Zajimawa cejdejka z Ludoweho nakładnistwa Domowina

Čitaš-li to, štož je wažny čłowjek raz w knize, nowinach abo druhdźe na­pi­sał, wobradźa ći zawěsće wulke wjeselo a spodobanje.

Jeli pak ta abo tón něšto sam(a) ze swojim hłosom přednjese, da je to hišće wjetše a rjeńše dožiwjenje za připo­słucharjow. Runje to potwjerdźa jedyn z najnowšich wudźěłkow Ludoweho nakładnistwa Domowina, kotrež wobsteji mjeztym 60 lět.

Měnjena je nowa cejdejka „,Gaž wětšyk­ dujo‘ – Mina Witkojc powěda“. A zynkonošak je woprawdźe jara hódny dar k 125. narodninam delnjoserbskeje basnicy a nowinarki. Na jubilej smy lět­sa­ na wšelake wašnje spominali – mjez druhim z wosebitej wustajeńcu w Bórkowskej Domizniskej stwě a ze swja­točnosću w Bórkowskej šuli, kotraž jeje mjeno nosy.

Zhladowanje na předstajenje SLA „Swajźba“ w Bórkowach

„Swajźba“ rěka prěni dźěl pokročowanja stawiznow wokoło serbskeho krala, předstajeneho po třoch wječorach lětsa swjatki w delnjołužiskich Bórkowach. Kulisa za serbske stawizny je hižo přez ­lěta tamniša historiska hrodowa hórka z Bismarckowej wěžu, w lětach 1915 do 1917 natwarjenej. Wulkomyslnje zapołoženy areal je ze starymi štomami wobdaty.

Lětsa dožiwi dohromady ně­hdźe 5 000 hosći nowu stawiznu wokoło krala Serbow, předstajenu wot Serbskeho ludoweho ansambla Budyšin. Inscenaciju su pře­dewšěm němske print­me­dije cył­kownje pozitiwnje hódnoćili. Jara derje přiwzate předstajenja su ­za městny komunalny hamt wažny kriterij, zhromadne dźěło ze SLA dale wjesć chcyć.

Konje rjehoceja. Čorni ryćerjo na nich jěchaja, wojujo ze šćerkotacymi tesa­kami. Z čerwjenje wobswětleneje wěže stupa ćmowy kur, bojowniske hrimanja a wójnska hara rozlehnu so nad krajom. Tak su nuza, hłód a smjerć tež zaso jónu před runje tysac lětami Łužicu dosća­hnyli. Dlěje hač pjatnaće lět trajachu boje mjez Heinrichom II. a Bolesławom I. Chrobłym.

Tež přichodnje so njepodać!

pjatk, 20. julija 2018 spisane wot:

Kupich sej najnowšu knihu ze Slepjan­skeho regiona: „Kak Slěpjańska cerkwja swój torm krydła“. Dwurěčnje – němsce a w rěči Serbow wokoło Slepoho – wuhotowana publikacija je drohoćinka. Takrjec na nimale wotwidźomnym žiwjenskim kóncu předrěwa so slepjanšćina z pozabytosće. Najskerje ani połsta ludźi ju hižo běžnje nje­rěči. A tola stupi so chroble pó­dla hornjo- a delnjoserbšćiny do rjada spisownych rěčow Słowjanow.

Chwalba tym, kotřiž so prócuja a njepodadźa. Takle tworja přichodnym generacijam a zajimcam móžnosć, rěč nawuknyć, kotruž su w šuli mjeztym wjacorym generacijam zapowědźili.

Snano budu za nami narodźeni chutnišo na rěčnym namrěwstwje zajimowani hač tučasni. Časowy duch je wokomiknje tajki, zo prašeja so mnozy skerje za móžnym pjenježnym wunoškom wšeho, mjenje za kulturnym zmysłom a žiwjenskim wjeselom.

Wosrjedź smažnika, dokładnje wot 15. do 17. junija, stej towarstwo „Via Regia­ – Hudźbne eventy“ a Serbski ludowy ansambl mjeztym hižo 14. Smoch­čanski hudźbny swjedźeń pod hołym njebjom na dworje Domu biskopa Bena wuhotowałoj. Dohromady je něhdźe 1 000 ludźi cyłkownje tři koncerty tři­dnjowskeho zarjadowanja wopytało.

Pod hesłom „Tam, hdźež tón měsačk swěći“ su pjatk a sobotu orchester, balet a solisća SLA kaž tež hudźbnicy Liberecskeho dźiwadła, sopranistka Rahel Indermauer a šulerjej Budyskeje wokrjesneje hudźbneje šule Jonas Löschau (spěw) a Georg-Wilhelm Jatzke (pozawna) jako hosćo pod nawodom Tassa Schilleho pisany wěnc znatych melodijow skerje lochkeho razu předstajili. Wot wujimkow operetow, mjez druhim Izaaka Osipowiča Dunajewskeho, Paula Linckeho a Emmericha Kálmána, přez romantiske spěwy Roberta Schumanna a Franza Schuberta hač k modernym zynkam Andrewa Lloyda Webbera a Van Morrisona bě nimale kóždy žanr minjenych třoch lětstotkow zastupjeny.

Polak z wulkej wutrobu za Serbow

pjatk, 15. junija 2018 spisane wot:

Na wopyće pola šefredaktora Noweho Casnika Gregora Wieczoreka w Choćebuzu

Zběłym sportowym kolesom wón přismali. Na chribjeće ma swoju čornu tobołu. Gregor Wieczorek jědźe wot dźěła w redakciji delnjoserbskeho Noweho Casnika. Tydźenik wón wot lěta 2005 jako šefredaktor nawjeduje. Wot bydlenja do něhdźe tři kilometry zdaleneho domu nowiny Lausitzer Rundschau, hdźež je tež jeho redakcija zaměstnjena, kolesować jemu ćělnje a duchownje tyje. Rano do redakcije jěducy ma wón často nowe ideje, na dompuću je jemu jězba na kolesu kaž wočerstwjenje wot wšědneho jara wužadaceho dnja. „Mam tuchwilu stres dlěšeho personalneho wupada dla. Redakcija wšak ma jenož 2,5 redaktorskich městnow. To je za nas wšěch wulke wužadanje. Njepisamy sami jenož přinoški, dyrbimy zwjetša tež wšitke artikle, kotrež nam awtorojo sćelu, do delnjoserbšćiny přełožić“, wón powěda. Dźakowano wšědnemu kolesowanju je wón přeco zaso fit. Zawěsće spožča jemu tónle sport wonu nutřkownu radosć, žiwjenje wobhladować jako wšědne zbožo.

Rěč za kóždeho zrozumliwa

pjatk, 15. junija 2018 spisane wot:

Myske k romanej Dietera Kalki „Sudička“

Serbscy rjekowje a ćim bóle serbske rjekowki su rědkosć w literaturje, w serbskej samej jich/je lědma nadeńdźemy. Tež w němskorěčnej beletristice su serbscy literarni rjekojo rědcy, po­dobnje kaž w serbskorěčnej.

„Bosćij Serbin“ Marje Kubašec w třoch zwjazkach powědany, abo Jurja Wjelowe powědančko „Pětr z Přišec“ – woboje ­wušłe w Ludowym nakładnistwje Domowina – stej serbskemu čitarjej staršeje ­generacije snadź hišće w pomjatku. Před sto lětami zemrěty Jurij Winger jako ­awtor „Hronow“ je lědma hišće znaty. Na čim to zaleži?

Dožiwjamy dźě w našim času runje wonu renesansu literatury wo srjedźowěku abo hišće staršich dobach. Tak su wjacezwjazkowe, na pjeć knihow roz­rostłe stawizny wokoło Freibergskeje ­baby z pjera Sabiny Ebert mjeztym tak mjenowane bestsellery.

Interview z tworjacym wuměłcom Kurtom Cobelu, rodźenym Choćebužanom

Hač do 14. apryla je w Choćebuzu rodźeny 82lětny Kurt Cobela w CLB Berlin, Aufbau Haus, pod titulom „Caprichos“ swoje wobrazy wustajał. Šćěpan Ričel je so z nim rozmołwjał.

Knježe Cobela, poprawom rěkaće oficialnje Schneider. Čehodla sće sej jako wuměłc mjeno Cobela wupytał?

K. Cobela: Je samo mi wěste hódančko, kak sym na te mjeno přišoł. W času, jako so swojeho powołanja jako fyzikar wzdach a so z molerstwom zaběrać počach, přesydlich so do Španiskeje. Došedši do Malagi mějach składnosć, so na wulkej wustajeńcy wobdźělić. Tuž wězo zwučne mjeno trjebach. Cobela je swójbne mjeno mojeje maćerje, a w tym dźělu swójby čujach so stajnje lubosćiwje a jara derje schowany. Swójba Schneider bě skerje małobyrgarska.

Sće so w Choćebuzu narodźił. Wěm, zo bě Waša mać wuznawaca Serbowka. Kak sće to jako dźěćo a młodostny dožiwił?

K. Cobela: W Choćebuzu sym hač do 1947 bydlił. Moja mać je delnjoserbsce rěčała. Poprawom njemějach to za něšto wosebiteho. Za mnje bě normalne, zo mać ze swojej maćerju druhu rěč rěčeše.

Hdźež so Sprjewica wot Sprjewje dźěli, pokazuje so Lichański hród we Wulko­dubrawskej gmejnje, dźakowano wobšěrnej a fachowej restawraciji minjenych dwaceći lět, zaso jako swojorazny pomnik architektury renesansy a baroka. Wo to postarali su so jeho wobsydnik, architekt Paul Wehrle-Nielsen, a dalši pomocnicy. Bywši knježi dom pak njesłuži jenož bydlenju, ale je zdobom zjawne kulturne srjedźišćo. Zhorjelske nakładnistwo Via regia wuda lětsa jara derje zestajanu a wuhotowanu němskorěčnu knižku „Hród Lichań“ z pjera domiznowědneju awtorow Jana Bergmanna-Ahlswedy a dr. Larsa-Arne Dannenberga. W njej podawataj derje spisane informatiwne stawizny wo 1394 prěni raz pisomnje naspomnjenej serbskej wjesce „Lycham“, kotraž rěka w našej maćeršćinje Lichań a kotruž mjenowachu hač do lěta 1911 němsce Leichnam. Po tym bu na Spreewiese přeměnjena.

Na wuznamneho serbskeho komponista Detlefa Kobjelu, kotryž je 18. meje w Budyšinje w starobje 74 lět zemrěł, spominaja wusko z nim zwjazani:

Žurnalist a publicist Alfons Wićaz: Zeznach Detlefa Kobjelu 1960 jako šuler Choćebuskeje SRWŠ. Přez hudźbu so spřećelichmoj. Běch solist šulskeho chóra. Po probach připosłuchach jemu rady při komponowanju. Jeho prěni spěw na tekst Kita Lorenca „Noc běšo śicha, miła“ mi hišće dźensa we hłowje klinči. Ze šulskim dwójnym kwartetom přebywachmoj w Słowakskej, hdźež wón swoju pozdźišu mandźelsku Mariju zezna. Detlefa zeznajomich z Hornjej Łužicu, hdźež je potom w SLA jako hudźbny dramaturg, šefdramaturg a intendant kaž tež komponist wuspěšnje skutkował. Wudźeržowachmoj stajnje wuski kontakt.

Basnik Benedikt Dyrlich: Z Detlefom Kobjelu běch wosudnje, wosebje pak tworićelsce zwjazany. W předsydstwje ZSW sym wot lěta 1995 do 2014 z nim, Ulrichom Pogodu, Lianu Bertók, Mětom Benadu, Alfonsom Wićazom a dalšimi entuziastami wuwił a sobu organizował njeličomne koncerty noweje serbskeje hudźby. Detlef bě naš hłowny a wurjadny dramaturg.

Wjerški a doł

pjatk, 15. junija 2018 spisane wot:

Prapremjera 6. sinfonije Hinca Roja w Budyšinje

Serbski ludowy ansambl je na swojim sinfoniskim koncerće 12. apryla w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle cyłkownje štyri twórby předstajił. Zazběh tworješe prěnja sadźba Allegretto ze sławneho concerta grosso „Palladio“ waliziskeho komponista Karla Jenkinsa. Přečasto sej neobarokny kruch naposkać njemóžeš – wobsteji dźě nimale jeno z markantneho hłowneho motiwa. Ćim wažnišo tuž, zo interpreća – w tym padźe smyčkarjo ansambla – dynamiku połnje wučerpaja. Štož so jim pod nawodom Andreasa Pabsta cyle šlachćiło njeje. Zo pak to hudźbnicy kaž tež dirigent poprawom wuběrnje wobknježa, woni w běhu wječora hišće dopokazachu.

nawěšk

nowostki LND