Pytanje za portretom traje

pjatk, 27. oktobera 2017 spisane wot:

Přećel Serbow – kardinal Joachim Meisner – wopominany

Kardinal Meisner je 5. julija 84lětny w Bad Füssingenje zemrěł a bu dźesać dnjow pozdźišo w Kölnskej katedrali swjatočnje pochowany. Zemrěty słušeše k wosebje konserwatiwnym wosobinam katolskeje cyrkwje a njeje so bojał – z luteje křesćanskeje lubosće – samo bamža Franciskusa zjawnje kritizować.

Kardinal Joachim Meisner słušeše ke kuriji biskopow, kotřiž bamža wola. Hač by wón křižik pola Jorgea Marija Bergoglija sadźił, potajkim bamža Franciskusa, wě jenož Bóh tón Knjez. Křesćanske skutkowanje kardinala Meisnera hódnoćić mi njepři­steji. Přiwšěm chcu dopomnić a spominać na Serbam přichileneho biskopa.

Zwisk k Frycej Latce natwarił

Pohladnicy powědaja wo dawnych časach, swědča wo podawkach a ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy w minjenych lětach nimale pozabyli.

Pohladnica ze Sernjanskim hrodom dopomina na zajimawe stawizny delanskeje wsy z dźensa něhdźe 180 wobydlerjemi. Jeno starši ludźo wědźa so na tamniši hród dopominać, mjeztym zo ći młódši lěta 1981 zwottorhane twarjenje wjace nje­znaja.

Prěnjotnje naspomnjene buchu Sernjany 1419 jako Czscherna. W chronikach je zapisane, zo steješe tam w zažnym srjedźowěku južnje mjeztym zapołoženeho sydlišća při Klóšterskej wodźe wodowy hród. Wot 16. lětstotka bě w Sernjanach knježi dwór, a prěni wobsedźer knježeho kubła wot 1513 hač do 1540 rěkaše Jakob von Baudissin. Hač do lěta 1852 je kubło z hrodom 18 razow wobsedźerja měnjało. Hač do 1715 bě tam tři lěta kralowsko-pólski a kurwjerchowsko-sakski podpołkownik Hans von Rutt ryćerkubler. 150 lět pozdźišo hišće je Arnošt Muka w Sernjanach naličił 160 wobydlerjow, a to bjezwuwzaćnje Serbow.

Łužiske twarstwo wuměłsce dokumentuje

pjatk, 20. oktobera 2017 spisane wot:

Na wopyće pola molerja-grafikarja Marka Bruka w Kubšicach

Stajnje zaso zwěsćam, zo je wuprajenje „rentnarjo ženje chwile nimaja“ prawe. Tole so mi znowa wočiwidnje wotkrywa, jako molerja-grafikarja, ně­hdyšeho wučerja za wuměłstwowe kubłanje a němčinu na Budyskej Serbskej srjedźnej šuli Marka Bruka doma w Kubšicach wopytam. Runje je hišće w zahrodźe dźěłał a kaž praji, ma hišće wobjed warić, wšako so jeho mandźelska-wučerka bórze po připołdnju ze šule nawróći. Přiwšěm sej za naju rozmołwu chwile bjerje. 24. septembra bě nan dweju dorosćeneju dźěsći swoje 65. narodniny woswjećił. Nětko so cyle na swoju dźewjatu personalnu wustajeńcu ze swojimi twórbami-wobrazami koncentruje.

W spomnjeću na basnika Kita Lorenca

Za basnje Kita Lorenca sym so počał srjedź šěsćdźesatych lět minjeneho lětstotka horić. Ze zběrki „Nowe časy – nowe kwasy“, wušłeje lěta 1961 w Ludowym nakładnistwje Domowina, dychaše nowa rěč (serbskeje) poezije. Wosebje pak z njeje wuchadźeše swojorazne wobswětlenje woprawdźitosće. Čłowjek sam tam steješe w srjedźišću hladanja a spó­znaća. W basni „Pohlad na Budyske hory“ čitach, zo „je woprawdźitosć rjana kaž bajka“, tola „jenož potom ju tak widźiš, hdyž maš jasnej woči“.

Tónle rozswětlerski a zdobom wob­myslowacy a kritiski wid, kotryž drje je žro a dno wšeho tworjenja a hoberskeho wudawaćelskeho dźěła Kita Lorenca, mi (sobu) wuwědomi, zo tež wot mje wotwisuje, w kajkej realiće sym žiwy a kak móhł a měł z njej wobchadźeć, ju do hłowy a do horšće dóstać. Z basnjow klinčeše hłós, kiž „twjerdźeše“, zo ma jednotliwc wjetšu wahu hač jenička ideologija, kotraž tež Serbam wšudźe kolektiwizm a z nim zwjazanu podwólnosć diktowaše.

„Njeběch hižo wjacez tym ličił“

pjatk, 20. oktobera 2017 spisane wot:

Rozmołwa do spožčenja Myta Ćišinskeho 2017

Jutře přepodaja w Pančicach-Kukowje na Čerwjenej žurli klóštra Marijineje hwězdy Myto Ćišinskeho 2017 serbskemu komponistej a hudźbnowědnikej Jurej Mětškej. Alfons Wićaz­ je so z bórzomnym lawreatom rozmołwjał.

Kak sće překwapjacu powěsć, zo Wam wuznamne Myto Ćišinskeho 2017 spožča, přijał?

J. Mětšk: Njeběch hižo wjace z tym ličił, zo mi tele myto docyła hišće spožča. Tuž běch chětro překwapjeny a so nad powěsću skónčnje wězo zwjeselich.

Čehodla njejsće z wuznamjenjenjom ličił, kotru přičinu sće k tomu měł?

J. Mětšk: Na to hodźi so relatiwnje krótko wotmołwić: Přewažnemu dźělej wuměłcow mojeje generacije bu hódne myto hižo w młódšich lětach spožčene, tak zo mějach hižo wyšeje staroby dla lědma přičiny, z wuznamjenjenjom ličić.

Što Wam počesćenje nětko woznamjenja?

J. Mětšk: Jedna so wo najwyše serbske, takrjec narodne wuznamjenjenje, a w tym zmysle woznamjenja mi připó­znaće mojeho žiwjenskeho dźěła jako komponist a hudźbowědnik.

Lubi puć do serbskeho přichoda

pjatk, 20. oktobera 2017 spisane wot:

Za „Serbsku pratyju 2018“ je pisało 49 awtorow, jenož 13 artiklow je z němčiny přełoženych a dwaj stej němsce wotćišćanej.

Kaž „Serbska protyka 2018“ podawa PRATYJA na spočatku za kóždy měsac pokiwy zahrodnikam, daty k serbskim stawiznam a wopisuje wosebite kerčiny po měsacach. Při tym do woči bije, zo njejstej jenož hornjoserbski a delnjoserbski słowoskład rozdźělnej („zymski wonjaty kozylist“ rěka delnjoserbsce „wónjata krickata wišnja“), ale po zdaću tež sakska pisana němčina njeje kaž braniborska.­ „Kozylist“ mjenujcy rěka w Protyce „Duftheckenkirsche“, w Pratyji „Wohlriechende Heckenkirsche“. Wobě słowje drje stej w němčinje móžnej, ale bych witał, byštej-li serbskej rěčnej komisiji w přichodźe raz zhromadźe dźěłałoj, znajmjeńša na polu eksotiskich rostlin.

Powójnske zajimy wo Žitawje

pjatk, 20. oktobera 2017 spisane wot:

Žitawska Domowinska skupina 45 čłonow měła

Pólski wědomostnik Piotr Pałys, čłon Maćicy Serbskeje, je hižo mnohe stawi­znisko-sorabistiske přinoški wozjewił. Tak wo Jurju Wićazu (Lětopis 2005), Wójćechu Kóčce (Pro Lusatia 2002), Jurju Rjenču (Rozhlad 2007) abo k temje „Narodny partizan Łužica“ (Zeszyte lużyckie 2001). Nětko předleži kniha „Problem Żytawski 1945–1949 (Žitawski problem 1945–1949, Opole 2016). Mjenowany problem wobsteješe w tym, zo po skónčenju Druheje swětoweje wójny Žitawa „na skřižowanju čěskich, němskich, ruskich (sowjetskich – M.K.), łužiskoserbskich a pólskich zajimow“ steješe – kaž podtitul edicije rěka. K temje Žitawa po 1945 w serbskej rěči měješe Serbska protyka 2006 artikl Arndta Bretschneidera „Tež Žitawa do ČSR?“.

Dujerska hudźba wulce woblubowana

pjatk, 20. oktobera 2017 spisane wot:

10. raz kapały z kraja a wukraja w Janšojcach

Bjez dujerskeje hudźby w bohatym kulturnym žiwjenju w Błótach a dalšich kónčinach němsko-serbskeje Delnjeje Łužicy poprawom ničo njeńdźe. Nimale na wšitkich wjesnych swjedźenjach słyšiš tam žiwe trubjenje trompetow, pozawnow a dalšich instrumentow. Tež při woblubowanymaj nałožkomaj łapanju kokota a zapusće. To so wě, zo maja wosebje starši ludźo z tajkeje hudźby radosć, ale tež wjesnej młodźinje so wona spodoba. Wšako móžeš po jeje taktach derje rejować, a to nic jenož znatu Hanamarinu pólku. Zwěsćić tež móžemy, zo je ličba mjeńšich kapałow a tež hercow, kotřiž dujersku hudźbu pěstuja a hraja, w zašłym času přiběrała. Wosebje potom, hdyž we wjace hač 50 wsach Delnjeje Łužicy zapust swjeća a campruja a hdyž we wjace hač 30 wsach kokota łapaja, maja kapały a hercy dźěła dosć a nadosć.

Nic w larmojancy so zadusyć

pjatk, 20. oktobera 2017 spisane wot:

Mnohe wěcy, kotrež my Serbja jako wěčne wobhladowachmy, pozhubjeja so spěšnišo hač sej to myslachmy. Zo so serbska rěč a kultura takle spěšnje zhubjatej, njeje pak žadyn přirodny zakoń, skerje wuslědk njepřipóznaća a asimilaciskeho ćišća. Serbja dyrbjachu swoju maćernu rěč zabyć, so němčinje připodobnić. Jich kultura njebě ničo hódna. Tójšto so hańbowachu a mnozy činja to hišće dźensa. Wyšim hamtam w staće abo cyrkwi Serb přistup njeměješe, abo jenož potom, hdyž swoju maćeršćinu wotpołoži. Brunicowa in­dustrija wućěri Serbow z jich hole, łukow a polow. Wjeski buchu wotbagrowane. W přez bagry přemjetanej krajinje hižo ničo na Serbow njepokazuje. Jenož w katolskich wosadach dźeržeše so serbšćina najdlěje, ale tež tu drjebi so wona razantnje. Wšě statistiki a sociologiske analyzy dyrbjeli pola němskich a tež serbskich poli­tikarjow alarmowe zwony drišćeć dać. Ale ke konkretnemu zjawnemu wuznaću abo skutkownemu zakročowanju so žadyn z nich njepředrěje.

Janko Šajatović njeje jenož Krabat

pjatk, 20. oktobera 2017 spisane wot:

Z prologom „Krabata“ Jurja Brězana „Jedyn dźe po kraju, stary abo młody, to so spóznać njehodźi, wón je přebliski. Snano je to Krabat.“ witaja wopytowarjow do wosebiteje wustajeńcy Budyskeho Serbskeho muzeja. Tole je dobry spočatk za krasnu ekspoziciju „Krabat. Muž. Mytos. Marka.“ wo serbskim dušnym kuzłarju. Měrćin Nowak-Njechorński je nam jeho ze swojimi barbojtymi rysowankami skutkownje do pomjatka zašćěpił a zhromadnje z Jurjom Brě­zanom tež literarnje wulkotnje zbližił. Z prawom pyša tuž Njechorńskeho Krabatowe wobrazy wustajeńcu.

nawěšk

nowostki LND