Jedna radźena pointa po druhej

pjatk, 19. meje 2017 spisane wot:

Nowowobdźěłanu humoresku „Sergej“ znowa w Delnjej Łužicy předstajili

Tole njeje so najskerje w kulturnych stawiznach Serbow w Delnjej Łužicy hišće stało: Dźiwadłowu hru w delnjoserbskej rěči předstaja hnydom dwójce: prěni raz lěta 2008 a nětko druhi raz. Prěni raz běchu hru pokazali čłonojo Serbskeje lajskeje­ dźiwadłoweje skupiny Hochoza. Druhi króć su ju nětko kónc apryla a spočatk meje profesionalni serbscy dźiwadźelnicy Budyskeho NSLDź inscenowali. Rěč je wo humoresce „Sergej“, kotruž je Jurij Koch wobdźěłał, zapletujo do njeje aktualnu a popularnu politiku kaž tež wšelake podawki a nadrobnosće z Delnjeje Łužicy.

Serbske zhromadźenstwo a žony

pjatk, 19. meje 2017 spisane wot:

Bě drje srjedź 1970tych, zo zasłyšach słowo emancipacija w zwisku ze žonami. Problem njezapřijach, njewědźo, zo je so wulka tema doby započała. Žony w mojim přiwuznistwje, w bliskej a dalšej wokolinje njeběchu zamjezowane na domjace dźěło, njepotłóčowane, njeběchu nje­zdźěłane. Potłóčowanje žonow bě dru­hdźe, njetypiske za našu kulturu. Pozdźišo poča so wo runoprawosći mjez splahami tež w Serbach diskutować, ale jenož moderatnje. Čehodla moderatnje, tikotaja serbske žony hinak?

Najwuznamnišej lětušej róčnicy – 500 lět reformacija Martina Luthera – je Budyski Serbski muzej wobšěrnu a reprezentatiwnu wosebitu wustajeńcu „Pjeć lětstotkow – Serbja a reformacija“ wěnował. Pokazuje ju w štyrjoch rumnosćach hač do 27. awgusta. Muzej a pilna kuratorka Andrea Pawlikowa stej historisku přehladku dokładnje přihotowałoj. Wosebje wunošnej běštej fachowa podpěra a rada serbskeho superintendenta Jana Malinka, kiž je wuhotowarjam derje radźeneje ekspozicije z mnohimi pokiwami a přinoškami wuběrnje pomhał.

Na spočatku wustajeńcy mjenuje wulka dwurěčna přehladka dwaceći datow wo reformaciji w Serbach, kotraž započa so z wozjewjenjom 95 tezow Luthera přećiwo wikowanju z wotpuskom 1517 we Wittenbergu a z nastaćom prěnjeje simultaneje cyrkwje Němskeje (a Europy!) 1530 w Budyšinje. Datowa přehladka kónči so z pokazku na 70. serbski ewangelski cyrkwinski dźeń loni w Slepom. Skedźbnjenje na 1. serbski cyrkwinski dźeń 1947 we Wojerecach pobrachuje.

„Njebych ničo druhe činić chcył“

pjatk, 28. apryla 2017 spisane wot:

Na wopyće pola dźiwadźelnika Tomaša Cyža w Budyšinje

Wón ma něšto gentlemanskeho na sebi. Wustupuje přećelnje, suwerenje a jara zdwórliwje. Tajkeho dožiwjam Tomaša Cyža, 50lětneho hrajerja Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła.

Sym pola njeho doma na wopyće. „Tu je znaty serbski rěčespytnik prof. Arnošt Muka swoje poslednje žiwjenske lěta bydlił“, wot njeho zhonju. Mam zaćišć, zo dźiwadźelnik tónle fakt za sebje jako narok bjerje. Chce tež ze swojim skutkowanjom na jewišćowych deskach serbskej rěči wažnosć a wuznam spožčić, jeje rjanosće zwuraznjenja sposrědkować. Spó­znawam to hižo na jeho fonetice, na jasnje rěčanej serbšćinje, kotraž sonorisce, z baritonowym hłosom přijomnje klinči.

XII. mjezynarodny folklorny festiwal hižo kiwa

Folklorny festiwal „Łužica“ je někotre změny dožiwił, etablěrujo so dale jako kruty kulturny wjeršk w Hornjej Łužicy. Prěni tajki 1995 běše pospyt a zdobom dźak rejowanskeju skupin ze Smjerdźaceje a Wudworja. Wobě běštej hižo časćišo na festiwalach přebywałoj a chcyštej skónčnje tež raz kulturne ćělesa do Łužicy přeprosyć. Prěnje přeprošenje sćěhowaše wosom skupin z wukraja, kotrež tule­ zhromadnje tři festiwalne dny wuhotowachu. Z ideje nasta swjedźeń z nadregionalnym charakterom a je mjeztym w syći mjezynarodnych CIOFF® festiwalow zakótwjeny.

Rozmołwa z Budyskim komponistom Janom Cyžom

Oratorij „Serbske jutry“ po libreće Chrysty Meškankoweje a hudźbje Jana Cyža zaklinči 6. a 7. meje w Drježdźanach a Budyšinje. Wo přihotach na tónle kulturny podawk a wo twórbje samej je so Alfons Wićaz z komponistom Janom Cyžom rozmołwjał.

Oratorij „Serbske jutry“ měješe hižo lěta 2013 prapremjeru w Chrósćicach. Z kotrymi začućemi sće tehdy předstajenje swo­jeje hudźbneje twórby přijał?

J. Cyž: Je cyle derje, hdyž ju zaso raz słyšu. Libreto Chrysty Meškankoweje je mje­ k tomu pohnuł, zo móžach wše­lake hudźbne srědki zasadźić. Tak móžach zdźěla tež akustisku kolažu sobu zatwarić, w dźělu, w kotrymž so křižerjo jewja. Na druhich płoninach, kaž na přikład w recitatiwach – to rěka, na listy Alojsa Andrickeho –, móžu zaso elementy načasneje komorneje hudźby nało­žować, zo bych tak wěstu barbu docpěł a zo by so dramaturgija podšmórnyła.

Za nakładnikomdr. Frankom Stübnerom

pjatk, 28. apryla 2017 spisane wot:

„Wěrny nakładnik měł nan a mać być, dójka a kludźer. Wón dyrbjał mozy filozofa, wid radiologi a miłosć chorobneje sotry měć. Něšto pak na žadyn pad njeměł měć: swójske žiwjenje.“ To měni Fritz J. Raddatz, bywši šeflektor a naměstnik nawody­ nakładnistwa Rowohlt. Čim mjeńše nakładnistwo je, ćim bóle to płaći. W małym nakładnistwje ma nakładnik wot prěnjeho planowanja hač k předani knihow a nastajenju programoweje li­nije wšo na swojimaj ramjenjomaj. To drje jeho duchownje a kulturnje po­zběhuje, ale zdobom jeho – jeli čuwy, dwěle a starosće sobu ličiš – njesměrnje tłóči. Prosće prajene: To je hotowe se­bjewuklukowanje. Nakładnik, załožićel a mějićel renoměrowaneho łužiskeho nakładnistwa Lusatia Frank Stübner bě sej wšo to nabrěmjenił. Ale hišće wjace: Wón je wědu wo serbskej domiznje šěrokemu, zajimowanemu němskemu čitarstwu spřistupnił.

„Orchester Serbskeho gymnazija Budyšin, kotryž bu 2001 załoženy, zetkawa so kóždu srjedu pod nawodom Conny Wolf na dwuhodźinsku probu. Ličba sobuskutkowacych so lětnje měnja, dokelž nowačcy k tomu přińdu a maturanća orchester po zakónčenju šule wopušća. Mjeztym druha cejdejka je zběrka kompozicijow orchestroweje nawodnicy, kotrež maja zwjetša motiw serbskich ludowych spěwow. Elementy jazza, bluesa, swinga a dalšich hudźbnych družin zwjazuja so do zajimawych modernych kruchow.“ Tak daloko k wopisowanju w bookleće noweje cejdejki Sorbian New Folk 2.

Před wjace hač pjatnaće lětami běch sam sobustaw woneho orchestra. Dopominam so hišće na twórby kaž Charleston, kotryž bu za přewod rejwanskeje skupiny Serbskeho gymnazija nazwučowany a mjez druhim na schadźowance wuspěšnje předstajeny.

„Wjesele do rejki“

Třeći nakład wot Załožby za serbski lud wudateje cejdeje „Wjesele do rejki“ je dokładnje­ to, štož na njej steji: serbska hudźba za rejwanske skupiny. Idealna za proby­ a mnohich wospjetowanjow dla za ekstensiwne zwučowanja; za naposkanje před domjacym kaminom so zběrka tohodla skerje njehodźi. Cyłkownje zaklinči třinaće zwjetša znatych pěsnjow,­ rjadowanych do dweju dźělow, wjele z nich we wšelakorych wersijach.

Prěnja połojca wobsahuje standardy kaž „Šewc (Takle wjerćimy)“, „Katyržinka, swěrna moja“ abo „Hanka, ty sy kołowrótna“. Najprjedy jewja so wone ryzy instrumentalnje,­ jónu za akordeonowe solo, za­hrate wot Uty Menesis, na to w interpretaciji folklorneje skupiny Sprjewjan. Potom su spěwčki hišće raz dwójce słyšeć, mjenujcy z tekstom we woběmaj našimaj rěčomaj. Delnjoserbske drastowe towarstwo Pśěza přewza nadawk w swojej maćeršćinje, Sprje­wjenjo spěwaja hornjoserbske štučki.

K žiwym idolam literatury, kotrež sym w minjenych lětdźesatkach wosobinsce zetkał, słuša Jewgenij Jewtušenko. 84lětny ruski basnik je 1. apryla w ameriskim měsće­ Tulsa (zwjazkowy stat Oklahoma) zemrěł.

Njedźelu připołdnju srjedź oktobra 1980 w foyeru hotela „Iveria“ w Suchu­miju: Na zahajenskim přijeću we wobłuku swjedźenja poezije w Georgiskej, na kotrymž so z pomocu Koła serbskich spisowaćelow wobdźělich, tłóčachu so syły ludźi,­ wosebje wokoło tehdy hižo swěto­znateho basnika Jewgenija Jewtušenka. Jako so mje dohlada, wón bjez wahanja ke mni „skoči“, pod błyskotom fotoapa­ratow a kamerow. Šibale so smějkotajo, z chětro hordoznym a krutym wobličom mje Jewtušenko narěča: „Wupadaće kaž mój bratr.“ A wopraša so: „Zwotkel pochadźeće?“ Prajach, zo sym Łužiski Serb z NDR a zo basnju w rěči najmjeńšeho słowjanskeho ludu, ale tež němsce.

Jewtušenko wokomiknje čoło zmoršći a z jěrym přizynkom wuprasny: „Do NDR mje dotal přeprosyli njejsu. Postrowće mojeho přećela Heinricha Bölla.“

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND