Pod třěchu ewangelskeje cyrkwje bě Nowy forum 16. oktobra 1989 w Budyšinje w přepjelnjenej Marje-Marćinej cyrkwi dwójce informaciske zarjadowanje přewjedł, wo čimž minjeny štwórtk hižo pisachmy. Stejnišćo cyrkwinskich kruhow a rozprawa wo synodźe w Eisenachu žněještej mjez přisłucharjemi rozdźělny wothłós. Naměstnik Budyskeho superintendenta, Klukšanski farar Wolfgang Leßmann, rozprawješe tak wo „jara konstruktiwnej rozmołwje z předsydu Budyskeje wokrjesneje rady Lotharom Müllerom“. Farar Leßmann wuzběhny, zo žada sej cyrkej a tež Nowy forum wjace tajkich dialogow wo rozrisanju problemow a wo přichodźe našeho kraja z jeho reprezentantami. Na nócnym forumje w „čerwjenej cyrkwi“ chcychu podate pokiwy, namjety, žadanja a kritiki hnydom statnym organam wokrjesa zapodać. Tute přilubjenje Leßmanna pak njewuwabi mjez wšěmi přitomnymi přihłosowanje.

Z Berlina, Lipska a Drježdźan bě so w oktobru 1989 žołma žadanjow za reformami, demokratiju a swobodu po cyłej NDR rozpřestrěła a 16. oktobra z dwójnym foru­mom tež Budyšin docpěła. Hłownje z kruhow ewangelskeje Młodeje wosady bě do toho Budyski Nowy forum nastał. Tehdyši młodźinski katechet Christian Schramm, po přewróće wjelelětny wyši měšćanosta, a nětčiši měšćanski radźićel Zelenych Klaus Gruhl słuše­štaj k załožićelam foruma.

Egon Krenz Ericha Honeckera narunać měł

póndźela, 21. oktobera 2019 spisane wot:

Na prěnim schadźowanju politběrowa po Lipšćanskej wulkodemonstraciji zwurazni Erich Honecker: „Nětko hižo kapitulanća we wobwodnych wjednistwach SED sedźa.“ Wón měnješe z nimi třoch sekretarow Lipšćanskeho wobwodneho wjednistwa, kotřiž běchu zakročenju poli­cije přećiwo demonstrantam sobu zadźěwali. W NDR so w běhu lěta 1989 tójšto změni. Dźěl opozicije bě so do Noweho foruma zjednoćił, swoju namołwu wozjewił a ludźi prosył ju podpisać. Dźesaćitysacy su namołwu Noweho foruma podpisali. 7. oktobra 1989 je horstka opo­zicionelnych na farje zwonka Berlina social­demokratisku stronu w NDR za­łožiła.

Erich Honecker wotsadźeny

štwórtk, 17. oktobera 2019 spisane wot:

Jutře je tomu 30 lět, zo bu Erich Ho­necker na 9. zeńdźenju Centralneho komiteja (CK) SED ze swojich funkcijow wotsadźeny. Nowa doba 19. oktobra 1989 wo tym oficialnu powěsć NDRskeje powěsćernje ADN na 1. stronje wozjewi: „Před tym wotpowědowaše CK próstwje Ericha Honeckera, jeho strowotnych přičin dla wuwjazać z funkcije generalneho sekretara CK SED, z hamta předsydy Statneje­ rady NDR a z funkcije předsydy Narodneje zakitowanskeje rady NDR.“ Bě to poslednja sada ADN-powěsće z nadpismom „Egon Krenz na generalneho sekretara CK SED wuzwoleny“. Na spočatku načolneho přinoška Noweje doby ze samsnym nadpismom běchu zdźělili, zo su čłonojo centralneho komiteja na swojim 9. zeńdźenju popołdnju, 18. oktobra 1989, w Berlinje „čłona politběrowa a sekretara CK Egona Krenza na generalneho sekretara wuzwolili. Centralny komitej namjetuje Ludowej komorje NDR jeho na předsydu statneje rady a předsydu zakitowanskeje rady wuzwolić“.

Demonstracije bjez namocy a wukročenjow

póndźela, 14. oktobera 2019 spisane wot:

Póndźelu, 9. oktobra 1989, bě w Lipsku k dotal najwjetšej demonstraciji w NDR za reformy a demokratiju dóšło, kaž minjenu srjedu hižo pisachmy. Po měrowej modlitwje w Mikławšskej a dalšich třoch cyrkwjach zhromadźichu so syły ludźi do hoberskeho pochoda a ćehnjechu ze swěčkami do srjedźišća města. Za pochod zamołwići běchu při tym tež na to myslili, zo njemóža demonstranća ze swěčku w ruce kamjenje, kije abo bleše na policistow mjetać. Z bantami wupokazani rjadowarjo kročachu na bokomaj ćaha wołachu: „žanu namóc!“ Při tym na to kedźbowachu, zo njeby nichtó policistow prowokował.

9. oktobra 1989 docpě politiska nazyma w NDR swój prěni wjeršk. Kaž hižo wot póndźele, 4. septembra, zetka so tež tón dźeń w Lipšćanskej Mikławšskej cyrkwi něhdźe tysac ludźi k měrowej modlitwje. A po tym demonstrowachu za demo­kratiju a reformy na hasach druheho najwjetšeho­ města republiki. 9. oktobra pak wočakowachu wulkodemonstraciju z dźesaćitysacami ludźi, a wěstotne organy so na to přihotowachu. Hižo­ w nocy wot 4. na 5. oktober běše wokoło Drježdźanskeho hłowneho dwórnišća k bi­jeńcam a namócnym rozestajenjam z tysacami demonstrantow dóšło, kotřiž chcychu železniske ćahi z wupu­ćowa­cymi staćanami NDR z Prahi do zapada zadźeržeć a na wagony horje skočić. W slědowacych dnjach su tež we wulkoměsće nad Łobjom dźesaćitysacy demonstrowali.

Pólska po pjeć tydźenjach kapitulowała

wutora, 08. oktobera 2019 spisane wot:

6. oktobra před 80 lětami skónčichu so ćežke wojowanja w prěnim wot Něm-skeje w Druhej swětowej wójnje nadpadnjenym kraju. Pólske wójsko bě po pjeć tydźenjach boja z fašistiskimi nadběhowarjemi kapitulowało. W bitwje nad rěku Bzura, wot 9. do 19. septembra trajacej, běchu ze Šleskeje a Słowakskeje na Waršawu postupowacej 12. a 14. němskej armeji, mjez nimi 6. tankowy korps, kaž tež z Narańšeje Pruskeje nadběhowaca němska 4. armeja z 19. tankowym korpsom generala Heinza Guderiana, pólsku stolicu wobkružili. W bitwje nad Bzuru běchu najsylnišu pólsku wojersku skupini rozbili.

Waršawu spěšnje zdobyć pak so němskim agresoram njeporadźi. Něhdźe 100 000 pólskich wojakow pod komandom generala Huta je zhromadnje z wobydlerskimi jednotkami a 5 000 bojownikami dźěłaćerskich woborow hač do 28. septembra swoju stolicu rjekowsce zakitował. Samsny dźeń kaž Waršawa je tež 40 kilometrow wot njeje zdalena twjerdźizna Modłin po 18 dnjach wobkruženja kapitulowała. We Waršawje dopomina hižo lětdźesatki pomnik ze žónskej postawu, dźeržacej w zběhnjenej ruce mječ, na wonych zmužitych zakitowarjow stolicy.

Čerwjena armeja wuchodnu Pólsku wobsadźiła

póndźela, 30. septembera 2019 spisane wot:

28. septembra 1939 podpisaštaj w Mo­skwje wonkownaj ministraj Sowjetskeho zwjazka (ZSSR) a Němskeje Wjačeslaw M. Molotow a Joachim von Ribbentrop zrěčenje wo demarkaciskej liniji w Pólskej. Dźeń do toho docpěchu diwizije Čerwjeneje armeje we wuchodnej Pólskej tamnišu, we Versailleskim měrowym zrěčenju­ 1919 postajenu zapadnu mjezu Ruskeje a zetkachu so tam z wojakami Wehrmachty. Jeje komanderam běchu přikazali, zo maja so sowjetskim jed­notkam bjez wojowanja zbližić a so dojednać. Tak docpě tankowy korps gene­rala Heinza Guderiana 28. septembra pola­ Brjesta-Litowska sowjetske jednotki.

Čerwjena armeja wuchodnu Pólsku wobsadźiła

wutora, 17. septembera 2019 spisane wot:

Po 17 dnjach wójny před 80 lětami mjez Němskej a Pólskej bě hitlerske wójsko jara daloko do susodneho kraja postupiło. Wójskowa skupina Sewjer z 22 diwizijemi, předewšěm jeje tankowa armeja pod komandom generala Heinza Guderiana, nadběhowaše z Narańšeje Pruskeje a bě za dwaj dnjej nimale cyłu pólsku Zapadnu Prusku wobsadźiła. Dalše armeje Wehrmachty wjedźechu ofensiwu z wuchodneje Braniborskeje (nětčiši kraj Lubsko) na wuchod. Wójskowa skupina Juh ze 36 diwizijemi so ze Šleskeje a z čěskich Sudetow na pólsku stolicu měrješe. Njehladajo na rjekowske wobaranje pólskich wojakow docpěchu jeje tanki hižo 8. septembra wokolinu Waršawy a zjednoćichu so wuchodnje stolicy z tankowej armeju Guderiana. Nad rěku Bzuru a sewjernje Łódźe howrjachu krawne boje. Fašisća běchu tamniše so zakitowace diwizije přećiwnika rozbili, a něhdźe 170 000 pólskich bojownikow přińdźe do wójnskeje jatby. Pólske knježerstwo ćekny hižo 6. septembra ze stolicy, 16. samsneho měsaca z kraja do Rumunskeje a wottam dale do Francoskeje a Londona.

1. septembra 1939 rano krótko po pjećich je 63 diwizijow a 3 000 tankow Wehrmachty němsko-pólsku hranicu spěšnje překročiło a so bjez přizjewjenja wójny přez němske knježerstwo namócnje do susodneho kraja zadobyło. W rańšich hodźinach prěnjeho septemberskeho dnja rjeješe Adolf Hitler w němskim rozhłosu, zo su Polacy Němsku nadpadnyli a „wot 5.45 hodź. my wróćo třělamy“. Dwójce bě wjednik nacistiskeje Němskeje w swojej narěči łžał. Ani jedyn pólski wojak njebě mjezu překročił, ale 2 000 němskich lětadłow bě hižo hodźinu do toho pólske města, lětanišća a wojerske zepěranišća bombardowało.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND