Biblioteku abo prosće jenož tejku

pjatk, 20. januara 2017 spisane wot:

Čitać nawuknyć je napinace dźěło, čitanja wzdać zamóže so čłowjek bjez wulkich napinanjow. 26 procentow Němcow – statistika so za tym w serbskim kraju njepraša, ale Serbow prosće do nich zapřijima – njeje w swojim žiwjenju hišće ženje biblioteku wotnutřka widźało. 39 procentow dźe kóžde lěto jónu do knihownje.

Jedna pjećina Němcow (a Serbow?), konkretnje 19 procentow, na lěto cyle jednu knihu njepřečita, 38 procentow čita hač do pjeć knihow, 16 procentow šěsć do dźesać a 28 procentow wjace hač dźesać knihow. Statistika so wězo za tym njepraša, hač je to rjana abo mjenje rjana literatura, hač fachowa abo hinaša. Njech je: Zarjadujće so sami!

Na jednej stronje skoržimy – myslu sej z prawom –, zo bywaju knihi dźensa mjenje kulturne kubło dyžli prjedy, na tamnej stronje so nimale wšitke nakładnistwa wo pisany a wulki poskitk prócuja, inklu­ziwnje Ludowe nakładnistwo Domowina a Budyske nakładnistwo Lusatia. Problemow pak maja nakładnicy přiwšěm dosć a nadosć. Rozrisajomne su wone dźakowano techniskemu wuwiću. A tohodla poskića­ serbske nakładnistwo tež nowe edicije, njepapjerjane.

Mysle k nowostce „Marka, Janko, pójtaj won! – Spěwy a stawiznički za dźěći“

Prěnja němska kniha za dźěći rěka: „Robinson der Jüngere“ a je z pjera Joachima Heinricha Campy z lěta 1867. Jeje zaměr bě dać dźěćom teksty, kiž so jim lubja a kotrež wone tež rozumja. Kniha Wernera Měškanka a Marhaty Cyžec-Korjeńkoweje „Marka, Janko, pójtaj won! – Spěwy a stawiznički za dźěći“ ma wšitke šansy, tónle zaměr docpěć.

Awtor powěda, kajki wupada swět hornjoserbskich dźěći na wsy wot nalěća hač do nazymy. Jemu so radźi so kon­centrować na žiwjenje doma a mjez susodźic dźěćimi. Zo bychu dyrdomdejstwa dožiwjeli, njetrjebaja sciencefiction abo fantasy, ale wšědny dźeń w přirodźe a w zhromadnej zabawje. Tole je za nje dosć dyrdomdejstwa. Wažne stej při tym přećelstwo a towaršliwosć.

Hdy bych był kaž ptačk …

pjatk, 06. januara 2017 spisane wot:

Serbskopazličan Jan Heeleman hori so za płujadłowy sport a je tež na wubědźowanjach wuspěšny

Dołho sonješe čłowjestwo wo tym, lětać móc, so runja ptačkam do njebja zběhać a so nad zemju znošować. Tónle són je so dawno z woprawdźitosću stał, a lětadło wužiwać abo so na druhe wašnje do­wysoka zběhnyć njeje wjace ničo njewšědne. Skerje je wulke wužadanje, sam być tón, kiž leći, lětadło wodźi kaž tež směr a dołhosć lěta postaja. Tajki són je sej mjeztym něchtóžkuli spjelnił, a rady připosłuchamy, hdyž lětarjo wo zaćišćach a dožiwjenjach při lěće rozpra­wjeja.

Jedyn z tych zbožownych, kotřiž su sej són wo njewotwisnym lětanju zwoprawdźili, je 19lětny Jan Heeleman ze Serbskich Pazlic, student medijoweje informatiki w Drježdźanach.

Lětać započina so na zemi

Ze Serbami kruće zwjazany

pjatk, 06. januara 2017 spisane wot:

Milan Hrabal rozžohnuje so z powołanskeho skutkowanja, štož njerěka, zo ruce do klina złoži

Posledni dźeń lěta 2016 je so za Milana Hrabala, čěskeho basnika, awtora, publicista kaž tež přećela Łužiskich Serbow, powołanski čas zakónčił. Něšto dnjow do swojich 63tych narodnin poda so wón na předwuměnk.

Hišće Jurja Brězana přełožił

Hdyž prěni raz nowu techniku wuhladaš, zda so ći to druhdy kaž dźiw być. Dopominam so hišće, jako nam přećel-grafikar předstaji, kak ličakowa myška funguje. Prawje wěrić wšak tehdy njemóžach, zo so pohib myški na blidźe z kłokom na wobrazowce wotbłyšćuje. Dźensa je to normalny dźěłowy grat.

Jara so tež dźiwach, jako wuhladach před nimale dźesać lětami na Dessauskej wysokej šuli Anhalt na dnju wotewrjenych duri we wobłuku design-studija prěni 3D-ćišćak: Postawa w jednorym kašćiku takrjec z ničeho nastawa, awtomatisce, na zakładźe někajkich kompjuterowych datow – wuměłca-rězbarja za to hižo žanoho njetrjebaš. A dźensa móžeš sej postawu sebje samoho tež w Budyšinje stworić dać – we wobchodźe za wobrazy a ramiki, cityjowej galeriji.

Njespektakularny kašćik z wulkim efektom

Erich Kleiber a jeho Šunowske korjenje

pjatk, 06. januara 2017 spisane wot:

Zo njebychmy na pochad swětosławneho hudźbnika a dirigenta zabyli

Hudźbnje zajimowani Serbja jeho znaja – 1956 w Zürichu zemrěteho Ericha Kleibera. Dźenik Nowa doba wo nim pisaše, zo z eksila w Buenos Airesu nawróćeny budźe zaso z „dirigentom Němskeje statneje opery“. A Bjarnat Krawc po dožiwjenju w Praze rozprawješe: „Wšelacy dirigentojo mějachu składnosć so předstajić [...] Kóždy měješe swoje wosebite kajkosće. [...] E. Kleiber je šef Barlinskeje opery, hakle 25lětny a jako dirigent wulkotny ‚wobrotnik‘, kiž na př. Kaminskeho koncerto groso za dwójny orchester z lochkosću dirigowaše, jako by to ničo njebyło.“ (SN 10.6.1925).

Kaž mnozy prominentni škitaše Erich Kleiber swoju priwatnu sferu a čas žiwjenja wjele wo sebi njepřeradźi. Ani Bjarnat Krawc njepytny, zo wobdźiwaše syna rowjenka, z kotrymž je so na schadźowankach zetkawał. Snano, dokelž bě so dźěd Kleibera po lěće 1921 na Klajbera překřćił? Ale kak to, zo zwažu sej twjerdźić, zo je swětosławny dirigent Erich Kleiber syn Šunowčana? W žanym powšitkownym, ani w hudźbnym leksikonje to njesteji!

Stare pohladnicy a měšćanske karty wotkrywaja nam wid na sydlišća, na kotrež­ smy dźensa pozabyli. Wšako su so napohlady husto dospołnje změnili.­ Dajmy so tuž wo zašłosći kaž tež­ přitomnosći překwapić.

Wojerowsku wokolinu su Słowjenjo poměrnje pozdźe wobsydlili. Do toho wšak sydlachu tam germanske kmjeny, na čož pokazuja wurywanki kaž rynka­ za čoło, namakana w Ptačecach (Tätzschwitz). Wjetšina płoniny pak zwosta­ pralěs. Hakle wjele pozdźišo, kaž wokoło­ dźensnišeho Budyšina, w srjedźowěku, za čas wobsydlenja přez serbskich kolonistow w 12. do 14. lět­stotka, započachu tam Serbja štomy pušćeć a pódu wobdźěłać. Zwostała je woda,­ kotraž Wojerecy a wokolinu charakterizuje.

Fotomontaža: Předźeznačk (30.12.16)

pjatk, 30. decembera 2016 spisane wot:
Fotomontaža: Předźeznačk

Wšojedne, hač k pěstowarni přińdźeš abo so wot njeje wotsališ – při přewinjenju nahłeho přijězda trjebaš profesionelnu pomoc. Derje, zo je dosć zwólniwych, kotřiž z powjazom

a karu pomhaja.

Ze mnu na kóždu horu

Po telko lětach wučerjenja sym so nětko rozsudźił so zesamostatnić a swój hobby jako powołanje dale wjesć. Ze swo­jimi wjelelětnymi nazhonjenjemi w alpin­­skim kro­sno­wanju móžu wšitkim staršim Chró­šćan­skich pě­stowar­skich dźěći pomhać, kak woni wšědne hórske krosno­wanje do noweho kubłanišća derje zmištruja. Poradźuju tohorunja při wuběru praweho wuhotowanja. Po po­trjebje wupožčuju tež dychanske nastroje.

Achim Mič, Sulšecy


Nawěšk

februar – mały róžk

Katolska wulkowosada „Podłu Klóšterskeje wody“ je załožena. Jeničce Ra­dworčenjo zboka serbskeho highwayja Horjany–Delany „mu­rjuja“. Biskop planuje konsekwency hladajo na „Alojsowych rokoće­rjow“. Cyr­kwinska histori­karka Lubina Malinkowa namołwja Radwor­skich katolikow w zwisku z 500. róčnicu reformacije, so z Rom­skeho diktata wuswobodźić a jako ewangelska wosada so znowa załožić: „Přichod je zaručeny, přetož potom móža so tež žony w Radworju z fararku stać.“


januar – wulki róžk

Najwoblubowaniše mjeno lěta 2016 w Serbach bě Kata-Strofa. Za wjetšinu serbskich staršich je pomjenowanje typiske serbske z němskim přizynkom. Slědujetej mjenje Hana­lipa­ a Mariju­-Hana. Za hólcow faworizowachu kusk spěrawe mjena kaž Dawid­ko­porfilt, Martini­teenie a Dźordź­klow­nij. Hladajo na ličbu porodow wopokazachu so naše serbske gmej­ny zaso jako najpłódniše cyłeje Sakskeje. Zwěsćili pak tež su, zo porody w Drježdźa­nach čujomnje přiběraja.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND