Februarska rewolucija carja powaliła

pjatk, 10. měrca 2017 spisane wot:

11. měrca před sto lětami, po w Ruskej płaćiwym julijanskim kalendrje bě to 26. februar, wudyri w Pětrohrodźe generalny stawk dźěłaćerjow. Z nim docpěchu rozestajenja mjez ludom a knjejstwom carja Mikławša II. swój prěni wjeršk. Hižo wot spočatka lěta 1917 stawkowachu dźěłaćerjo w Pětrohrodźe, Moskwje, Bakuwje,­ Nižnym Nowgorodźe a dru­hdźe přećiwo zahubnym sćěham Prěnjeje swětoweje wójny, kotraž bě katastrofalne połoženje hospodarstwa a ludnosće w kraju zawiniła. Ludnosć tradaše hłód, a ju z tworami wšědneje potrjeby zastarać njebě hižo móžno. Po prěnich wuspěchach w 1. awgusta 1914 započatej wójnje přećiwo Němskej a Rakuskej je w lětomaj 1915 a 1916 wójsko Ruskeje ćežke poražki poćerpjeło.

Za čitarjow Serbskich Nowin je so dźensa před 25 lětami bytostna změna stała. Město toho zo mějachu kaž dotal wšě­dnu nowinu hromadźe z němskej rano w póstowym kašćiku, dóstawaja ju domjacnosće wot 2. měrca 1992 hižo sam­sny dźeń, kaž bu ćišćana, na pózdnim popołdnju jako wječornik.

Němska jednota je so tež na roznošowanje nowin wuskutkowała. W NDR wobstarowaše to Němski póst. A někotryžkuli dopomina so zawěsće hišće na jeho sobudźěłaćerki, wožace nowiny a listy z wulkimaj ćežkimaj tošomaj na kolesu. Wot spočatka měrca 1992 płaćeše na wuchodźe kaž hižo do toho na zapadźe, zo su medijowe předewzaća same zamołwite za to, nowiny abonentam posrědkować.

Za Ludowe nakładnistwo Domowina, w kotrymž wuchadźa serbski dźenik wot załoženja LND w lěće 1958, rěkaše to dospołnje nowu roznošowansku syć wu­tworić. Wšako je spočatnje kóždy dźenik sam spytał rentabelny system roznošowanja natwarić, a posłužbniske přede­wzaća dachu sej to derje zapłaćić.

Smjerć Židow planowali

pjatk, 20. januara 2017 spisane wot:
Wutupjenje Židow steješe w srjedźišću konferency, wotměwaceje so před 75 lětami, 20. januara 1942, we wili SS nad jězorom Großer Wannsee na juhu Berlina. Konferenca słužeše předewšěm dorozumjenju we wobłuku mócnarskeho apa­rata nacionalsocialistow, morić wšitkich Židow Europy, zwěsća připóznaty slědźer wo holocausće Peter Longerich. Hižo krótko po nadpadźe na Sowjetski zwjazk 22. junija 1941 eskalěrowachu tam selektiwne systematiske zezatřělenja Židow. Pod nawodom šefa wěstotneje słužby SD Reinharda Heydricha tworjachu SSownicy, wyši zastojnicy stata a zastupjerjo NSDAP na konferency běrokratiski zakład industrializowaneho ludmorjenja z přikazom, wšitkich europskich Židow zamordować. To wobswědča 15stronski protokol, kotryž bě Heydrichowy referent za „naležnosće Židow“ a organizator deportacijow Adolf Eichmann spisał. 6,3 miliony Židow stachu so z woporom holocausta. Heydricha běchu čěscy spjećowarjo 4. junija 1942 při atentaće w Praze morili. Eichmanna su po wusudźe israelskeho sudnistwa 1962 wotprawili. at

Hłownych wójnskich złóstnikow zasudźili

srjeda, 26. oktobera 2016 spisane wot:

W oktobru 1946 skónči so w Nürnbergu z wuwjedźenjom smjertnych wusudow prěni proces přećiwo němskim hłownym wójnskim złóstnikam. Knježerstwa USA, Sowjetskeho zwjazka, Wulkeje Britaniskeje a Francoskeje běchu 8. awgusta 1945 rozsudźili, mjezynarodne sudnistwo z wobskóržbnikami a wosom sudnikami štyrjoch dobyćerskich krajow wutworić. Wone je 218 dnjow přećiwo 22 hłownym wójnskim złóstnikam jednało, štož dokumentowaše w 42 zwjazkach.

Hłowny złóstnik čisło 1. wjednik NSDAP a němskeho stata Adolf Hitler, kaž tež reichski šef SS Heinrich Himmler, propagandowy minister a bohot Berlina dr. Joseph Goebbels njeběchu mjez wobskorženymi, dokelž běchu sej žiwjenje wzali. Krótko do zahajenja procesa w awgusće 1945 je so tež reichski organizatoriski nawoda NSDAP a šef nacistiskeho winowatostneho dźěłarnistwa Robert Ley sam morił. Hłowny reprezentant wójnskeje industrije Gustav Krupp von Bohlen und Halbach njebu ćežkeho schorjenja dla wobskorženy.

Załožba załožena

srjeda, 19. oktobera 2016 spisane wot:
Dźens před 25 lětami załožichu knježerstwa Zwjazka, Sakskeje a Braniborskeje we Łazowskej cyrkwi Załožbu za serbski lud. Wona měła k tomu přinošować, zo móža Serbja „swoju rěč, swoju narodnu a kulturnu identitu tež w přichodźe zdźeržeć“. Tak rěkaše w zhromadnym wozjewjenju zwjazkoweho ministerstwa nutřkowneho a ministerskeju prezidentow Sakskeje prof. dr. Kurta Biedenkopfa a Braniborskeje dr. Manfreda Stolpe wo wutworjenju załožby. Wona dósta 34 milionow hriwnow, za lěto 1991 a za 1992 41 mio. hr. „Chcemy sobu k tomu přinošować, zo móhli so Serbja w přichodźe swobodnje a bjez zadźěwkow w swójskej kulturnej swojoraznosći wuwiwać“. Tole wuzběhny w narěči zwjazkowa ministerka za žony a młodźinu dr. Angela Merkel, kotraž zastupowaše zwjazkowe knjeržerstwo na historiskim akće. Załoženske wopismo podpisachu zwjazkowy statny sekretar Franz Kroppenstedt, prof. dr. Kurt Biedenkopf a dr. Manfred Stolpe. Za předsydku załožboweje rady wuzwolichu Ludmilu Budarjowu. Manfred Laduš

Před 25 lětami wotmě so kónc septembra w Drježdźanach prěni Sakski swjedźeń ludowych rejow, na kotrymž wobdźěli so 700 rejwarjow ze wšěch zwjazkowych krajow Němskeje. Kóždy dźesaty akter bě Serb. Swjedźeń bě přinošk Sakskeje k prěnjej róčnicy znowazjednoćenja Němskeje 3. oktobra 1990. Patronat přewzała bě mandźelska sakskeho ministerskeho prezidenta Ingrid Biedenkopf, kotraž na zahajenju wuzběhny: „Z našich sakskich kónčin witamy wosebje wutrobnje Serbow, kotřiž pěstuja z wulkej pilnosću a lubosću swoju rjanu kulturu a tradicio­nalne ludowe reje. Woni Saksku hłownje sobu zastupuja.“

Słowa Ingrid Biedenkopf woprawdźe přitrjechichu, wšako su nimo Serbow jenož hišće rejwanski folklorny ansambl Drježdźanskeje techniskeje uniwersity a dźěćacej rejwanskej skupinje ze stolicy Sakskeje swobodny stat zastupowali. Rejwanske cyłki z Rudnych hór a z južneje Hornjeje Łužicy běchu sobuskutkowanje wotprajili.

Holanski swjedźeń 60 lět

póndźela, 12. septembera 2016 spisane wot:

Wjace hač 3 000 přihladowarjow dožiwi spočatk septembra 1956 w Komorowje pola Klukša prěni holanski swjedźeń, kotryž bě Budyska župa Domowiny z jeje tehdyšim 1. sekretarom Erichom Maćijom organizowała. Na 25 wozach swjedźenskeho ćaha předstajichu wuwiće ratarstwa po rólnej reformje 1945. Masowa reja zjednoći 200 młodych ludźi z Budyskeje a ze susodnych župow. Holanski swjedźeń wuwi so na kulturny wjeršk, na kotrymž wobdźělichu so nimo Budyskich župnych kulturnych skupin ćělesa z Wojerowskeje, Běłowodźanskeje a Nišćanskeje župy kaž tohorunja němscy wuměłcy.

Domowina dowobnowjena

srjeda, 15. junija 2016 spisane wot:
Dźensa před 25 lětami zeńdźe so 183 delegatow z dźewjeć župow a towarstwow we Wětrowskim Kulturnym domje k 2. hłownej zhromadźiznje Domowiny. Wona je po nowej wustawje politisce njewotwisny, samostatny třěšny zwjazk Serbow a serbskich towarstwow a wuznawa so k swobodnemu demokratiskemu porjadej, wuzběhny w dźěłowej rozprawje jeje městopředsyda Harald Koncak. Po wobšěrnej diskusiji schwalichu wudospołnjeny program a změnu wustawkow zwjazka, kotremuž 9 500 čłonow přisłuša. Najsylniši přiklesk dósta za swój diskusijny přinošk Jurij Koch, žadacy sej tolerancu a zhromadne dźěło wšěch worštow Serbow­ za naš lud. Ze 140 hłosami bu Koch za čestnohamtskeho městopředsydu Domowiny­ wuzwoleny. Za Jana Pawoła Nagela jako čestnohamtskeho před­sydu zwjazka hłosowaše 94 delegatow. Dalši kandidat za předsydu, Stani Brězan, dósta 64 hłosow. Z wobzamknjenjemi 2. hłowneje zhromadźizny bu Domowina dowobnowjena. Manfred Laduš

Třista dnjow wo francoski Verdun wojowali

póndźela, 22. februara 2016 spisane wot:

21. februara 1916 rano we wosmich zahaji so z wutřělemi z 1 200 kanonami masiwny nadběh němskeho kejžorskeho wójska na francoske město Verdun w Lothringskej, kotrež bě wot 39 twjerdźiznow wobdate. Wutřěle kanonow běchu 200 kilometrow daloko słyšeć. Z tym zahaji so najznaćiša, sobu najkrawniša a na woběmaj bokomaj fronty hoberske straty žadaca sej masowa bitwa Prěnjeje swětoweje wójny. Wona traješe hač do srjedź decembra 1916 a skónči so z němskej poražku. Němske wójsko zhubi ně­hdźe 143 000 padłych a 200 000 zranjenych a zajatych wojakow, mjez nimi cyły rjad serbskich. Straty francoskeje armeje wučinjachu 362 000 bojownikow, z nich 164 000 padnjenych. Po kóncu bojow nazběrachu na bitwišću zbytki 130 000 mortwych, kotrež buchu w kóstnicy w Douaumonće pochowane. Bitwa wo Verdun skónči so po dźesać měsacach na nimale samsnej liniji, kaž lěto do toho. We wojowanju zasadźichu na woběmaj bokomaj prěni raz masiwnje modernu wojersku techniku, kanony z wulkej sylnosću, jědojty płun, wohnjomjetaki, tanki a mócne betonowe bunkry.

Dźensa před 70 lětami bě Domowina zaso Serbow na prěni powójnski ptači kwas do Budyskeje „Króny“ (pozdźišo hotel Město Budyšin) přeprosyła. Městna na žurlomaj běchu wšitke wobsadźene. Hosćo běchu z Budyšina, ale tež z mnohich wsow, kaž z Radworja, Bukec, Kubšic, Malešec, Rakec, Njeswačidła, Baćonja, Chrósćic a Budestec, přišli. Mjez přihladowarjemi běchu tohorunja oficěrojo Budyskeje sowjetskeje komandantury a čěscy přećeljo. Chróšćanscy młodostni pokazachu spočatnje „Kermušnu reju“ a „Staru bursku“. Na to předstaji Chróšćanska serbska lajska dźiwadłowa skupina pod nawodom Pawoła Kmjeća hru Jurja Wjele „Knjez a roboćan“, za čož je sylny přiklesk publikuma žnjała. A wot Jurja Winarja nowozałoženy a dirigowany Serbski wučerski chór zawjeseli wopytowarjow z někotrymi spěwami w maćeršćinje, mjez druhim wo ptačim kwasu kaž „Hlejće, nowa wěc so stała“. Wot lěta 1957 hač donětka wuhotuje Serbski ludowy ansambl ptačokwasny program. Manfred Laduš

nawěšk

  • Srjedu, 3. meje 2017, wotmě redakcija Serbskich Nowin na žurli Konječanskeho towarstwoweho domu "Delany" diskusijny forum na temu "Wjelk – žohnowanje abo kwakla". Něšto wjac hač 40 ludźi bě so na nim wobdźěliło. Tule namakaće někotre fotowe impresije