Zapósłane (03.05.19)

pjatk, 03. meje 2019 spisane wot:

Regina Šołćina z Konjec nawjazuje na wozjewjenje w SN ze 17. jutrownika „60. městno – to je skandal“:

Tomu móžu jenož přihłosować. Kak wupada zwoprawdźenje mjeńšinowych prawow we woprawdźitosći za nas Serbow? Chce so Lěwica po tym puću z jeničkim serbskim politikarjom elegantnje rozžohnować, dokelž njemóže z nim cyle jednorje krok dźeržeć? Hajko Kozel je Serb, ma serbsku wutrobu, wobknježi našu maćernu rěč a je znajer našeho nabožnonarodneho nastajenja a nałožkow, za kotrymiž wón połnje steji. Mjenuju tu jenož dwaj z cyle wěsće wjele padow: Chróšćan šulski zběžk před 18 lětami a bój wo našu serbsku putnisku cyrkej w Róžeńće před štyrjomi lětami.

Zapósłane (26.04.19)

pjatk, 26. apryla 2019 spisane wot:

Mikławš Krawc z Budyšina je k nastawkej Pětša Janaša we wudaću SN z 11. apryla wudospołnjenje podał:

Je chwalobne, zo je Pětr (Pětš) Janaš narodowca, wučerja a spisowaćela Jurja Wjelu składnostnje jeho 50. posmjertnin wopominał – w Serbskich Nowinach a Nowym Casniku.

Jako běch student Serbskeho pedagogiskeho instituta w Małym Wjelkowje w lětach 1954 do 1956, bě Jurij Wjela mój docent. Někotre jeho tehdyše wuprajenja mam hišće w pomjatku: K swojej 1936 spisanej hrě „Paliwaka“ wón rjekny: „Bě wulka zmužitosć, zo su dźiwadźelnicy hru na Kopšinjanskim hrodźišću předstajili, zo njejsu so wot nacijow prowokować dali.“ K přeněmčenju serbskich wsow mějachmy samsne měnjenje kaž docent, zo bě „přemjenowanje wsy Boža Mysl na Bademeusel wosebje groteskne“. K situaciji w 1950tych lětach we Łužicy Jurij Wjela nimale posłownje praji: „Što je to do dwurěčnosće, hdyž na Małowjelkowskim dwórnišću spodźiwnje na tebje hladaja, chceš-li sej w serbskej rěči jězdźenku do Budyšina kupić.“

Zapósłane (18.04.19)

štwórtk, 18. apryla 2019 spisane wot:

Cyril Pjech z Berlina wupraja swoje mysle­ k nastawkej w SN z 9. apryla „Tak žane bydlenje njenastanje“:

Naše bydlenje w centrumje zapadneho Berlina słušeše mnohe lěta hudźbnikej, kiž bě dom wot swojeho nana zdźědźił a njewobhladowaše jón po wšěm zdaću jako móžnosć wuklukowanja ludźi. Skerje nawopak, jednoho dnja přińdźe blidar a rjekny, zo zatwari nam nowe durje na balkon – njeběchmy to skazali –, a podruž so njepowyši! Na to naš wob­sedźer dom předa, a nowy wobsedźer je podruž mjeztym dwójce zwyšił – kóždy raz wo 15 procentow. Wobnowił pak ničo njeje, hačrunjež je dom stary. Powyšenje je potajkim za noweho wobsedźerja ryzy profit. Wo tajki wšak wjetšim koncernam dźe, kotrež wobsedźa tysacy bydlenjow. A tajki koncern chce jenož profit a jón nihdy njepomjeńši, to by přećiwo zakonjam kapitalizma było. Kajki fantast je sakski ministerski prezident Michael Kretschmer (CDU), hdyž twjerdźi, zo so podruže zniža?

Na cyłej stronje wo křižerjach

štwórtk, 18. apryla 2019 spisane wot:

Zo rozprawjeja čěske medije tež wo po­dawkach we Łužicy, njeje ničo wulce njewšěd­ne. Zo pak wabi čěska nowina z cyłej stronu za serbski nałožk, je skerje njezwučene. Najstarši čěski dźenik Lidové Noviny, kotryž bu lěta 1893 załoženy a wuchadźa w nakładźe nimale 75 000 eksemplarow, wěnowaše so tak minjeny kónc tydźenja křižerstwu we Łužicy.

Bedřich Hloušek rozkładuje, što so za jutrownym nałožkom chowa. Tak wu­jasnja zwisk mjez starodawnej tradiciju a našej maćeršćinu, za čož podawa so tež do stawiznow. Wobrazaj křižerjow z no­wšeho časa a historiske foto artikl sku­lojćeja. Zo bychu čitarjo wědźeli, hdźe měli sej w Němskej dojěć, je na karće hrubje woznamjenjene, hdźe Hornja ­Łužica leži. Za wšitke dźewjeć křižerskich procesionow podawa Hloušek časy a městnosće wot- a dojěchanja.

Ameriski časopis wo Jurju Kochu

srjeda, 17. apryla 2019 spisane wot:

World literature today (WLT) je ameriski fachowy časopis, kotryž so mjeztym hižo dlěje hač dźewjeć lětdźesatkow wšitkim formam a aspektam literatury wěnuje. Wudawaćel wuraznje mjezynarodnje wusměrjeneho periodikuma je Uniwersita Oklahoma. Komitej Nobeloweho myta mjenuje WLT „jednu z najlěpšich a najinformatiwnišich publikacijow a ekscelentne žórło pismowstwa z cyłeho swěta“. A přehladujo internetnu stronu žurnala zajimowany čitar spěšnje zwěsći, zo redaktorojo wonemu narokej woprawdźe wotpowěduja.

Abonenća časopisa Česko-lužický věstník dóstachu k dwójnemu čisłu 11-12/2018 20stronsku přiłohu „Lužice 1918–2018. Osudové osmičky w Lužici“. Pjeć awtorow wobjednawa połoženje Serbow wokoło lětoličbow 1918, 1948, 1968 a 2018.

W nastawku „Prašenje čěskich spisowaćelow a politikarjow na situaciju we Łužicy w meji 1919“ je wozjewjene žadanje wjetšeje ličby zapósłancow Narodneje zhromadźizny za „garantiju za zachowanje Łužiskich Serbow“. Serbam najznaćiši podpisar drje bě Alojs Jirásek, spisar dramy „Gero“. Nastork žadanja bě „njespokojnosć minimalneho postupa serbskeho prašenja dla“ na Pariskej měrowej konferency. Rysowane su aktiwity Serbskeho narodneho wuběrka, jeho žadanja za prawami Serbow, jeho memorandum do Parisa 21. decembra 1918 ze žadanjom, přizamknyć Łužicu Čěskosłowakskej. Awtoraj nastawka Jaroslav Čáp a Jaroslav Šůla zjimataj, zo wopokazachu so „předstawy Masaryka, Beneša a dalšich čěskich politikarjow wo rozsahu přichodneho čěskeho stata po wójnje jako njezwoprawdźomne“.

Zapósłane (29.03.19)

pjatk, 29. měrca 2019 spisane wot:

Starobna prezidentka Serbskeho sejma Edith Pjenkowa z Rownoho piše wobdźělnikam 19. hłowneje zhromadźizny Domowiny jutře w Chrósćicach:

Česćene čłonki, česćeni čłonojo Domowiny a hosćo, k wašej hłownej zhromadźiznje přeju wjele wuspěcha. Knjezej Dawidej Statnikej so dźakuju, zo móža tam zapósłancy Serbskeho sejma swoje mysle přednjesć. Ja bych sej přała, zo móhli zhromadnje za přetraće našeho serbskeho ludu wojować. Wjele dźě je hižo rozbite, kaž su to rěč, wotbagrowane wjeski, kultura, pomniki a přiroda. Wotbagrowanje dale dźe. A knjez ministerski prezident Kretschmer je zbožowny, zo so zaso jedna stara serbska wjes wuhloweje jamy dla zhubi. Wšitke trěbne plany njejsu hišće wobzamknjene, a mnozy ludźo w Miłorazu a Prožymju nochcedźa so přesydlić. Woni pak to njepokazuja, boja so. Woni trjebaja našu pomoc. Jenož, jeli zhromadnje za serbski lud wojujemy, móžemy přežiwić. Naša ruka je wupřestrěta.

Zapósłane (27.03.19)

srjeda, 27. měrca 2019 spisane wot:

Regina Šołćina z Konjec podawa swoje zaćišće k najnowšej inscenaciji NSLDź „Wopušćeny dom“:

Dołho njejsym wjace tajku jimacu tematiku na jewišću dožiwiła. Zo pak z tutym měnjenjom sama njejsym, pokazachu mi rozmołwy z druhimi wopytowarjemi předstajenja. Wothłós bě woprawdźe pozitiwny, haj, někotři maja samo wotpohlad, sej hru hišće raz wobhladać. Prěni rezimej w Serbskim rozhłosu wo premjerje „Wopušćeneho domu“ njebě jenož tuni a zwjeršny – wón boleše!

Přitomnosć so w hrě ze zašłosću wotměnja, a w srjedźišću steji stajnje zaso wowka: jónu jako staruška we wozyčku, jónu jako młoda holca, kotraž ma so po woli staršeju na njelubowaneho muža wudać, ale mjeztym wot swojeho lubowaneho Jakuba dźěćo wočakuje. Tón pak dyrbi do wójny a ju a synka Michała wopušćić­.

Fenomenalny, wulkotny wukon

wutora, 12. měrca 2019 spisane wot:

Budyske Němsko-Serbske ludowe dźiwa­dło pokazuje tuchwilu lětušu hornjo­serbsku inscenaciju „Wopušćeny dom“ na hłownym jewišću. Bosćan Naw­ka je so po sobotnej prapremjerje někotrych wopytowarjow za prěnim zaćišćom woprašał.

Handrij Kalauch z Łuha: Fenome­nal­nje! Swójbna problematika je derje přesadźena, wšelake stawizniske nitki a rozdźělne časowe runiny su wušiknje ze sobu splećene. Wostawaš stajnje w scenje, sy woprawdźe wot prěnjeje mjeńšiny puta­ny. Byrnjež jednanje kompleksne było, njezhubiš přehlad. Tež jewišćowy wobraz mam za přewšo radźeny.

Dr. Daniel Měrćink z Budyšina: Wosebje zajimawa je figura Marje Symankoweje. To saha wot wašnja, kak je literarisce zapołožena, přez jeje funkciju w hrě hač k wulkotnej interpretaciji róle přez Majku Kowarjec. Inscenacija zwobraznja ćeže a konflikty třoch generacijow do a po Druhej swětowej wójnje na wašnje, kotrež nazhonjenjam mnohich Serbow a jich wosobinskim resp. swójbnym stawiznam wotpowěduje.

Serbska zjawnosć čaka dale na zwoprawdźenje namjetow, kotrež bě dźěłowa skupina „Korpo­racija zjawneho prawa“ Załožby za serbski lud 2012 předpołožiła.

Serbske šule su zawrjene, pobra­chu­ja serbscy wučerjo, duchowni, žurnalisća. Institucije, politiske stro­ny, zarjady kaž tež Domowinske skupiny nimaja dorost. Serbšćina zhubja so ze zarjadow a šulow a ze zjawnosće. Kultura našeho ludu so jako muzealna turistiska atrakcija marginalizuje. Brunicy dla su Serbja ze swojeje role wućěrjeni a mnohe serbske wsy wotbagrowane. W naslědnej krajinje hižo ničo na serbske žiwjenje nje­dopomina. Móžachu-li Serbja w ka­­tolskim miljeju hišće swoju rěč dotal někak­ zdźeržeć, so jich kulturna substanca nětko tež w tym regionje pozhubja. Za hłow­nymi eksistencnymi prašenjemi Serbow so hižo nichtó prawje chutnje njepraša. Předsydu Domowiny Dawida Statnika ci­tu­je wulka tydźenska nowina „Die ZEIT“ (25.08.2011): „Dass unsere Sprache ausstirbt, ist Fakt!“

Kmanosće zjednoćić

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND