„Dźěći su zamóženje naroda“

štwórtk, 16. měrca 2017 spisane wot:

Lětuše prěnje čisło časopisa Česko-lu­žický věstník podawa wobšěrny přinošk k stawiznam „Centralneje šulskeje maćicy“ (Ústrědní matice školské – ÚMŠ) w lětach 1870 do 1951. Institucija bu jako wuslědk rosćaceho narodneho wědomja w Čěskej, na Morawje a w Šleskej załožena. Patrioća mějachu „děti za majetek národa“, piše awtorka Eva Lukešová. „Zo by sej je narod za sebje zdźeržał, štož dźě bě za dalše jeho přetraće wažne, dyrbješe so jim wukubłanje w ródnej rěči poskićeć.“ ÚMŠ zdoby sej připóznaće za čas monarchije a potom w młodej Čěskosłowakskej. Ale maćica měješe tež wuznam za nas Serbow: Čitar zhoni, zo załoži ÚMŠ w Českej Lípje serbski gymnazij, we Varnsdorfje zmóžni so młodym Serbam wukubłanje z wusměrjenjom na powołanske a ratarske skutkowanje. (Přispomnjenje: Korektnosće dla dyrbi so rjec, zo přećahny spočatk lěta 1947 gymnazialne wukubłanje tež do Varnsdorfa – M.K.).

Serbskosć jako pokład spóznać

pjatk, 03. měrca 2017 spisane wot:

Choćebuz (ML/SN). „Lěta je komuna Kopańce nad Sprjewju (Neuhausen) za serbskimi korjenjemi pytała, wotwažowała, přećiwo tomu so rozsudźiła. W januarje pak komunalni politikarjo z nowiny zhonichu, zo je hłowny wuběrk Braniborskeho krajneho sejma gmejnu serbskemu sydlenskemu rumej přirjadował, prjedy hač sej gmejnscy radźićeljo dwanaćestronski pruwowanski spis přečitachu. Čujachu so tuž wot krajneho knježerstwa překwapjeni.“ Pod nadpismom „Pokład tłóči jich kaž winowatosć“ pisaše wo tym Choćebuska nowina Lausitzer Rundschau. Społnomócnjena krajneho knježerstwa za serbske naležnosće, kulturna statna sekretarka Ulrike Gutheil, bě so tohodla połtřeća hodźiny ze zastupnikami gmejny rozmołwjała. Gmejnscy radźićeljo rozprawjachu wo tym, zo na wsach serbske nałožki pěstuja a dźěćom tež poručeja so na wučbje serbšćiny wobdźělić. Wjesna předstejićerka Kopańc Anke­ Dabow rjekny: „Naše dźěći njemóža drje delnjoserbšćinu doma pola nas nałožować.

Jan Ćěsla čestny měšćan Neveklova

štwórtk, 16. februara 2017 spisane wot:

W najnowšim čisle Praskeho časopisa Česko-lužický věstník (11-12/2016) je dwustronska rozprawa Trudle Malinkoweje wo jeje jězbje z mandźelskim Janom loni w oktobru do Čěskeje. W městačku Neveklov južnje Prahi chcyštaj wuslědźić, kotre slědy bě tam naš krajan Jan Ćěsla zawostajił.

„Pro Lusatia“ njerěka jenož pólsko-serbske towarstwo w Opolu, ale tež titul knižneje edicije zjednoćenstwa a historiskeho instituta tamnišeje uniwersity. Mjeztym předleži hižo 14. zwjazk z wjacorymi serbowědnymi přinoškami. Redakcija pod wjednistwom Piotra Pałysa je při­wzała nastawki k prašenjam rěčewědy a stawizniskeje doby wot lěta 1919 hač do přitomnosće.

Aktualnu rěčnu situaciju w Serbach posudźuje Tadeusz Lewaszkiewicz w artiklu „Delnjo- a hornjoserbšćina – wohroženej abo wuměracej rěči?“ Pólski wědomostnik podawa dosć negatiwny wusud: Rěč Delnjoserbow a ewangelskich Hornjoserbow woteměra, hornjoserbšćina w katolskej Hornjej Łužicy je wohrožena. Lewaszkiewicz měni, zo Serbja bój wo narodne a rěčne traće přěhraja, dokelž wjetšina ludźi materielnym hódnotam bóle hołduje hač narodnym. Tak trochuje wědomostnik ličbu Serbow na 20 000 do 25 000, z kotrychž mjenje hač połojca rěč jako maćeršćinu wobknježi.

Dźěćetko wobšěrnje předstajene

srjeda, 28. decembera 2016 spisane wot:

Dosć wobšěrnje wo serbskim adwentnym nałožku dźěćetka rozprawjeli su před dnjemi w lětušim Hodownym magacinje Swobodneho stata Sakskeje. Brošurku, kotrejež wobsah statna kenclija zamołwja, rozšěrjeja jako přiłohu w tydźeniku Zeit kaž tež we wulkich nowinach Welt, Süddeutsche Zeitung a Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung, potajkim po wšej Němskej.

Awtor přinoška, kiž njeje bohužel mjenowany, bě pódla, jako Silwija Panošina w Slepom dźěćetko hotowaše. W tym zwisku čitar zhoni, zo njesmě nichtó jeho mjezwočo widźeć. Nimo toho w přinošku wopisuja, kak dźěćetko – wuzwolena konfirmandka – z pomocnicomaj w šulach, starownjach, na adwentnych wikach a druhdźe dary rozdźěla.

K pohłubšenju maćizny je so awtor přinoška z dr. Susannu Hozynej z Budyskeho Serbskeho instituta rozmołwjał. Wona skedźbnja na to, zo ma darowanje w Serbach wjelelětnu tradiciju. Akterojo w tym zwisku su tež swjata Borbora „borborka“ w Kulowskej kónčinje, Janšojski bog w delnjołužiskich Janšojcach a swjaty­ Mikławš w Radworju.

Próca wo Serbski sejm tema nowin

štwórtk, 01. decembera 2016 spisane wot:

Wulki Berlinski dźenik Der Tagesspiegel wěnowaše so minjene dny w dosć wobšěrnym přinošku prócowanjam wo wu­tworjenje Serbskeho sejma. Žurnalistka Sandra Dassler bě so z teje přičiny do Choćebuza podała. Tam je so mjez druhim z Hanzom Wylemom-Kellom, jednym z rěčnikow iniciatiwneje skupiny Serbski sejm, rozmołwjała. „Na wjacorych městnach w Europje je cyle normalne, zo maja mjeńšiny swój parlament. Kóždy lud trjeba platformu, na kotrejž móže demokratisce wo swojich naležnosćach rěčeć, so wadźić a rozsudy namakać, kotrež móže tež zwonka swojeho ludu zastupować“, wona Wylema-Kella cituje.

Kell w rozmołwje z nowinarku na to pokaza, zo maja miliony ludźi po wšej Němskej serbske abo słowjanske korjenje. „Plan, swójski parlament wutworić, bě so před lětami zrodźił. Mjeztym předleži tójšto prawniskich a wědomostnych přepytowanjow k tomu“, Dassler piše. Wona pak skedźbnja tež na kritikarjow, kotřiž iniciatiwje wumjetuja, zo njemóže so na šěroke woršty ludu zepěrać.

Berlin (ML/SN). „Zetkam-li w Sakskej zmužitych ludźi, kotřiž so za demokratiju a čłowjeske prawa zasadźeja, da so stajnje wjeselu.“ Takle wotmołwi wiceprezidentka Němskeho zwjazkoweho sejma Claudia Roth (Zeleni) na prašenje redaktorki Berlinskeje nowiny Die Welt Claudije Kade, „hač so wona hižo na swój přichodny wopyt w Sakskej wjeseli?“ Pod nadpismom „Sym drje projektowa płonina za prawicarsku hidu“ wotmołwja znata politikarka Zelenych w interviewje cyłoněmskeho dźenika na prašenja w zwisku ze šćuwańcu na reprezentantow zjawnosće we wobłuku swjatka němskeje jednoty w Drježdźanach.

„Skoro wšitcy Serbja su muzikanća“

štwórtk, 20. oktobera 2016 spisane wot:

W čěskim Liberecu bě hač do kónca septembra wustajeńca serbskeje narodneje drasty k wobłukej „Kwas we Łužicy“. Eksponaty pochadźachu z Róžeńčanskeho drastoweho fundusa. Sobuawtorka wustajeńcy Monika Cyžowa měješe interview z Liberecskej nowinu, kotryž je nětko­ w najnowšim wudaću měsačnika Česko-lužický věstník wozjewjeny. Knjeni Cyžowa w čěskej rěči powědaše, kak běchu spočatk 1990tych lět z natwarom fundusa započeli. Wustaji, zo serbscy młodostni a dźěći rady narodnu drastu noša, k tomu rejuja. Měnješe, „zo su skoro wšitcy Łužiscy Serbja muzikanća abo w někajkim ansamblu spěwaja“.

Serbja a „němska wójna“ 1866

wutora, 20. septembera 2016 spisane wot:

„Nětko dyrbju přećiwo tymle słowjanskim bratram wojować a dyrbimy jedyn druheho němskim naležnosćam kwoli zabiwać.“ To je wurězk z lista serbskeho wojaka Jana Mikanje z bitwy pola Hradeca Králové před 150 lětami. Wozjewjeny je w nastawku wo „wójnje Němcow z Němcami“ („válce Němců s Němci“) mjez Pruskej a Rakuskej w najnowšim wudaću Praskeho časopisa Česko-lužický věstník. Awtorka přinoška je Zuzana Bláhová­-Sklenářová. Podate su wujimki z tehdyšich Serbskich Nowin, Katolskeho Posoła a Bramborskeho Serskeho Casnika. Věstník podawa na prěnjej stronje tež pěseń Handrija Zejlerja „Pod Łazom rjana wjeska je“, kotruž publikowachu Serbske Nowiny­ 1867 k wopominanju padłych serbskich wojakow 1866.

Chcedźa swoju wjes Miłoraz wopušćić

wutora, 09. awgusta 2016 spisane wot:

Berlin (ML/SN). „Miłoraz we Łužicy měješe so brunicoweje jamy dla zhubić. Energijopolitiske změny móhli přesydlenje zadźeržeć. Mnohim wobydlerjam pak so to njespodoba. Plakat na spočatku wsy zamyla. Tam steji: ‚Dźeržće skónčnje słowo, dajće nam do noweje domizny ćahnyć!‘ Tule chcedźa wobydlerjo woprawdźe swoju­ domiznu zhubić, zo bychu sej ju na druhim městnje znowa natwarili.“

Takle pisaše pod nadpismom „Žedźba za bagrom“ Georg Meggers w cyłoněmskej nowinje Die Welt minjenu póndźelu wobšěrnje wo wosudach Miłoražanow a wo połoženju w dwurěčnej wsy Slepjanskeje wosady. Dale tam čitaš: „Hižo před lětdźesatkom bě wjetšina něhdźe 230 wjesnjanow při naprašowanju za to hłosowała, zo ma so wjes přesydlić. Šwedski energijowy koncern Vattenfall chcyše brunicu pod Miłorazom wudo­bywać. Přilubi, zo maja so pola něšto kilometrow zdaleneho Slepoho ‚Miłoraz w swojich njezaměnliwych strukturach socialnje znjesliwje znowa natwarić a tradicije zachować‘. Tola po dźesać lětach je přesydlenje jara prašomne, wšako ma čěski koncern EPH nětko bruni­cowe jamy Vattenfalla přewzać.“

nawěšk

nowostki LND