Čerwjena armeja wuchodnu Pólsku wobsadźiła

Dienstag, 17. September 2019 geschrieben von:

Po 17 dnjach wójny před 80 lětami mjez Němskej a Pólskej bě hitlerske wójsko jara daloko do susodneho kraja postupiło. Wójskowa skupina Sewjer z 22 diwizijemi, předewšěm jeje tankowa armeja pod komandom generala Heinza Guderiana, nadběhowaše z Narańšeje Pruskeje a bě za dwaj dnjej nimale cyłu pólsku Zapadnu Prusku wobsadźiła. Dalše armeje Wehrmachty wjedźechu ofensiwu z wuchodneje Braniborskeje (nětčiši kraj Lubsko) na wuchod. Wójskowa skupina Juh ze 36 diwizijemi so ze Šleskeje a z čěskich Sudetow na pólsku stolicu měrješe. Njehladajo na rjekowske wobaranje pólskich wojakow docpěchu jeje tanki hižo 8. septembra wokolinu Waršawy a zjednoćichu so wuchodnje stolicy z tankowej armeju Guderiana. Nad rěku Bzuru a sewjernje Łódźe howrjachu krawne boje. Fašisća běchu tamniše so zakitowace diwizije přećiwnika rozbili, a něhdźe 170 000 pólskich bojownikow přińdźe do wójnskeje jatby. Pólske knježerstwo ćekny hižo 6. septembra ze stolicy, 16. samsneho měsaca z kraja do Rumunskeje a wottam dale do Francoskeje a Londona.

1. septembra 1939 rano krótko po pjećich je 63 diwizijow a 3 000 tankow Wehrmachty němsko-pólsku hranicu spěšnje překročiło a so bjez přizjewjenja wójny přez němske knježerstwo namócnje do susodneho kraja zadobyło. W rańšich hodźinach prěnjeho septemberskeho dnja rjeješe Adolf Hitler w němskim rozhłosu, zo su Polacy Němsku nadpadnyli a „wot 5.45 hodź. my wróćo třělamy“. Dwójce bě wjednik nacistiskeje Němskeje w swojej narěči łžał. Ani jedyn pólski wojak njebě mjezu překročił, ale 2 000 němskich lětadłow bě hižo hodźinu do toho pólske města, lětanišća a wojerske zepěranišća bombardowało.

Pakt mjez fašistiskej Němskej a ZSSR podpisany

Freitag, 23. August 2019 geschrieben von:

23. awgusta 1939 podpisaštaj w Moskwje wonkownaj ministraj Němskeje a Sowjetskeho zwjazka (ZSSR), Joachim von Ribbentrop a Wjačeslaw M. Molotow, němsko-sowjetske zrěčenje wo njenadpadnjenju, štož je do stawiznow jako pakt Hitlera a Stalina zapisane. W přitomnosći Stalina podpisaštaj wonkownaj ministraj na dźesać lět płaćiwe zrěčenje, kotrež Němska 22. junija 1941 z nadpadom na ZSSR złama. Před 80 lětami pak chcyše hitlerska Němska z paktom dwufrontowej wójnje zadźěwać, jeli po planowanym nadpadźe na Pólsku Wulka Britaniska a Francoska němskemu reichej wójnu přizjewitej a ZSSR so na wuchodźe sobu do boja zarjaduje. Zdobom sej Němska z podpisanym zrěčenjom tež jara­ trěbny import surowiznow a ži­widłow ze ZSSR do Němskeje zaruči. Wotmysł Sowjetskeho zwjazka a jeho nawody Stalina­ bě, zadźěwać z paktom planam USA, Jendźelskeje a Francoskeje, kotrež chcychu agresiwnosć němskich fašistow na ZSSR wusměrić. Stalin so nadźiješe, wočakowanu wójnu Němskeje ze ZSSR wo tójšto lět přestorčić, doniž so wojerska móc kraja nahladnje njezesylni.

Weimarska wustawa płaćiwosće nabyła

Donnerstag, 15. August 2019 geschrieben von:

14. awgusta 1919 je Weimarska wustawa, prěnja demokratiska w Němskej, płaći­wosće nabyła. Tři dny do toho bě ju reichski prezident Friedrich Ebert (SPD) na durinskim hrodźe Schwarzenburg podpisał. Weimarska wustawa bě wot lěta 1919 do 1933 zakładny zakoń a zakład prěnjeje němskeje republiki. W njej běchu wudobyća Nowemberskeje rewolucije zakótwjene. Wustawa bě pomjenowana po prěnim městnje schadźowanišća Narodneje zhromadźizny, wušłeje z wólbow 19. januara 1919, kotrež wotměchu so pod terorom konterrewolucionarnych wobrónjenych korpsow. Wot 421 zapósłancow, mjez kotrymiž běchu prěni raz wjacore žónske, bě 236 z byrgarskich stron kaž Narodnokonserwatiwneje strony, Němskeje demo­kra­tiskeje strony (DDP) a Centruma. Social­demokraća (SPD) běchu ze 163 zapósłancami a Njewotwisni socialdemokraća (USPD) z 22 politikarjemi zastupjeni.

Prěni prezident bě předsyda SPD Friedrich­ Ebert, šef prěnjeho knježerstwa socialdemokrat Philipp Scheidemann. Tón bě 9. nowembra 1918 w Berlinje re­pu­bliku wuwołał. Knježerstwo bě ko­ali­­cija ze stronow SPD, DDP a Centruma.

Waršawscy zběžkarjo rjekowsce wojowali

Donnerstag, 01. August 2019 geschrieben von:

Dźensa popołdnju wokoło 17 hodź. su po cyłej Pólskej zwony zwonili a sireny wuli. Kaž hižo w zańdźenych lětach ludźo mjelčicy stejo wostachu, schilichu hłowu a pokřižowachu so, spominajo tak na historiski podawk před 75 lětami. 1. awgusta 1944 wudyri Waršawski zběžk přećiwo němskim fašistam. Rozkazowanišćo Armije Krajoweje bě po dorěčenju z eksilnym knježerstwom w Londonje swojim něhdźe 6 000 ilegalnym wojowarjam we Waršawje za wuswobodźenje pólskeje stolicy wojować přikazało. Přičina bě, zo so Sowjetska armeja Waršawje bližeše, hačkuli bě hišće na sto kilometrow zdalena.

1. awgust 1944 bu přiwšěm jako za­zběh boja wuzwoleny, dokelž poda so mini­sterski prezident eksiloweho knježerstwa Stanisław Mikołajczyk tón dźeń wječor do Moskwy, zo by ze sowjetskim knježerstwom wo přichodźe kraja jednał. 1. awgusta dopołdnja bě ludowy komi­sariat (ministerstwo) za wonkowne naležnosće sowjetskeho knježerstwa zdźělił, zo Sowjetski zwjazk jeničce 21. julija 1944 wutworjene knježerstwo Pólskeho komiteja narodneho wuswobodźenja jako prawe a za kraj płaćiwe mócnarstwo připóznawa.

Spočatk wuswobodźenja Pólskeje

Mittwoch, 24. Juli 2019 geschrieben von:

We wuswobodźenym wojewódskim měsće Lublin bu 22. julija 1944 Manifest Ludoweje Pólskeje wot dźeń do toho załoženeho Pólskeho komiteja narodneho wuswobodźenja wozjewjeny. W nim běchu jako zaměry wuhnaće němskich fašistow z kraja, wutworjenje ludodemokratiskeho stata, přewzaće mocy w nim, wuswojenje wulkozemjanstwa a monopolow mjenowane. Komitejej přisłušachu Pólska dźěłaćerska strona (PPR), Dźěłaćerska strona pólskich socialistow (PPS), lěwicarske křidło Ludoweje (burskeje) strony Pólskeje, Demokratiska strona a Zwjazk pólskich patriotow w Sowjetskim zwjazku (ZSSR), kotryž bě so sobu wo nastajenje 1. armeje Pólskeho wójska postarał. Edward Osóbka-Morawski bě předsyda komiteja a Bolesław Bierut prezident. 22. julij bě potom w Ludowej Pólskej jako Dźeń wozrodźenja statny swjatk.

Atentat na Hitlera so njeporadźił

Dienstag, 23. Juli 2019 geschrieben von:

20. julija bě tomu 75 lět, zo je połkownik Claus hrabja Schenk von Stauffenberg (1907–1944) spytał, přez atentat w rozkazowanišću Hitlera we Wjelčiznje (Wolfsschanze) w Narańšej Pruskej jeho morić. Z tym chcyše Stauffenberg puč wójska wuwabić a wójnu skónčić. Bohužel pak so atentat njeporadźi.

Z dobyćemi Sowjetskeje armeje a z přizemjenjom ameriskich a britiskich wojakow 6. junija 1944 w Normandiji rosćeše w byrgarskej opoziciji dopóznaće, zo je wójna přěhrata. Generalny połkownik Ludwig Beck (1880–1944), kiž bě wot 1933 do 1938 šef generalneho štaba Wehrmachty, steješe na čole opozicije. 1938 bě Hitler jeho wotsadźił, dokelž měnješe Beck, zo njeje němske wójsko sylne dosć za wójnu. Byrgarsku politisku opoziciju nawjedowaše bywši Lipšćanski wyši měšćanosta Carl Friedrich Goerdeler (1884–1945). Wón, Beck a jeju přisahancy chcychu po smjerći Hitlera mócnarstwo nacijow wotstronić, wojersku diktaturu wutworić a přiměr z USA a Jendźelskej wujednać.

Wjetšina Běłoruskeje wuswobodźena

Freitag, 19. Juli 2019 geschrieben von:

20. julija před 75 lětami docpě 1. a 2. běłoruska fronta w boju přećiwo němskej Wehrmachće wažny wuspěch. Jeje armeje překročichu rěku Bug a po tym sowjetsko-pólsku statnu hranicu. Měsac do toho, 23. junija 1944, běchu 1. baltiska, 1., 2. a 3. běłoruska fronta ofensiwu „Bagration“ za wuswobodźenje Běłoruskeje zahajili.

25 lět SET

Dienstag, 18. Juni 2019 geschrieben von:
18. junija 1994 załožichu na cyrkwinskim dnju w Njeswačidle Serbske ewangelske towarstwo (SET). Bywši Hrodźišćanski farar Jan Malink bě trěbnosć tajkeho towarstwa nastorčił. Spočatnje bě jemu 48 ludźi přistupiło. Na internetnej stronje SET rěka, zo njeje dźensniši dźeń lochko­ z ewangelskim Serbom być. Wšako su mjeńšina w němskorěčnych wosadach. Přiwšěm nochcedźa zapomnić swoje namrěwstwo a chcedźa w tradiciji prjedownikow zhromadnje skut­kować. Towarstwo spěchuje ewangelske žiwjenje w najwšelakorišich wobłukach, štož je so jemu minjene 25 lět wuspěšnje radźiło. Tak podpěruje wšelake ewan­gelske swjedźenje w maćeršćinje a lětny Serbski cyrkwinski dźeń. Dale stara so wo namrěwstwo swojich prjedownikow a wo pomniki, kaž je to na přikład wopomnjenski kamjeń za fararja Jana Ki­liana na Kotečanskim kěrchowje. Runje tak zamołwja SET wudawanje měsačnika Pomhaj Bóh, Ochranowske hesła, Serbski lekcionar a dalše publikacije. SET ma zaměr,­ „w najlěpšej tradiciji prjedow­nikow“ dale skutkować. Bianka Šeferowa

Aliěrowane wójsko w Normandiji

Freitag, 14. Juni 2019 geschrieben von:

14. junija 1944 poradźi so ameriskim wojakam w Normandiji wot štyrjoch němskich diwizijow horco zakitowanu frontowu liniju před Saint-Sauveurom-le-Vicomte přełamać a město dwaj dnjej po tym wuswobodźić. Zdobom docpěchu Američenjo zaso přibrjóh Atlantika a postupowachu na wjetše přistawne město Cherbourg, kotrež potom 23. junija zdobychu. Tak zahaji so ofensiwa aliěrowaneho wójska do wot Němcow wobsadźeneje Francoskeje.

Po přizemjenju wosom diwizijow a tankow antihitlerskich zwjazkarjow 6. junija 1944 w Normandiji wutworichu ameriscy a jendźelscy wojacy tam tři sylne zepěranišća. Wone sahachu wot Atlantika dźesać kilometrow do francoskeho kraja. 6. junija 1944 – na tak mjenowanym D-dayju – dósta so něhdźe 150 000 ameriskich, jendźelskich a kanadiskich wojakow do Normandije a k zaliwej rěki Seine, hdźež su skónčnje dołho wočakowanu zapadnu frontu w Europje wutworili. Ně­hdźe 7 000 łódźow a 1 100 lětadłow zwjazkarjow transportowaše a škitaše jich před jenož 50 němskimi honjakami.

Anzeige