezidenta Mateusza Morawieckeho w Budapesće potwjerdźił: Pólska móže so na to spušćeć, zo Madźarska z wetom sankcijam EU zadźěwa.

Turizm rekordny

pjatk, 19. januara 2018 spisane wot:

Zagreb (ČŽ/K/SN). Znowa rekordna bě lońša turistiska sezona za Chorwatsku. Cyłkownje je kraj podłu Jadranskeho morja­ na wšěch 18,5 milionow hosći wopytało, cyłych 13 procentow wjac hač lěta­ 2016. Chorwatske ministerstwo za turistiku hódnoći tele daty jako „historiske“. Z wukraja bě 16,5 milionow turistow přišło, štož je přibytk 19 procentow porno lětu 2016. Najwjace z nich pochadźeše z Němskeje, sćěhuja wopytowarjo ze Słowjenskeje, Awstriskeje, Pólskeje a Čěskeje.

Čěskim dowolnikam je Chorwatska hižo­ někotre lětdźesatki najwoblubowaniši turistiski cil docyła. Chorwatski minister za turistiku Gari Cappelli přispomnja, zo su dochody z turizma loni něhdźe jědnaće miliardow eurow wučinjeli, štož je porno lětu do toho přirost wo přibližnje dźesać procentow. Najwjace přenocowanjow stej znowa starožitny Dubrovnik a wobkuzłacy Rovinj registrowałoj. Z kupow běchu Krk, Pag a Lošinj znowa najbóle wopytowane.

K bruttoproduktej kraja je turistika w lěće 2017 z 18 procentami přinošowała. Njeposrědnje a posrědnje w Chorwatskej na polu pućowanja 150 000 ludźi dźěła, zwjetša žony.

Nahlady Rusow

pjatk, 19. januara 2018 spisane wot:
Moskwa (ČŽ/K). Dwě třećinje Rusow matej za to, zo ma jich kraj njepřećelow. Štwórćina z nich sej samo mysli, zo je Ruska wot njepřećelow wobkružena. Najwjetšich widźa w USA, Europskej uniji a Ukrainje. Tajke nahlady je agentura Lewada­ zwěsćiła, rozprawjeja čěske nowiny. USA jako njepřećela začuwa 68 procentow respondentow, Ukrainu 29 procentow a EU 14 procentow. Za njepřećelske maja Rusojo pak tež někotre post­sowjetske republiki (dźesać proc.), Pólsku (wosom proc.), Němsku, NATO a Wulku Britanisku (šěsć proc.) kaž tež přiwisnikow Islamskeho stata (pjeć proc.). Ze 66 procentami je wšak nětkole mjenje Rusow wo njepřećelstwje druhich přeswědčenych hač 2014. Po zjednoćenju poł­kupy Krim z Ruskej bě w tym lěće 84 procentow­ Rusow njepřećelstwo wosebje zapada za date měło. Z dalšim woprašowanjom zwěsćowarnje Lewada so wujewja, zo je mjez Rusami konserwatizm chětro přibył. Tak je na přikład homoseksualne partnerstwa loni 82 procentow woprašanych zasudźiło, 15 procentow wjac hač 1998. Hdyž bě přetorhnjenje samodruhosće 1998 jenož dwanaće procentow wotpokazało, činješe to loni hižo 35 procentow.

Babiš dowěru njedóstał

srjeda, 17. januara 2018 spisane wot:
Praha (ČŽ/K/SN). Tydźenja přestorčene wothłosowanje wo dowěrje mjeńšinowemu knježerstwu předsydy ANO Andreja Babiša je čěski sejm wčera nachwatał. Hač na mandatnikow ANO su po wočakowanju zapósłancy wšěch tamnych stron jeho kabinetej dowěru zapowědźili. Knježerstwo dyrbi tuž wotstup zapodać, wostanje pak dale w słužbje. Prezident Miloš Zeman bě wospjet rjekł, zo Babišej znowa nadawk da wutworić dalše knježerstwo. Z tym wšak ma jenož hač do 8. měrca chwile – tón dźeń so jeho prezidentstwo skónči. Jiří Drahoš je w padźe swojeho dobyća we wurisanskej wólbje připowědźił, zo wón Babiša njepowoła a zo měło ANO někoho druheho za premiera namjetować.

Časnik z japoštołami chwilu „steji“

srjeda, 17. januara 2018 spisane wot:

DOŽIWIĆ na Staroměšćanskim naměsće fungowanje astronomiskeho wěžneho časnika radnicy z wustupowacymi japoštołami wopytowar Prahi lědma skomdźi. Tónle sobu najbóle wobdźiwany pomnik wšak poł lěta mjelči. Tak mjenowany „orloj“ mjenujcy cyle wobnowja. Po tym zo je časnik přestał dźěłać, su jón fachowcy rozebrali a kóždy jednotliwy dźěl a dźělčk woznamjenili. Restawracija mechanizma unikatneho časnika a japoštołow inkluziwnje drjewjanych plastikow płaći něhdźe 7,5 milionow krónow. Dalšej milionaj krónow nałoža za wšelke dalše korektury, mjez druhim za zhotowjenje noweho kalendarija. Posledni króć bu nastroj lěta 2011 sporjedźany. Dotalny mechanizm, instalowany po Druhej swětowej wójnje – při Praskim zběžku w meji 1945 poćerpje časnik přez woheń wulke wobškodźenja – wuměnja z nowym, podobnym tomu ze srjedź 19. lětstotka. Wěžowy astronomiski časnik staroměšćanskeje radnicy bě 1412 zhotowił čěski časnikar Mikuláš z Kadanje. Pozdźišo je jón mišter Hanuš z Růže wudokonjał.

Waršawa (JBR/SN). Hišće cyły januar knježi w Pólskej hodowna nalada. W by­dlenjach steja božodźěsćowe štomiki. Swjedźeń Třoch kralow 6. januara je po zakazu za čas komunizma wot lěta 2011 zaso statny swjaty dźeń. To přewjeduja w mnohich městach kralowske pochody z Kasparom, Melchiorom a Baltazarom. W stolicy Waršawje zwabichu woni 80 000 ludźi na hasy. W 660 městach cyłeho kraja běštej jich dohromady 1,2 milionaj. Na jednym tajkim wobdźělištaj so samo prezident Andrzej Duda a mandźelska. Předstajomne wšak je, zo njekročeštaj blisko Melchiora a Baltazara, ale Kaspara, kotryž Europu symbolizuje.

W tymle měsacu maja pólscy duchowni ruce połnej dźěła z domyswjećenjom, štož mjenuja Kolęda. Wěriwi wi­taja jich po krutych prawidłach, na kotrež cyrkej­ stajnje zaso skedźbnja – blido ma z běłym rubom kryte być, na nim maja so swěčki swěćić, křiž ze swjećenej wodu stać a Swjate pismo ležeć. Dźěći dyrbja měšnikej swoje zešiwki nabožiny předpołožić. A pobrachować njesmě na ža­dyn­ pad wobalka z pjenjezami, kotrež duchowni přewšo rady bjeru.

Zeman etapowy dobyćer

póndźela, 15. januara 2018 spisane wot:
Praha (ČŽ/K/SN). Prěnje koło čěskich prezidentskich wólbow je wušło po wočakowanju. Zakitowar zastojnstwa Miloš Zeman nažnja 38,56 procentow hłosow, z čimž docpě dwanaće dypkow wjac hač jeho najwažniši riwala, něhdyši šef Čěskeje akademije wědomosćow Jiří Drahoš, kiž dósta 26,60 procentow přihłosowanja. Za překwapjenku maja eksperća třeće městno diplomata Pavela Fišera, kiž je z 10,29 procentami znateho tekstarja Michala Horáčeka přesćahnył. Za toho wupraji so 9,18 procentow. Sćěhuja Marek Hilšer (8,83), Mirek Topolánek (4,30), Jiří Hynek (1,23), Petr Hannig (0,56) a Vratíslav Kulhánek (0,4). Wo přichodnej hłowje stata budźe doskónčnje tuž hakle we wurisanskej wólbje mjez Zemanom a Drahošom 26./27. januara rozsudźene. Powšitkownje liča z wurunanym duelom. Jedni faworizuja snadnje dotalneho prezidenta, druzy maja jeho wužadarja za trochu wuhladnišeho. Skoro wšitcy přěhračcy su jemu podpěru přilubili. Premier Andrej Babiš namołwi Zemana, jasnje so za zapad wuprajić.

nawěšk

nowostki LND