Hłowni fašistiscy złóstnicy před sudnistwom

póndźela, 16. nowembera 2020 spisane wot:

14. nowembra před 75 lětami započa so w Nürnbergu prěni proces Mjezynarodneho wojerskeho sudnistwa přećiwo hłownym wójnskim złóstnikam nacistiskeje Němskeje, kotryž so 1. oktobra 1946 z wusudami skónči. Na konferency „wulkich třoch“ wot 4. do 11. februara 1945 w Jalće na połkupje Krim namjetowaše prezident USA Franklin Delano Roosevelt, po dobyću nad hitlerskej Němskej fašistiskich wójnskich hłownych złóstnikow před Mjezynarodne wojerske sudnistwo stajić a zasudźić dać. Dalše ­procesy měli so před samsnym sudnistwom přećiwo fašistiskim politikarjam, lěkarjam, wobsydnikam wulkozawodow a wójnskeho hospodarstwa přewjesć. Jako městno mjezynarodneho tribunala dojednachu so „wulcy třo“, Roosevelt, britiski premier Winston Churchill a generalny sekretar Centralneho komiteja Komunistiskeje strony Sowjetskeho zwjazka Józef Stalin na Nürnberg.

100 lět Serbski Sokoł

póndźela, 09. nowembera 2020 spisane wot:

9. nazymnika 1920 běchu w Budyšinje prěnju jednotu Serbskeho Sokoła załožili. Hač do lěta 1930 nasta dwaceći dalšich: w Hrodźišću najdale na wuchod, we Wotrowje najdale na juh, w Njebjelčicach na zapad a w Delnim Wujězdźe na sewjer. Dale do srjedźneje a Delnjeje Łužicy so Serbski Sokoł njedósta. Ze stron wjednistwa sportoweho zwjazka wšak běchu wot spočatka prócowanja skutkownosć Sokoła rozšěrić.

Hižo we wustawkach steješe, zo stej hornjo- a delnjoserbšćina jednanskej ­rěči. Měsačnik Sokołske Listy wozjewi kurs delnjoserbšćiny. Měrćin Nowak-Njechorński k tomu pisaše, zo „njeje smjerććežke rěč našich delnjoserbskich bratrow zrozumić“. Jako Sokoł 1930 swoje dźesaćlětne wobstaće w Budyskim Serbskim domje woswjeći, zwurazni čłon předsydstwa tole: „Smy towarstwo, wšoserbski zwjazk, do kotrehož wšitcy Serbja słušeja, Horni a Delni, młodźi a stari, mužojo a žony ... mamy dźě jednu krej, jednu rěč a jednu domiznu.“

27. oktobra před 150 lětami je francoska Rynska armeja w twjerdźiznje Metz před wójskom němskich statow kapitulowała. Rynsku armeju bě maršal François-Achille Bazaine rozkazował. Franzojo kapitulowachu pobrachowacych žiwidłow dla. 80 000 wojakow, mjez nimi třo maršalojo, a 1 360 kanonow padny do rukow němskeho wójska.

Prěni serbski spěwny swjedźeń

póndźela, 26. oktobera 2020 spisane wot:

Wuznamny podawk w našich kulturnych stawiznach bě před 175 lětami prěni serbski spěwny swjedźeń, kotryž wotmě so 17. oktobra 1845 w Budyskej „Třělerni“. 80 serbskich wučerjow ze sakskeje Hornjeje a pruskeje srjedźneje Łužicy, mjez nimi dźewjeć chowancow wučerskeho seminara, zanošowaše pod dirigatom Korle Awgusta Kocora (1822–1904), kiž tehdy w Stróži pola Hućiny wučerješe, rjad serbskich spěwow. Za 22 z nich bě 22lětny Kocor sam melodije skomponował. Jeho „Serbska meja“ žněješe wulke připóznaće zahorjeneho publikuma. Wučerjo zanjesechu wosebje wot Łazowskeho fararja Handrija Zejlerja (1804 –1872) spisane spěwy, mjez nimi nětčišu narodnu hymnu „Rjana Łužica“. Dale „Sto lět, kaž mi dźens je“, „Njepušćamy rjanu nadźiju, zo so wróća złote časy“. Zaklinča tež dołho jako narodna hymna spěwane „Hišće Serbstwo njezhubjene“ spisanej wot Zejlerja, po pólskej narodnej hymnje, „Lubka lilija“ kaž tež wot Kocora skom­ponowany „Zawod k prěnjemu serbskemu swjedźenjej“, zahraty na klawěrje. Wothłós na poskićene twórby bě přewšo wulki, wosebje tež mjez tójšto wosob­nymi němskimi měšćanami.

Rólna reforma w Hornjej Łužicy (kónc)

pjatk, 23. oktobera 2020 spisane wot:

Spjelnił by so tak són mnohich Serbow, wšako běchu łužiscy ryćerkublerjo bjez wuwzaća Němcy.

Meja k rólnej reformje spěwała

štwórtk, 15. oktobera 2020 spisane wot:

14. oktobra 1945 bě so w Njeswačanskim parku před Starym hrodom wjac hač tysac Serbow a Němcow k prěnjemu swjatočnemu přepodaću wopismow ratarjam k rólnej reformje zešło. Nad tribunu wisaše transparent z napisom „Kraj junkerow do rukow ratarjow“. Prěni serbski krajny rada dr. Jan Cyž (SPD), kotremuž bě sowjetska wokrjesna komandantura 25. meje 1945 tele wažne zastojnstwo přewostajiła, přitomnych serbsce a němsce powita. Na tribunje stejachu tež komunisća Korla Janak z Chelna, sekretar KPD za Hornju Łužicu Walter Heitz jako předsyda KPD Budyskeho wokrjesa a Njeswačanski wjesnjanosta Richard Schuster kaž tež předsyda Domowiny ­Pawoł Nedo.

Dobyće Němcow nad Sedanom

pjatk, 11. septembera 2020 spisane wot:

Po tym zo běchu němske jednotki na wobkruženy Metz pochodowacych 140 000 wojakow armeje francoskeho maršala Mauricea de Mac-Mahona 30. awgusta 1870 pola Beaumonta wróćo stłóčili, zabrachu wone na prawym boku rěki Maas zakitowanske stejnišća. Francoska armeja bě přepomału na Metz postupowała, dokelž njeběštej pochod a zastaranje wojakow derje organizowanej. Zo bychu so ćělnje zastarali, přestachu wojacy maršěrować a pytachu zboka puća naprawo w dźesać kilometrow zdalenych wsach za zežiwidłami. Na lěwym boku trasy pochoda bě belgiska hranica bliska, kotruž njesmědźachu francoscy wojacy překročić. Němske wójsko bě spěšniše, wšako je zastaranje a přidatnu municiju na wozach z konjacym zapřahom sobu transportowało a njetrjebaše sej tuž jědź na wsach wobstarać. Docyła bě jednanje němskeje armeje wot šefa pruskeho generalneho staba Helmutha von Moltki wuběrnje planowane.

Dobyće Němcow nad Sedanom

pjatk, 04. septembera 2020 spisane wot:

2. septembra před 150 lětami bě za němske staty, předewšěm za pruske kralowstwo, historisce wuznamny dźeń. Jich wójska dobychu w Němsko-Francoskej wójnje 1870/1871 swoju najwjetšu bitwu nad francoskim wójskom. Wot 1. septembra 1870 pola Sedana wobkružena armeja maršala Maurice de Mac-Mahona, w kotrejž bě tež 62lětny francoski kejžor Napoleon III., dyrbješe kapitulować. Napoleon III. pósła pruskemu kralej ­Wylemej I. swój tesak jako symbol podwolenja. Něhdźe 17 500 francoskich ­wojakow bě padnyło, a wjace hač 100 000 dyrbješe do wójnskeje jatby. Na němskej stronje bě 9 000 wojakow žiwjenje přisadźiło.

50 lět sportowe komentary

póndźela, 24. awgusta 2020 spisane wot:

24. awgusta 1970 měješe dźenik Nowa doba na 3. stronje horjeka naprawo rubriku z napismom „1. hrajny dźeń wyšeje ligi w kopańcy komentuje Józef Kilank“. Tydźeń pozdźišo bě na samsnym městnje komentar Pětra Šołty. 14. septembra rěkaše mjeno awtora Mikławš Krawc.

W lěće 1970 ćišćachu póndźelne wudaće Noweje doby hižo pjatk popołdnju! Tak móžachu přećeljo sporta wuslědki z kónca tydźenja hakle wutoru čitać. Njespokojaca to praksa. Potom pak bě změna, zo dyrbjachu so sportowe přinoški hač do njedźele wječora redakciji spřistupnić. Nowinu ćišćachu nětko wječor pozdźe, tak zo mějachu abonenća póndźelu rano abo dopołdnja wudaće ze sportowymi powěsćemi. Tak čerstwe přinoški spisać a je redakciji do Budyšina dać, tehdy woprawdźe lochko njebě. Moderne komunikaciske srědki kaž dźensa njemějachmy, w NDR tež lědma něchtó telefon dósta. Tak pytachu awtorow najprjedy w měsće, tych z krótkim pućom. Běchu to spočatnje mjenowani Józef Kilank­ (†), Pětr Šołta (†) a Mikławš Krawc.

Dźeń do wulkeho dnja wotewrjenja w awgusće 2000 je jednaćel tehdyšeje zawodoweje a managementoweje towaršnosće „Łužiske koło“ kontakt z Berniejom Ecclestoneom nawjazał. Štó, hdyž nic wony aktiwny Brita, móhł Formulu 1 do małeho Klěśišća w hornjobłótowsko-łužiskim wokrjesu přinjesć, bě sej wón te­hdy myslił. Ecclestone bě swój čas wulki manager Formule 1. Tuž běchu sej wěsći, zo móhła Formula srjedźodobnje tež na Łužiskim kole startować. „Smy w stajnych jednanjach ze zaměrom, wot lěta 2002 wubědźowanja Formule 1 na Łužiskim kole přewjesć, rjekny jednaćel Hans-Jörg Fischer. Tehdy wšak fanojo hišće ze syłami k wubědźowanišćam přichadźachu. Bě to tež wulki čas Michaela Schumachera, kiž zběraše jedyn titul swětoweho mištra po druhim.

Zamołwići Łužiskeho koła so nadźijachu, wubědźowanišćo Hockenheimring w sewjernej Badiskej narunać. Tam dyrbjachu nuznje twarske dźěła přewjesć, zo njebychu zamołwići Formule 1 čaru ze swojeho kalendra šmórnyli.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND