Nowy sejm wolili

srjeda, 14. oktobera 2015 spisane wot:
Wólbokmani Sakskeje wolachu dźensa před 25 lětami zapósłancow noweho krajneho sejma. Wólbne wobdźělenje bě wokoło 70 procentow, w serbskich a dwurěčnych­ kónčinach pak wo wjele wyše. W Kamjenskim wokrjesu stupi tak 77,6 procentow wólbokmanych k wólbnemu kašćikej, w Róžeńće běštej to 91,2 procentaj, w Ralbicach 90 a w Chrósćicach nimale 89 procentow. Stronje CDU bě po wjetšinje Sakskeje z přemóžacej dobyćerku. Za nju bě w přerězku łužiskich wokrjesow wjace hač połojca wolerjow hłosowała. Na wsach pak docpě CDU hač do tři štwórćiny a wjace hłosow, tak w Chrósćicach 87,5 procentow, w Róžeńće 85,7 procentow, w Ralbicach 85,3 procenty a we Worklecach 68 procentow. Po CDU slědowachu strony SPD, PDS a DSU. Pjeć serbskich kandidatow bu do sejma wu­zwolenych: Ludwik Nowak­ z Chrósćic a Marko Šiman z Budyšina za CDU, Benedikt Dyrlich z Budyšina a dr. Gabriela Wirthowa z Biskopic za SPD a Sieghard Kozel ze Stróže za PDS. Manfred Laduš

Před 60 lětami zaso serbski dźenik

štwórtk, 01. oktobera 2015 spisane wot:

Pod hłownym nadpismom „Mamy swój serbski dźenik“ wozjewja Nowa doba dźensa před 60 lětami, zo wona wot 1. oktobra 1955 jako dźenik šěsć króć wob tydźeń wuchadźa. „Njeje to wulkotny postup?­ Mnoho dopisow a postrowow redakciji dopokazuje, zo so přetworjenje Noweje doby do dźenika wšudźe w Hornjej Łužicy a samo we wukraju wita. Bu­dźemy wšitke pokiwy čitarjow swědo­miće wuhódnoćić a so prócować, polěpšić naš serbski dźenik tak, zo jón nochce žadyn krajan wot Čornoboha hač k twarnišću noweho wulkokombinata Čorna Pumpa, wot starosławnych hrodźišćow w Kamjenskich kónčinach hač k Nišćanskej nižinje parować.“ Tak pisaše třeći šefredaktor­ Noweje doby Maks Pilop samsny dźeń w zawodnym nastawku „Krok po kroku doprědka!“

Na 1. stronje wozjewi dźenik 1. oktobra 1955 postrow Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny, kotrehož organ Nowa doba bě. W nim wupraji nawodnistwo organizacije přeće na nowinu, „zo budźe nam wosebje rozprawjeć wo našim narodnym dźěle a wo žiwjenju we Łužicy.“

Historiski rozsud wosrjedź nocy

wutora, 25. awgusta 2015 spisane wot:

W rańšich hodźinach 23. awgusta 1990 wobzamkny Ludowa komora NDR, te­hdyši sejm, kónc swójskeho kraja, Němskeje demokratiskeje republiki

Zapósłancy ludu běchu w přidatnym posedźenju, zwołanym na wurjadnu próstwu ministerskeho prezidenta Lothara de Maizièra (CDU) w nócnym marathonje wobzamknyli, zo ma NDR wobłukej Za­kładneho zakonja Zwjazkoweje republiki Němskeje po artiklu 23 Zakładneho zakonja přistupić. Stać měješe so to 3. oktobra samsneho lěta.

Wotpowědnu próstwu ludoweho zastupnistwa předčita prezidentka Ludoweje komory Sabine Bergmann-Pohl a wozjewi zdobom wuslědk wothłosowanja: „Wotedate bu 363 hłosow, wšitke bě­chu­ płaćiwe. Z „haj“ hłosowało je 294 zapósłancow.“ Trěbna wjetšina za doskónčny krok k zowazjednoćenju bě docpěta. Dźesać měsacow po wotewrjenju murje bě kónc něhdyšeje socialistiskeje NDR wobzamknjeny. Ministerski prezident de Maizière, kiž chcyše tydźenje trajacu ćahańcu rozsudźenu měć, bě po nócnym posedźenju mučny, ale chětro wolóženy.

Wjace hač 5 000 Serbow wobdźěli so 18. awgusta 1935 na župnym zjězdźe we Wojerecach – poslednjej wulkomanifestaciji Domowiny do jeje zakaza 1937. Zlět bě połstaćinam wutworjenja Serbskeho burskeho towarstwa Wojerecy w lěće 1885 wěnowany a měješe žiwjensku wolu serbskeho ludu demonstrować. Předsyda Domowiny Pawoł Nedo namołwi 30. julija 1935 w Serbskich Nowinach wšěch Serbow a towarstwa, zo bychu na zlět do Wojerec přišli.

Nacistiskim mócnarjam njebě wulke zetkanje Serbow docyła lube a woni spytachu tomu zadźěwać. Wojerowski wo­krjesny burski wjednik Wićaz, sam Serb, zakaza ratarjam so na tajkim schadźowanju Domowiny wobdźělić. Nedo protestowaše na to bjez wuspěcha pola krajneho rady dr. Schmiege a po tym telefonisce w nutřkownym ministerstwje. Tamniši zamołwity zastojnik Tietjen jemu štyri dny do zjězda přewjedźenje „njepolitiskeho zarjadowanja“ dowoli. Nedo bě jeho přeswědčił, zo hrozy při zakazu zjězda strach mjezynarodneho skandala.

Unikatny serbsko-ruski koncert

pjatk, 14. awgusta 2015 spisane wot:

Hdyž sy Němcam to powědał, su njewěriwje hladali. Runjewon absurdna předstawa tež je, zo je so dobyćer – štwórć lěta po tym zo je nacistiskej Němskej šiju ­zadźernył –, z poraženym w zjawnosći bok poboku zjewił.

Hiroshima a Nagasaki

štwórtk, 06. awgusta 2015 spisane wot:
Dźensa před 70 lětami rozbuchny we 8.15 hodź. prěnja atomowa bomba, kotruž bě USA na japanske přistawne město Hiroshima wotćisnyło. W běhu štyrjoch lět běchu wědomostnicy USA pod nawodom prof. Roberta­ Oppermanna bombu z hoberskej zaničowanskej mocu wuwili. Ameriski prezident Truman přikaza atomowu bombu spočatk awgusta nad Japanskej zasadźić, zo by „kraj ke kapitula­ciji nuzował a tak dźesaćitysacam ame­riskich wojakow žiwjenje wuchował“. Takle­ je Truman pozdźišo swój rozsud zakitował. Štyri tony ćežka bomba bě ze 64 kilogramami urana pjelnjena a mori jeničce w běhu dweju dnjow 70 000 z dohromady 350 000 wobydlerjow Hiro­shimy. 9. awgusta ćisnychu Američenjo dalšu bombu z plutonijom na přistawne město Nagasaki, a wona je něhdźe 75 000 ludźom žiwjenje rubiła. Jadrowe pruhi běchu­ najstrašniše sćěhi bom­bow a zawinowachu w běhu lět dohromady 260 000 woporow. Zasadźenje atomoweju bombow bě ze stron USA demonstracija wo­jerskeje mocy, ale zdobom złóstnistwo přećiwo čłowjestwu. Manfred Laduš

Memorandum serbskeho ludu

wutora, 04. awgusta 2015 spisane wot:

Před 25 lětami wobroćichu so serbske towaršnostne cyłki z Memorandumom serbskeho naroda k ludowym prawam w Zakładnym zakonju na zjawnosć. „Serbski lud wobroća so na němsku zjawnosć, předewšěm na politikarjow na wuchodźe a zapadźe Němskeje z próstwu, zo bychu so w Zakładnym zakonju jednotneje Němskeje žiwjenske zajimy narodnych mjeńšin a ludowych skupin w přiměrjenym wašnju wobkedźbowali. Serbski lud je jako awtochtony słowjanski narod­ 1 400 lět w němskej statnosći žiwy. Jeho žiwjenske zajimy, ale tež te dalšich ludowych skupin Němskeje, měli so w procesu zjednoćenja wobeju němskeju statow runje tak wobkedźbować kaž te němskeho naroda.“ Takle rěkaše w preambli wozje­wjenja z 2. awgusta 1990, kotrež běchu­ Serbska narodna zhromadźizna, Domowina, Towarstwo­ Cyrila a Metoda, Serbska ewangelsko-lutherska superintendentura, Del­njoserb­ska narodna zhro­ma­dźi­zna, serbska młodźina, Zwjazk serbskich wuměłcow a serbscy katolscy duchowni podpisali.

Zrěčenje wo přichodźe Němskeje a jeje bywšich europskich zwjazkarjach schwalichu třo statni šefojo dobyćerskich wulkomocow 2. awgusta 1945 na Podstupimskej konferency, kotraž wotmě so wot 17. julija do 2. awgusta. W mjenje Sowjetskeho zwjazka (ZSSR), USA a Wulkeje Britaniskeje podpisachu Josef Stalin, prezident Harry S. Truman a premier Clement Attlee. Na spočatku historisce wuznamneho wuradźowanja zastupowaše Wulku Britanisku hišće premier Churchill (konserwatiwni). Na jeho městno stupi po dobyću wólbow do Delnjeje komory Labour Party (socialdemokratiska Strona dźěła) nowy knježerstwowy šef Attlee. 7. awgusta je Francoska zrěčenju dźělnje přistupiła. W tajnym dojednanju slubi ZSSR, zo spočatk awgusta do wójny přećiwo Japanskej zastupi.

Před 70 lětami je zemrěł Walter von Boetticher, lěkar a stawiznar. Wón njeje jenož wažna wosobina za hornjołužiski a serbski stawiznopis, wo kotrejž je hódno wjace wědźeć. Z prawom měli tež wuzběhnyć jeho serbski pochad a zarjadować Boettichera do wuznamnych prócowarjow wo naše kulturne stawizny.

Zgorzelecske zrěčenje

póndźela, 06. julija 2015 spisane wot:

Hranicu Wódry-Nysy stej Němska demokratiska republika a Pólska republika pjeć lět po kóncu Druheje swětoweje wójny připóznałoj. Ministerskaj prezidentaj wobeju krajow Otto Grotewohl a Józef Cyrankiewicz staj zrěčenje wo tym 6. julija 1950 w Zgorzelecskim Domje kultury podpisałoj. „Je w zajimje dalewuwića a pohłubšenja dobrych susodskich stykow, měra a přećelstwa mjez němskim a pólskim ludom, mjez statomaj wobstejacu, njedótkliwu hranicu měra a přećelstwa nad Wódru a Łužiskej Nysu markěrować“, w dokumenće mjez druhim rěka.

Runje po dóńće milionow Němcow, kotřiž dyrbjachu po wójnje swoju domiznu wuchodnje Wódry a Nysy wopušćić, bě Zgorzelecske zrěčenje njeparujomny, rozsudny krok k nowemu wobchadźenju mjez ludomaj a wostanje historiska zasłužba Němcow w NDR. Porno tomu je so zwjazkowa republika hakle 20 lět pozdźišo w zwisku z Waršawskim zrěčenjom narokow za bywšimi wuchodnymi kónčinami wzdała. Hranične zrěčenje zjednoćeneje Němskeje z Pólskej republiku nawjaza na wone ze 6. julija 1950. at

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND