Město so paliło

štwórtk, 13. februara 2020 spisane wot:
Dźensa před 75 lětami dožiwichu Drježdźany hobersku katastrofu. Sta jendźelskich a ameriskich lětadłow bombardowachu saksku stolicu, kotruž do toho před tym zalutowachu. Dźesaćitysacy bombow zničichu 74 000 bydlenjow, wšitke dwórnišća a mnoho zawodow. W 22 hodź. 13. februara běchu prěnje žołmy jendźelskich lětadłow přilećeli. Dwě hodźinje po połnocy zjewi so žołma ameriskich „lětacych twjerdźiznow“. Daloko bě so palace wulkoměsto widźeć, na kotrež přilećachu rano 14. februara 1945 a tež hišće wjace króć wodnjo a tež 15. februara lětadła. Wosebje srjedźišćo „Florenca nad Łobjom“, kaž Drježdźanam swojich ba­roknych drohoćinkow dla rěkachu, bu dospołnje­ zničene. Z tym so zapadnaj aliěrowanej krajej za bombardowanje Londona a dalšich jendźelskich městow kaž Coventry přez němske lětadła na spočatku wójny wjećeštej. Na 25 000 ludźi w Drježdźanach morichu. Tež Serbja běchu wot škodow potrjecheni, kaž Bjarnat Krawc, kotryž zhubi swoje bydlenje. 13 z jeho nowych kompozicijow so spali. Farar na wuměnku Matej Handrik zhubi dro­hotny archiw. Manfred Laduš

Powójnski porjad swěta postajeli

wutora, 11. februara 2020 spisane wot:

11. februara 1945 skónči so w Jalće na połkupje Krim wuznamna konferenca třoch wulkomocow wo powójnskim porjedźe w Europje a na swěće, kotraž bě so 4. februara zahajiła. Knježerstwowe delegacije hosćićelskeho Sowjetskeho zwjazka (ZSSR), USA a Wulkeje Britaniskeje pod nawodom předsydy knježerstwa ZSSR Józefa W. Stalina, prezidenta USA Franklina D. Roosevelta a jendźelskeho premiera Winstona Churchilla wuradźowachu w Liwadijowym palasće, bywšej lětnjej rezidency ruskich carow. Do stawiznow zapisana je konferenca jako wjeršk „wulkich třoch“.

2. februara 1990 je so Serbska narodna zhromadźizna Delnjeje Łužicy w Choćebuskej Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli „Marjana Domaškojc“ (SRWŠ) prěni raz schadźowała, a to ze zastupnikami narodneje zhromadźizny z Budyšina. Nimale 50 Serbow bě so zhromadźiło, zo bychu wo kročelach za zaručenje přichoda serbstwa po politiskim přewróće a wo zhromadnych zaměrach narodneju zhromadźiznow wobeju Łužicow wuradźowali. We wjace hač třihodźinskej diskusiji běchu sej wšitcy přezjedni, zo maja so Serbja – wšojedne, hdźe bydla, kotry swětonahlad a kotru politisku poziciju maja – zhromadnje za swój lud, za zachowanje a dalše wuwiće serbskeje rěče a kultury zasadźić.

Koncentraciske lěhwo Auschwitz wuswobodźene

póndźela, 27. januara 2020 spisane wot:

27. januara 1945 wuswobodźichu so­wjetscy wojacy 1. ukrainskeje fronty najwjetše­ němske zaničowanske lěhwo Auschwitz, kotrež dachu fašisća wot nalěća 1940 pola pólskeho města Oświęcim natwarić. Tam nadeńdźechu wuswobodźerjo hišće 9 000 wot esesowcow zawostajenych wosłabjenych jatych. Wjetšinu z nich pak běchu do toho na zapad ćěrili. Němske lěhwo Auschwitz wobsteješe z třoch kacetow. W Auschwitzu I dyr­bješe w 20 blokach stajnje nimale 20 000 jatych pod nječłowjeskimi wobstejno­sćemi tradać. W bloku 20 morichu jatych z chemiskimi injekcijemi, w dalšim přewjedowachu lěkarjo kaceta złóstniske medicinske eksperimenty ze smjertnym wuskutkom. Wot nazymy 1941 su tam dźesaćitysacy sowjetskich wójnskich jatych z cyanowodźikom (Blausäure) zamordowali.

Narodna zhromadźizna a kongres Domowiny

póndźela, 20. januara 2020 spisane wot:

Dźensa před 30 lětami zaběraše so tehdy třeće schadźowanje Serbskeje narodneje zhromadźizny z přihotami wurjadneho kongresa Domowiny 17. měrca 1990. Tachantski farar dr. Rudolf Kilank namjetowaše zdźěłać pjeć konkretnych přede­wzaćow, z kotrymiž měł so dźěłowy wuběrk zaběrać. Něhdźe sto wobdźělnikow zeńdźenja 20. januara 1990 je schwaliło, zo měli na wšěch serbskich a dwurěčnych wsach Hornjeje a Delnjeje Łužicy a w Domowinskich skupinach organizować serbske wječorki wo přichodźe našeho ludu a wo nowych wustawkach narodneje organizacije. Podate pokiwy měli­ zběrać a jako namjet nowych wustawkow Domowiny za schwalenje na kongresu zestajeć a wozjewić.

12. januara před 75 lětami zahaji Sowjetska armeja na wuchodnej fronće sylnu wulkoofensiwu, kotraž sahaše wot Bal­tiskeho morja hač na Balkan. Wosom frontow Čerwjeneje armeje z 12,5 milionami wojakow nastupi do předposlednjeho wulkonadběha za wuswobodźenje a skónčenje Druheje swětoweje wójny w Europy. Poboku sowjetskeho wójska wojowachu 1. a 2. pólska armeja, 1. čěskosłowakski korps pod generalom Ludvíkom Svobodu, rumunske a bołharske wójsko, 600 000 bojownikow juhosłowjanskeje ludoweje armeje pod maršalom Jozipom Brozom-Titom a francoski lětarski połk „Normandie-Njemen.“ Jednotki sowjetskich a pólskich partizanow w Pólskej, słowakscy a čěscy wobrónjeni spjećowarjo w jich domiznje sowjetski nadběh mócnje podpěrachu.

16. hodownika 1944 zahaji němska Wehrmachta na zapadnej fronće w Ardennach mócnu napřećiwnu ofensiwu přećiwo ameriskemu a jendźelskemu wójsku. Ardenny su horiny na sewjeru wuchodofrancoskeje prowincy Elsaskeje a zapadnje Porynskich šćěpjelowych horin­ (Rheinisches Schiefergebirge) w Němskej. Wone rozpřestrěwaja so přewažnje w Belgiskej a Luxemburgskej. Po hórskej krajinje ćeče rěka Maas. Na sewjeru su Ardenny 200 do 300 metrow wysoke, na juhu něhdźe 450 metrow. W južnych Wysokich Ardennach je bahnojta krajina z wulkimi lěsami. Wjedro je po wšěch Ardennach jara krute, wosebje pak w zymskim počasu.

Wustajeńca a forum wo nas w Zapadnym Berlinje

štwórtk, 12. decembera 2019 spisane wot:

Druhi decemberski kónc tydźenja 1989 wotmě so třidnjowska mjezynarodna konferenca „Serbja – narodna mjeńšina w NDR“ w Ewangelskej akademiji Berlin-Wannsee. Atribut „mjezynarodna“ bě trochu přehnaty, dokelž běchu jeje wobdźělnicy přewažnje Serbja z Łužicy, z wuchodneho a Zapadneho Berlina a dalši hosćo.

Kulojte blido republiki dźěłać započało

póndźela, 09. decembera 2019 spisane wot:

7. hodownika 1989 zahaji na iniciatiwu Zwjazka ewangelskich cyrkwjow NDR kulojte blido republiki w Berlinskim Dietricha Bonhoefferowym domje swoju jara wuznamnu skutkownosć. „Wažne za nas je, zo wšitke politiske mocy kraja móžnosć dóstanu, runoprawnje sobu dźěłać na zwoprawdźenju zakładnych prašenjow wobnowjenja towaršnosće. Čas chwata“, wuzběhny tehdy wyši cyrkwinski rada Martin Ziegler. Zhromadnje z ewangelskimi­ cyrkwjemi kraja běštej tež Berlinska biskopska konferenca romsko-katolskeje cyrkwje a Dźěłowe zjednoćenstwo křesćanskich cyrkwjow NDR na schadźowanje­ za kulojtym blidom přeprosyłoj. Kaž Martin Ziegler rjekny, ma mjeno schadźowanišća być symboliske za duch wuradźowanjow. Ewangelski farar­ a kěrlušer Dietrich Bonhoeffer zawjazuje, so politiskej a towaršnostnej zamołwitosći njewuwinyć.

Modrow knježerstwo wutworił

štwórtk, 14. nowembera 2019 spisane wot:

14. nowembra 1989 započa nowy ministerski prezident NDR dr. Hans Modrow nowe knježerstwo republiki zestajeć. Dźeń do toho bě Ludowa komora NDR dotalneho 1. sekretara Drježdźanskeho wobwodneho wjednistwa SED za šefa noweje ministerskeje rady wuzwoliła.

nawěšk