Přećela njewoteznaješ

pjatk, 05. oktobera 2018 spisane wot:
Tajke krótke přisłowo kaž w nadpismje lědma namakaš. Přiwšěm ma wone jadriwe wuprajenje. Wšako so přećelej ženje njewotcuzbniš. Kóždy z nas ma přećelow, zwjetša kóždy hinašich, druhdy tež samsnych. Dalši su ći samo bliscy, byrnjež z druheho kraja pochadźeli. To začuwaja tež wučerjo našich šulow, kotrež wudźeržuja trajne partnerstwa-přećelstwa ke kolegam we wukraju. Najdalše styki drje Worklečanska wyša šula „Michał Hórnik“ pěstuje. Jeje přećelstwo dźe přez wjace hač 1 500 kilometrow zdalenosće, hač do francoskeje Bretanje. Jeničke zetkanje wob lěto, jónu tu a jónu tam, Łužičanam za to dosaha. Časowje najdlěši zwisk pěstuje Ralbičanska šula. Hižo za čas NDR nawjazachu wučerjo styki do čěskeho Mělnika. Šulerjo maja porno wučerjam skerje zrědka trajne zwiski. Jim je wažne so w rěči druheho wuspytać a sej jeje wosebitosć wotkryć. Tež to je – hdyž tež hi­naše – přećelstwo. Milenka Rječcyna

Zhorjelc (AK/SN). Z rekordnym wob­dźě­le­njom wotměwa so lětsa projekt „Dźěćace dnjowe zarjadnišćo pyta wuměłca“. 34 žłobikow, pěstowarnjow a hortow z wo­krjesow Zhorjelc a Budyšin je zawjazanych, loni 19. Syć „Kulturne kubłanje kulturneho ruma Hornja Łužica-Delnja Šleska“ projekt wot lěta 2015 koordinuje.

Za swoje masterske dźěło sej Roman Wjesela z Chrósćic wjele zwaži

Schowany za wysokimi kukuricowymi rostlinami čapa młody muž na polu. Mjez Jaseńcu a Dobrošicami je sej 22lětny student ratarstwa na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće Roman Wjesela pospytne polo připrawił. Za swoje zakónčace masterske dźěło klětu je sej zajimawu temu wupytał. „Hladajo na změnu klimy w Europje, wosebje na mjenje spadkow w lěću, sym so rozsudźił z jara mnohostronskej rostlinu soju eksperimentować“ wón powěda. „Tak wjaza soja podobnje, kaž tamne družiny łušćinowych płodow, kaž hroch abo domjace buny, dusyk w pódźe a tak jeje płódnosć powjetša.“ Tole stawa so z tak mjenowanej symbiozu rostliny z bakteriju. Na korjenju sydlaca bakterija wjaza za rostlinu trěbny dusyk w zemi a ju tak hnoji. Na tamnej stronje rostlina bakteriju z mineralijemi a cokorami zastaruje, z čehož wobě profitujetej. Dokelž pak bakterija wjele wjace dusyka w zemi wjaza, hač soja sama přetrjebuje, njetrjeba so naslědna kultura tak sylnje hnojić.

Chcedźa chore zuby dale hojić

srjeda, 26. septembera 2018 spisane wot:

Zuby mnohich dźěći su hubjene. „Mjez tři- a šěsćlětnymi dožiwjamy tuchwilu wulke ćeže. Zežiwjenje mnohich dźěći kaž tež rjedźenje zubow ma wuskutki na strowotu. Tuž je trjeba jednać.

Při tym maja starši a kubłanišća wose­bitu zamołwitosć“, měni zubna lěkarka Ute Lorenz. Předsydka sakskeje krajneje towaršnosće za zubnu strowotu młodostnych přebywa w mnohich šulach a dźěćacych dnjowych přebywanišćach. Wona so starosći, hlada-li do snědanskich tyzow. Po jeje nazhonjenju maja dźěći žiwidła z tójšto cokorom sobu. Tež sad, kotryž zdawa być so mnohim strowy, to stajnje njeje. Mnozy njewědźa, zo maja płody wosebity cokor, kotryž zubam runje tak škodźi, kaž cokor z tity.

Što młynk cyły dźeń dźěła?

srjeda, 26. septembera 2018 spisane wot:
Prawočanski młynk Tomaš Horbank měješe dźensa dopołdnja ruce połne dźěła. Na jednym boku mlěješe wón zorno rožki na muku, na druhim zaso rozkładowaše šulerjam 4. lětnika Chróšćanskeje Serbskeje zakładneje šule „Jurij Chěžka“ swoje wšědne dźěło. Z tym bě wón hnydom tež na prašenje jedneje šulerki wotmołwił, kotraž­ chcyše wot njeho wědźeć, što młynk cyły dołhi dźeń poprawom čini. Wu­čerka ­Simona Šěnowa bě runje tak kaž jeje koleginy, kotrež wuwučuja w dalšich lětnikach­ šulerjow derje na prěni pućowanski dźeń tohole šulskeho lěta přihotowała. Po 4. lětniku běchu sej dalše rjadownje do Prawoćic doběželi. Foto: Feliks Haza

Kursy serbšćiny w Choćebuzu

wutora, 25. septembera 2018 spisane wot:

Dalekubłanje kubłarkow w Delnjej Łuži­cy je projekt, kotryž Choćebuski wotrjad Rěčneho centruma WITAJ přewje­duje. Prěni tajki lětuši kurs bě minjeny tydźeń, dalšej matej slědować.

Choćebuz (SN/MiR). Cyłkownje 30 za­­­jim­cow je so za tři kursy přizjewiło, mjez nimi­­ jedyn kubłar. Kurs měri so na fa­chowcow, skutkowacych w hortach a dźěćacych dnjowych přebywanišćach, w kotrychž dźěćom delnjoserbšćinu posrědkuja. „Tež hdyž mamy dalšich zajimcow, kursy njejsu zjawnosći nažel přistupne“, rozjasnja nawoda Choćebuskeho RCW dr. Viktor Zakar, „wšako je projekt wot nas spěchowany a orientuje so na mjenowanu klientel.“ Wobdźělenju přihłosować maja jednotliwi nošerjo kubłanišćow.

Kwalifikacija trěbna

wutora, 25. septembera 2018 spisane wot:
Kurs RCW za delnjoserbske kubłarki mam za dobru wěc. Prašam so tuž, kotru šansu na rěčnu kwalifikaciju maja kubłarjo a kubłarki w Hornjej a srjedźnej Łužicy? A zhonja, na kotre wašnje móža nowe přiručki a dalše materialije we wšědnym wobchadźe ze swojimi chowancami wužiwać? Wěmy, zo přewjeduje SŠT rěčne kursy za kubłarki/kubłarjow z podpěru Serbskeho instituta. Wěmy tež, zo ma Miło­čanski CSB fachowu poradźowarku, nawodnicu dźěćaceho dnjoweho přebywani­- šća, kotraž na dobru serbšćinu mjez koleginami dźiwa. Što pak je z kubłarkami a kubłarjemi, skutkowacymi pola dalšich nošerjow, kotrež nimaja tak wulku ličbu zarjadnišćow ze serbskorěčnym poskitkom, ale zwjetša jednotliwe skupiny? Njebychu tež za nich, haj samo za wšitkich w Sakskej skutkowacych kubłarjow tajke poskitki runje tak wunošne byli? A njemóhł je po přikładźe w Delnjej Łužicy Budyski RCW přewjesć? Milenka Rječcyna

Demokratiju móžeš wuknyć

wutora, 25. septembera 2018 spisane wot:

Elke Büdenbender angažement dźěći a młodostnych hódnoćiła

Budyšin (SN/MiR). We wobłuku cyło­zwjazkoweje iniciatiwy „Openion – kubłanje za sylnu demokratiju“ pytaja po cyłej Sakskej 16 tandemow ze šulow ­a zwonkašulskich partnerow za pućemi sobuskutkowanja. Elke Büdenbender, mandźelska zwjazkoweho prezidenta Němskeje Franka-Waltera Steinmeiera, ma to dalšim zwjazkowym krajam za přikład. Patronka Němskeje załožby za dźěći a młodźinu (DKJS) je wčera w Budyšinje zhromadnje z Annett Hofmann, partnerku sakskeho ministerskeho prezidenta Michaela Kretschmera (CDU) kaž tež do toho hižo we Wopakej zastupjerjow angažowanych iniciatiwow za demokratiju w Sakskej zetkała. Wone přewjedźechu swoje 2. sakske zetkanje projektowych zwjazkow. We Wopakej předstajichu šulerjo zakładneje šule „Willi Hennig“ plany za nowowuhotowanje šulskeho dwora, kotrež su we wobłuku projekta „Demokratija do rukow dźěći“ w dźěłarničce ze sobušulerjemi wuwili. Potom přebywaše „First lady“ Němskeje w Budyskim Serbskim muzeju.

Studij kašubšćiny wohroženy

pjatk, 21. septembera 2018 spisane wot:

Jednaćelski direktor Instituta za sora­bistiku Lipšćanskeje uniwersity prof. Edward Wornar podpěruje protest přećiwo zawrjenju wobłuka kašubskeje ­etnofilologije na Gdańšćanskej uniwersiće ze zjawnym listom tamnišemu ­rektorej.

Lipsk (LW/SN). Přičina protesta je postupowanje Uniwersity Gdańsk. Zarjadnistwo chce studijny směr kašubska etnofilologija, kotryž je zakótwjeny do fakulty za rěče, zawrěć z argumentom, zo je znajmjeńša 25 studowacych trěbnych.

Prof. Edward Wornar wobroća so na dr. Jerzyja Piotra Gwizdału, rektora Gdańšćanskeje uniwersity mjez druhim ze słowami: „Studij kašubskeje etnofilologije njezahajić mamy za rozsud, kotryž łama prawa etniskich mjeńšin ... To je jenička fakulta po cyłej Pólskej a swěće, w kotrejž móžeš so wukubłać dać, zo by kašubsku rěč a kulturu wučić móhł, štož je wažny faktor šěrjenja a podpěry kultury a regionalneje identity.“

Horni Hajnk (SN/MiR). Hdźe je Rifko za najlěpšimi hribami čušlił? A na kotrym haće je kołp Hadrijan swoju towaršku namakał? Za wotmołwami na tutej a dalše prašenja slědźeše tele dny na wšě sto wuknjacych Ralbičanskeje a Pančičansko-Kukowskeje zakładneje šule w Hornim Hajnku. Kamjenska župa „Michał Hórnik“ bě jich a rjadowniske wučerki na projektne dny přeprosyła. Na wšelakich stacijach zaběrachu so šulerjo w skupinach ze žiwjenjom a skutkowanjom spisowaćela Jurja Brězana. Wosebje powabliwe jim bě, sej jeho bydlenski dom a přirodnu ležownosć bliže wobhladać.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND