Kniha z fotami serbskich lajkow wušła

„Dźensa so dźakowano składowanskim medijam telko wobrazow zhotowja kaž ženje do toho“, piše Jürgen Maćij w zawodnych myslach k wudaću „ Wćipni być – Neugier“. Zjawnosći spřistupnja Ludowe nakładnistwo Domowina zběrku jako „fotografiske wotkryća“. Wudawar je Jürgen Maćij, kiž bě lěta 2014 projekt „Naša Łužica“ w horšći měł.

Dźensa so telko fotow zhotowja kaž hišće nihdy. Z pódlanskim wuskutkom to kaž přeco, hdyž stanje so něšto masowy zjaw. Moda je – kak dołho, je prašenje – sebjefotografowanje z mobilnym telefonom, tak mjenowane selfieje. Nichtó njetrjeba so tuž za tym prašeć, kak z kwalitu wonych fotow wupada. Njech je to zabawa, kotraž so ludźom, wosebje młodym, lubi.

Štož běše něhdy swójbny album – tak zdobom tež swójbna chronika –, njemało wažny za identitu swójbow, chronika nic njewažna za wjesnu abo regionalnu (tež serbsku) identitu, je so – bohudźak abo bohužel – modernizowało. Instagram je uniwersalny swójbny album přitomnosće. Wšědnje so 70 milionow fotow w Community Instagram do syć­e dawa. Tež tu so šarm, stil a čwak ekshibicio­nizma spodźiwnje měšeja.

Wliwapołne skupiny, koncerny abo jednotliwi předewzaćeljo přesadźeja swoje partikularne zajimy a wosłabjeja zjawne derjeměće. Tohodla dyrbi so demokratija dale wuwiwać. Filozof demokratije Alexis de Tocqueville warnowaše hižo w 19. lětstotku před „tyranstwom wjetšiny“. Demokratija drje žada sej runoprawosć, ale logisce je „wěrnosć stajnje na boku sylnišeje wjetšiny“. Po Tocquevilleu wjedźe to do „wotročstwa a tulenja“ před wjetšinu, štož swobodu a dostojnosć čłowjeka po­dusy. Na to so samo Zwjazkowe wustawowe sudnistwo poćahuje, žadajo sej sylnišu participatiwnu resp. bazowu demokratiju. Dokelž staj čłowjek a towaršnosć stajnje njedokonjanej a zmylnej, njesmě so wjetšinje dowolić, wo naležnosćach a prawach mjeńšiny rozsudźeć. Z teje přičiny słuša wjetše samopostajowanje małych ludow k principam, kotrež ma statny paternalizm abo tež móc wjetšiny zwuzdźić.

Mićo Cvijetić Swědkojo powěsće

pjatk, 19. junija 2015 spisane wot:

Benej Budarjej

W serbskim domje, při škleńčce běłeho wina,

słucham bjesadźe łužiskeho bajkarja,

powěda mi wo serbskej domiznje,

z tyšnotu w mjezwoču, wo bolostnych

stawiznach.

Widźu so pominjeć ćežite hwězdy,

pytace za domom na njebju,

přikradnjejo so zerničkomaj basnika,

tradaceho za lubosću w prózdnoće swěta.

Poslednje lisćo rozwěwa wětřik

po wusnjenych łužiskich polach,

zyma předrěwa so přez wokna a durje,

zadomi so do stwow mojich přećelow.

Z łopjenami a pěskom zasypa křižowanku,

wobrazy, smjertne nawěški a serbske

pismiki,

blěde smuhi, něme swědki powěsće,

na złotej runinje, we wěčnym přewěwje.

Prěnje sněženki nas napominaja,

w kotrej smy wosudnej hodźinje, tam a tudy,

w kajkim času, w kajkim helskim kruhu.

Budyšin, nowember 1999

(Přebasniła Dorothea Šołćina.)

Mićo Cvijetić na 37. swjedźenju serbskeje poezije

Zetkanje ze serbskim hudźbutwórcom Janom Cyžom w Budyšinje

Mała rumnosć z kompjuterom, pisanskim blidom a kamorom z kašćikami, w kotrychž leži wšelaki notowy material, je dźěłowe městno 59lětneho komponista Jana Cyža w Serbskim ludowym ansamblu w Budyšinje. „Sym tule na poł městna přistajeny jako archiwar a na poł městna jako hudźbny dramaturg“, Cyž rozjasnja. Jeho nadawk je, notowy material archiwizować, jón digitalizować a za aktualne wužiwanje chóra a orchestra w ansamblu hudźbne twórby wotpowědnje skorigować a noty skazać. Wot lěta 2011 Jan Cyž tole čini, do toho bě bariton w chórje SLA. Ze swojim dźěłom přinjese hudźbutwórc porjad do wulkeho notoweho składu serbskeje kulturneje institucije. Zdobom wupřestrěwa so jemu při tym bohaty material, kotryž móže jako hudźbny srědk tež za swoje kompozitoriske skutkowanje nałožować. Hižo wjele wot orchestrow wužiwaneho notoweho materiala, wosebje partitury, Budyšan ponowja. Syda takrjec wosrjedź hudźbnych žórłow a přiswoja sej tak bjezposrědnje šěroku wědu wo twórbach najwšelakorišich komponistow.

Styki po nowym puću

pjatk, 22. meje 2015 spisane wot:

Kak młodych ludźi zajimować a wabić za wěsty studij? Kak jich pozbudźować a wjazać na uniwersitu, fakultu, za wěsty institut kubłanišća?

Takle a hinak rěkaja drje tež prašenja tych, kotrymž leži w Serbach a na Lipšćanskej uniwersiće dorost derje kubłanych sorabistow, kubłarjow a wědomostnikow na wutrobje. Połoženje w tutym wobłuku wšak njeje jara róžojte, wšako faluje dale tójšto wučerkow a wučerjow we Łužicy, kiž na wysokim niwowje serbsko-němsku dwurěčnosć wobknježa.

Na Šleskej uniwersiće w Katowicach zamołwići hižo dlěje wědźa, zo dyrbiš přidatnu kreatiwitu wuwiwać a mocy nałožować, jeli chceš młodźinu za swoje wysokošulske kubłanišćo, za wěste studijne směry zahorić, ju motiwować, so po maturje na přikład za studij slawistiki a germanistiki w blišej wokolinje zapisać.

Rozmołwa z Budyskim hudźbnym nakładnikom a kulturnikom

Ze serbskim kulturnym žiwjenjom je aktiwnje wusko zwjazany Budyski hudźbny nakładnik a kulturnik Měrko Šołta, kotryž so z kritiskim wóčkom w Serbach rozhladuje. Alfons Wićaz je so z nim rozmołwjał.

Hižo něšto lět maće swójske hudźbne nakładnistwo. Što móžeće z nim serbskemu hudźbnemu žiwjenju poskićeć?

M. Šołta: Nakładnistwo, kotrež mjenuje so „Lumir“, mam hižo 25 lět. Tele pomjenowanje měješe po čěskej a serbskej powěsći kuzłar a hudźbnik při kralowskim dworje. Wonu figuru je tež Zejler do swojich basnjow přewzał. Zdobom mjenowaše so prěni měšany serbski chór „Lumir“. W prěnim rjedźe je mój nadawk, z nakładnistwom zawostajene noty serbskeje hudźbneje kultury zjawnosći po­srědkować a tak dać přiležnosć, so aktiwnje a konkretnje z tutym hudźbnym materialom zaběrać.

To rěka, zo móže so kóždy, kotryž wosebite noty serbskich komponistow pyta, pola Was přizjewić?

Błótowska molerka Ingrid Grošcyna z Lubina

Ingrid Grošcyna je w swojej domiznje w Lubinje a wokolnych delnich Błótach jara znata a připóznata, a to jako wjelestronska wuměłča, kotraž jenož njemoluje a njerysuje, ale tež powědančka a basnje pisa. „Wona je naša błótowska molerka“, praja mnozy ze sprawnej česćownosću.

Poprawom je wona na dwoje wašnje molerka. Narodźena w Grabinje (Finsterwalde) nawukny po wuchodźenju šule powołanje molerki, kotraž barbi a tapecěruje sćěny a stwy. Ale hižo te­hdy je bóle lubowała to druhe, wuměłske molowanje a rysowanje. Najskerje ma wona to wot swojeho dźěda, kotryž běše w Berlinje hromadźe w jednej skupinje z Heinrichom Zillu molował.

Wustajeńca „Karl Vouk. Satkula“ w Budyšinje

Jednory titul, ale poprawom wuměłstwowy program: „Karl Vouk. Satkula“. Dwoje do wočow bije: na jednej stronje jasna, prowokowaca wobrazowa rěč wuměłca, na tamnej stronje towaršnosć šćipace, wšo jasnje prajace temy. Karl Vouk, w awstriskim dźělu južneje Korutanskeje absolwent Wienskeje Akademije tworjacych wuměłstwow a přećel Serbow, wustaja tele tydźenje w Budyskim Serbskim muzeju.

Wuswobodźenje

pjatk, 22. meje 2015 spisane wot:

Lěto 1945. Srjedź apryla ćeknychmoj, mać a ja, před frontu. Nan bě we wójnje. Dny dołho bě kolona ćěkancow přez hasku nimo­ našeje chěže ćahnyła: Ćěkancy z Němskeje do Němskeje. Stari a młodźi, žony a dźěći, žani mužojo w lěpšej starobje. Rěblowane wozy z konjemi, ćehnjene wot wołow abo kruwow, małe wozy wot psow abo ludźi. Na nich najskromniši zbytk wobsedźenstwa – matracy, poslešća, jědź a pica: měchi běrnow, rěpy a morcheje. Hdyž so wójnski hrimot strašnje bližeše­­, zarjadowachmoj so do treka.

Kónc meje abo spočatk junija so wróćichmoj z tehdy wot US-wójska wobsadźeneje zapadneje Sakskeje do domizny. Rozbuchnjene mosty, ruiny, granatowe dźěry, wopušćene wojerske hrjebje, zničene tanki a kanony, wotpalene statoki, pusty kraj. Něhdźe namakach wojerski helm a wzach jón sobu. Měješe wutřělenu dźěru na jednej stronje a runje tajku na tamnej. Ničenja we Łužicy běchu strašne, wosebje tam, hdźež so fronta wjacekróć měnješe kaž wokoło Njeswačidła.

nawěšk

nowostki LND