Knižna nowosć do Serbow

pjatk, 21. awgusta 2015 spisane wot:
Mócna skała nad hatom Jurij J. Šołta

W žnjencu wočakujemy knihu, kotrejež awtor je Budyšan Jurij J. Šołta, rodźeny Cyhelńčan. Něhdyši lektor LND so dopomina na swoju domiznu. Na 152 stronach a z mnohimi swojimi pisanymi fotami wita wón čitarstwo na chwilu swojich pućow ...

Kóčka Skopčka

pjatk, 21. awgusta 2015 spisane wot:

Blisko bydli mała kóčka,

mjenuja tu kóčku Skopčka.

Wšako chce w błóće pluskać,

walejo so w pěsku, juskać.

W nocy po wšěch třěchach skakać,

wodnjo na wšě ptački łakać.

Maćerka so strašnje hněwa,

nank chce zawrěć ju do chlěwa.

Samo ćeta ma jej kadźić,

cyła swójba chce jej radźić,

wuje póčnu na nju škrěčeć

a jej do swědomja rěčeć.

Samo wowka na nju korči,

to ju Skopčka wot so storči.

Hotowa bě wołańca,

mjawčenje a tołkańca.

Pozabychu, zo su hrali

połni pryzlow, bêchu mali.

Dźěd na wšitkich zahrima:

koča duša – skopča hra. 

(ze zběrki „maraton“,

zeserbšćiła Róža Domašcyna)

Wukřik k dorozumjenju ludow

pjatk, 21. awgusta 2015 spisane wot:

Rozmołwa ze serbiskim poetom a spisowaćelom – hosćom festiwala

Serbiski basnik a spisowaćel Ljubiša Si­mić­, kiž w swojej maćeršćinje a w němčinje twori – tež za dźěći –, bydli wot lěta­ 1991 w Frankobrodźe nad Mohanom. Tam je předsyda serbiskeho spisowaćelskeho zwjazka Sedmica a bu wjacekróć za swoje tworjenje wuznamjenjeny. Lětsa bě z hosćom 37. mjezynarodneho swjedźenja serbskeje poezija. Alfons Wićaz je so z nim rozmołwjał.

Prěni króć sće w Serbach, na 37. mjezynarodnym swjedźenju serbskeje poezije. Kajki je Waš zaćišć?

Kóčka we wójnskich šmjatkach

pjatk, 21. awgusta 2015 spisane wot:

W Ludowym nakładnistwje Domowina je kónc meje wušła nowa dźěćaca kniha Křesćana Krawca „Hdźe je kóčka wostała?“ Ze zwěrjatami so awtor wuznawa. Hižo jedna z jeho prěnich dźěćacych knihow „Malko a pos Lui“ (1981) so z tutej temu zaběra.

Prezentacija zběraćelskeho dźěła

pjatk, 21. awgusta 2015 spisane wot:

Zajimawa wustajeńca tworjaceho wuměłstwa w Budyskim Serbskim muzeju

Muzej měł, tak so powšitkownje praji, tři nadawki spjelnić: wustajeć, zběrać a slědźić. Što a kak to je wšak kóždemu mu­zejej samomu přewostajene.

Budyski Serbski muzej pokazuje hač do kónca januara přichodneho lěta „Wuzwolene – Nowonakupjene twórby tworjaceho wuměłstwa“. Serbski muzej, kaž žane zarjadnišćo serbskeho razu hewak,­ je na swoje dojimawe wašnje tež špihel našočasneho žiwjenja. Zo je wjele wjace, to so drje zjawnosći, tež nic serbskej, tak nablaku njespřistupnja. Sobudźěłaćerjam Serbskeho muzeja je to wědome. „Zběraćelske dźěło muzeja njesteji porno wustajeńcam poprawom w srjedźišću zjawneho wědomja, ale wotměwa so bóle w pozadku“, rěka w zawodnych słowach kataloga, wušłeho runje z wo­neje přičiny, zběraćelske dźěło bóle do swětła stajeć.

Swoboda, runosć, što hišće?

pjatk, 21. awgusta 2015 spisane wot:

Bratrowstwo, wězo. Paris, 26. awgusta 1789: „Deklaracija čłowjeskich a byrgarskich prawow“ Francoskeje ludoweje zhromadźizny zahaji dobu nowočasneje demokratije pod hesłom „liberté, égalité, fraternité“. Hdyž politikarjo dźensa wo hódnotach zapadneho swěta a demokratije rěča, zapřijima to na kóždy pad swobodu a drje tež runosć, snano samo bratrowstwo. Lud mjeztym skerje měni, zo najebać wšón postup njeje tučasna demokratija drje hišće hotowa demokratija. Kak daloko je so hesło Francoskeje rewolucije zwoprawdźiło?

Kniha k pozastaću

pjatk, 21. awgusta 2015 spisane wot:

„Ze žohnowanjom na puć“

Lěćo je čas putnikowanja, Serbja hotuja so ducy k hnadownym městnam, swójby do Róžanta, młodźina do Krupki a něchtóžkuli na dołhu čaru z Waršawy do Częstochowy. Čehodla pak sej tele ćeže načinjamy? Z kotrych přičin so scyła na městnach kaž Lourdesu a Fátimje mać Boža wosebje česći? A mamy ju kaž bohowku swjećić? Wotmołwy na to podawa farar Gerat Wornar w najskerje najwobšěrnišej serbskej knize za putnikow a tajkich, kotřiž chcyli so tež raz na puć na­stajić.

„Ze žohnowanjom na puć“ je přehladka hnadownych městnow, dźenik putnikow, ale tež pokazka wjac hač 90 barbnych wobrazow. We wobsahu namakamy 25 městnosćow, mjez nimi Róžant, Filipov, Prahu, Częstochowu, Wambierzyce, Fátimu, Rom, Lourdes a Swjaty kraj. Kóžda z nich je kaž kapitl natwarjena ze zawodnymi słowami k historiji a zasopo­da­tymi pojednanjemi a legendami. Z městnami podate su hižo wozjewjene teksty z Katolskeho Posoła. Slěduja wosobinske dožiwjenja wěriwych, kotřiž su z mjenom a lětom putnikowanja podaći. Starobu bych hižo z praktiskich přičin přidała, wšako so tež w Serbach mjena dwoja­.

„Serbska kultura je moja lubosć“

pjatk, 24. julija 2015 spisane wot:

Na wopyće pola cyrkwinskeho hudźbnika a chóroweho dirigenta

Wón ma runje tójšto dźěła, jako jeho­ w Budyšinje wopytam. „Dyrbju so hišće za zwučowanske hodźiny ze šulerjemi­ wokrjesneje hudźbneje šule přihotować“, mi Friedemann Böhme rozkładuje, „tuchwilu wuwučuju tam šesćoch na pišćelach.“ Tak ma přistajeny Budyskeje katolskeje tachantskeje wosady nimo swojeho cyrkwinsko-hudźbneho skutkowanja hišće dalše nadawki. Hudźba je jemu chlěb, radosć a dušiny pokoj. Z njej 59lětny tež młodych ludźi zahorja. Wo tym móžach so znowa přeswědčić na koncerće chóra 1. serbskeje kulturneje brigady w Chróšćanskej cyrkwi. Tam zamó Böhme spěwarki a spěwarjow Budyskeho Serbskeho gymnazija wuměłsce wužadać, a to z twórbami serbskich komponistow kaž Detlefa Kobjele, Jana Pawoła Nagela, Korle Awgusta Kocora a młodeho Feliksa Brojerja, ale tež wuznamneho komponista zašłosće Jacobusa Gallusa a moderneho ameriskeho komponista Stevea Dobrogosza. Na kóncu koncerta njejsu jeno připosłucharjo mócnje přikleskowali.

Dušny serbski kuzłar Krabat je woblubowana powěsćowa a literarna postawa ze serbsko-němskich knihow Jurja Pilka, Měrćina Nowaka-Njechorńskeho a Jurja Brězana. Po přewróće přidruži so k nim dotal mjez Serbami a čitarjemi NDR lědma znata młodźinska kniha bayerskeho spisowaćela Otfrieda Preuß­lera „Krabat“. Po lěće 1990 ličba zajimcow ze zapadneje Němskeje pospochi přiběraše. Wšako chcychu so tež woni z realnymi městnosćemi jednanja Preuß­leroweho romana we Łužicy zeznajomić. Do nich słuša socialna pedagogowka Ingrid Kalensee z Mannheima, kotraž bě 1991 prěni króć we Łužicy. Wot toho časa je wona, často zhromadnje ze swojej přećelku-koleginu Brigittu Mahnkopf, dźesatki razow w našej domiznje na slědach Krabata pućowała, slědźiła, z ludźimi rěčała a fotografowała. Lětsa je wo tym spisała 80stronsku knihu „Krabat und Schadowitz“ wo stawiznach slědźenja za Preußlerowym romanowym rjekom a jeho historiskim přikładom Janom Šadowicom we Łužicy. Wot njeje zezběrany material by za wobšěrnišu ediciju dosahał, ale bohužel bě Ingrid Kalensee lěta 2005 boža ručka zajała.

Ladislav Volko

Maći,

kak je ći móžno wšitko chować

w tajkej małej wutrobje

a hłuboko dychać

a tróštować druhich

znjesć brěmjo na swojimaj ramjenjomaj

a rjec, zo bu wšitko

hižo do toho postajene

jěsć neple

a rjec, zo je to mjaso

Wšitko zdokonješ

bjez miknjenja

zdźěłać

přiwzać myslički

změrować žadosće

často směšne

často chutne

a połne ironije,

kiž kaž bumerang

padaja na twoje šědźiwe włosy

na wobličo a woči

sylzowate na kwasach

a pohrjebach

(Ze słowakšćiny Dorothea Šołćina)

nawěšk

nowostki LND