Maks Rječka

Montag, 19. August 2019 geschrieben von:
19. žnjenca 1944 je serbski wučer a domi­znowědnik Maks Rječka jako wojak w Rumunskej žiwjenje přisadźił. Narodźił bě so 25. jutrownika 1908 w Radworju jako syn dźěłaćerja. Wuchodźiwši ludowu šulu wukubła so wot lěta 1922 do 1926 na Wyšej překupskej šuli w Budyšinje na bankownika. Bórze pak ćehnješe jeho bóle do wučerstwa a tak dźěše 1929 na studij pedagogiki a ludowědy na Pedagogiskej wysokej šuli Drježdźany. Tu zetka so ze sobustudentami, kaž z Jurjom Winarjom, Pawołom Nowotnym a Erichom Krawcom. Rječka dopisowaše za a redigowaše w lětach 1930–1932 časopis Serbski student a běše „hłowny starši“ na schadźownkach. Wěsty čas studowaše tež we Wienje. Wot 1933 běše wučer w Róženće, přechodnje tež w Chrósćicach, Konjecach a Kamjencu. 1934 přewza wot Mikławša Hajny dirigat spěwarskeho towarstwa Lilija­ w Ralbicach hač do jeho zakaza 1937. Podawaše přinoški do serbskich časopisow a zaběraše so z dźiwadźelnistwom mjez šulskej młodźinu. Jeho trajne zawostajenstwo je wobšěrna monografija „Narodna drasta katolskich Serbow“ (1936), prěnja tajka zběrka wo materielnej serbskej kulturje. Jurij Nuk

Dr. Frank Stübner

Freitag, 09. August 2019 geschrieben von:
Z 25 lětnikami Hornjołužiskeje domjaceje protyki bě sej nakładnik dr. Frank Stübner wulke čitarstwo zdobył. Z disertaciju wo literarnym tworjenju Jurja Brězana promowowany germanist zahaji swoje lektorske dźěło 1986 w Ludowym nakładnistwje Domowina. Dokelž njemóžeše tam němskorěčnu knižnu protyku po towaršnostnym přewróće 1989/1990 dale wjesć, załoži wón 1. apryla 1992 swójske nakładnistwo Lusatia. Te wuwi so spěšnje na spušćomnu a kwalitnu adresu nastupajo domiznowědnu literaturu w naj­šěr­šim zmysle. W běhu 25 lět wuńdźe tam na 250 edicijow. Awtorojo kaž Gottfried Unterdörfer abo Annelies Schulz běštaj pola dr. Franka Stübnera wudawaćelsku domiznu našli. We Łužicy pak znajachu jeho tež z lětnjeho dźiwadła Budyskeho NSLDź. Ze zabawnymi małymi lekcijemi serbsko-němskeje domiznowědy je wón publikum na předstajenja přihotował. Wysoko připóznaty bě jako radźićel w frakciji Lěwicy Budyskeho wokrjesneho sejmika. Njejapka smjerć je nakładnika 7. apryla 2017 z płódneho dźěła torhnyła. To bě bohužel zdobom kónc jónkrótneho małeho na­kładnistwa. Jutře, 10.

Dr. Marja Grólmusec

Dienstag, 06. August 2019 geschrieben von:

Maćica Serbska wopomina dźensa 75. po­smjertniny swojeje čłonki, kotraž je serbske narodne hibanje wědomje sćěhowała. Žana biografija wo Mari Grólmusec njehódnoći dotal jeje nahlady wo samostatny serbski stat, kajkež je swojemu dźenikej dowěriła: „Wumolowach sej jónu hranične zawěry, jónu zakaz wupućowanja, přemyslowach wo naležnosćach waluty w nowym staće, wo přesydlenskim prawje zastojnikow atd., widźach před sobu opciju. A čim wjace rozmyslowach, ćim hrózbniša a hórša so mi wěc zdaše. Wěsty čas mějach serbski stat za hotowy fakt, a moja jenička nadźija bě, zo budźe móžnosć, wostać němska staćanka reicha a móc bydlić we Łužicy.“

W lěće 1922 bě Marja Grólmusec při­stupiła serbskemu wědomostnemu to­war­stwu, je tak stupiła do stopow swojeho nana­ a wuznała swoju zwjazanosć ze serbstwom. Samo z chłostarnje Waldheim wona na Radwor spominajo pisaše: „A štwór­ty dźeń jutrow chcych do Budyšina.“ To bě přeco termin lětneje hłowneje zhroma­dźi­zny Maćicy Serbskeje. Dźenik Marje Grólmusec z lěta 1919 do 1921, kotryž bu 1975 znaty, chowaja w Serbskim kulturnym archiwje w Budyšinje. Marka Cyžowa

Hańža Hernaštec

Freitag, 02. August 2019 geschrieben von:

2. žnjenca 1769 bě we Wojerecach struchły podawk: Na torhošću města wotprawi kat z mječom 19lětnu Hańžu Hernaštec. Čehodla bě sudnistwo z Rachlowa pochadźacu holcu k smjerći zasudźiło? Hižo w starobje jědnaće lět dyrbješe wona jako kruwarka na knježi dwór do Wulkich Ždźarow hić. Tam je njesmilnje roboćiła. Maličkosćow dla ju často pochłostachu, nuzowachu ju samo ze skotom w chlěwje spać. Jako ju knježk 30. žnjenca 1768 wumo­cować spyta, so Hańža wobaraše a ze zadwělowanja z latarnju knježu wowčernju zapali. Smjerći by so hišće­ wuwi­nyć móhła, by-li so na syna knježka wudała. To pak wona raznje wotpokaza. Tak dźěše jako čestna njewjesta zdra­sćena k wotprawnišću.

Pawoł Kmjeć z Chrósćic, znaty awtor nabožnych a historiskich hrow, wuži wosud Hańže Hernaštec a spisa dramu z jeje mjenom. Wjesna dźiwadłowa skupina hru 21. jutrow­nika 1960 w Kulowje prěni raz předstaji. Dalše wustupy z přemóžacym wuspěchom běchu na dalšich wosom městnach w Serbach a samo dwójce w Słowakskej. Hłownu rólu Hańže Her­na­štec bě Hilža Kochec (pozdźišo Šołćina) z Noweje Wjeski hrała. Mikławš Krawc

Serbski student

Montag, 29. Juli 2019 geschrieben von:

26. julija 1919 wuńdźe jako přiłoha Serbskich­ Nowin prěnje čisło Serbski student­. Mjenowaše so „organ zwjazka a schadźowanki serbskich studentow“. Wo časopisu dr. Měrćin Völkel 1984 pisaše, zo „měješe swój nadawk mjez schadźowankami“. Wšako bě jeničke ideo­logiske wjaza­dło, jeničke informaciske łopjeno mjez studentskimi a šulerskimi towarstwami. Prěni redaktor bě Franc Šołta. Po nim wu­zwolichu na schadźowankach za redaktorow resp. sekretarow Marju Kubašec, Měrćina Nowaka­Njechorń­skeho, Jurja­ Wuješa, Pawoła Wowčerka, Maksa Rječku, Pawoła Nowotneho, Antona­ Naw­ku nimo dalšich – wšitcy mjenowani stachu so po tym w Serbach znate­ wosobiny na literarnym a wě­do­mo­stnym polu. Po přewzaću mocy­ přez nacijow 1933 so situacija tež za ča­sopis zhórši. Poslednje čisło wuńdźe 24. septembra 1936. Pesimistiskim nahladam nastupajo přichod našeho ludu znapře­ćiwi Anton Nawka w mejskim wu­da­ću 1934 tute słowa: „Jelizo přesta­njemy wěrić do dalšeho rozwića našeje kultury, našeje rěče ..., z tym wokomikom je naš narod wumrěł.“

Mikławš Krawc

Dr. Korla Awgust Kalich

Montag, 15. Juli 2019 geschrieben von:
Dr. Korla Awgust Kalich narodźi so 10. julija před 175 lětami žiwnosćerjej Pětrej Kalichej we Łutyjecach (Leutwitz) w Hodźijskej wosadźe. Po maturiće w Budyšinje a studiju teologije w Lipsku bu wón 1871 w Hornim Wujězdźe za fararja zapokazany. Wo wuznamje a zapřijeću Božeho syna promowowaše Kalich na doktora filozofije. 1881 bu wón na kapłana Budyskeje Michałskeje wosady powołany a lěto po tym na jeje fararja. Jako tajki da tež tamnišu faru a Boži dom ponowić. 1895 powoła cyrkwinska wyšnosć jeho za fararja a superintendenta do Oschatza. Po dlěšej chorosći wón tam w septembru 1900 zemrě a bu tež w Oschatzu pochowany. We łužiskim času Kalicha nasta rjad serbskich nabožnych spisow, tak 1887 kniha „Naša nanajswjećiša wěra“ a hižo 1876 wobšěrny přinošk k 150. jubilejej Łužiskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku. Wot 1882 do 1894 bě dr. Kalich městopředsyda Maćicy Serbskeje a po tym hač do wotchada do Oschatza jeje předsyda. Wot 1882 do 1895 bě čłon předsydstwa a pokładnik Serbskeho misionskeho towarstwa a mjez druhim předsyda Towarstwa pomocy za studowacych Serbow a Serbskeho kandidatskeho towarstwa. Manfred Laduš

Pawoł Lejnik

Donnerstag, 11. Juli 2019 geschrieben von:
Prěni župan Běłowodźanskeje župy Pawoł Lejnik narodźi so 7. julija 1899 ratarskej swójbje w Slepom. W Delnim Wujězdźe załoži wón twornju za předźěłanje słomy a rohodźe. Chcyše tak ludźom doma zasłužbu zaručić. Něhdźe 70 holanow w jeho zawodźe dźěłaše. Jara zasadźowaše so za serbske zajimy. We Weimarmarskej republice žadaše sej jako zapósłanc Rózborskeho wokrjesneho sejmika wo­spjet socialne lěpšiny za dźěławych a prawa za Serbow. Nacije jeho tuž přesćěhowachu. Hnydom po wójnje 1945 je w holanskich wsach Domowinske skupiny załožił, zo by so serbstwo wožiwiło. Lejnika wuzwolichu za prěnjeho župana Běło­wodźanskeje župy a čłona­ Serbskeho ludoweho wuběrka. Z delegaciju Slepjanow wobdźěli so wón 1947 na swjatočnym połoženju zakładneho kamjenja za nowy Serbski dom. Lejnik postara so tež wo to, zo da­richu holenjo drjewo za twar domu. W jeho Slepjanskej chěži bydlachu w prěnich powójnskich lětach­ přistajeni Domowiny, kaž Gerat Hančka, kotřiž Domowinske a kulturne dźěło nawjedowachu a tež kursy serb­šćiny organizowachu. Přezahe zemrě Pawoł­ Lejnik 27. oktobra 1948. Manfred Laduš

Sokoljo w Poznanju

Freitag, 28. Juni 2019 geschrieben von:
K wjerškam skutkowanja prjedawšeho Serbskeho Sokoła (1920–1933) słušeše wobdźělenje na 7. zlěće pólskeho Sokoła wot 27. smažnika do 2. pražnika 1929 w Poznanju, a to ze 24 Sokołami a Sokołkami. Před wulkej kulisu přihladowarjow w měšćanskim stadionje předstajichu młodźi Serbja zwučowansku scenu, kotruž bě Arnošt Bart-młódši (1903–1996) naćisnył a ke kotrejž bě mišter Bjarnat Krawc krótkodobnje hudźbu stworił. Wo wustupje w stadionje pisaše po zlěće starosta Jakub­ Šajba w Sokołskich Listach: „A ze šumjacym přikleskom přihladowarstwa přiwitane stupi 12stawate drustwo ze srjedźa stadiona do zwučowanskeho postoja. Kapała zahra mištra Krawcowu krasnu hudźbu a z njej předstajowachu naši Sokoljo za symboliskim zwučowanjom rjanu swobodu našich prjedownikow, kotrejž sćěhowaše poraženje a narodne wotročstwo, ale skónčnje so pod rozwiwacej serbskej chorhoju wubudźichu nowe mocy a nowa nadźija za lěpši přichod serbskeho naroda.“ Serbskej delegaciji přiwyskachu tež na swjedźenskim ćahu. Na znatej fotografiji kroča na čole tři žony w narodnej drasće: Cecilija Nawkec, Marta Šołćic a Elza­ Janakowa.

Cecilija Nawkec

Freitag, 17. Mai 2019 geschrieben von:
19. meje 1909 narodźi so swójbje Radworskeho wučerja Michała Nawki holčka Cecilija­. Wona bě pozdźišo znata wědoma Serbowka a Sokołka. W lěće 1927 wob­dźěli so w pólskich Dalkach na kursu ludoweje uniwersity. 1929 přebywaše z delegaciju Serbskeho Sokoła na zlěće pólskeho Sokoła w Poznanju. Na foće wo swjedźenskim ćahu kroči Cecilija na čole runja Marce Šołćic a Elzy Janakowej w narodnej drasće. W samsnym lěće při poswjećenju pomnika Korle Awgusta Kocora w Zahorju stej Cecilija a Dora Frajšlagec jeničkej žonje. W katolskej drasće chodźeše čas žiwjenja. Tomu tak bě, jako słužeše fararjej Jurjej Handrikej w Markneukirchenje a w Njebjelčicach. Farar Handrik jako tehdyši městopředsyda Domowiny drje bě na tym „wina“, zo bě Cecilija Nawkec po załoženju Serbskeho zarjada 1948 zamołwita wotrjada za žony. Poslednje lěta žiwjenja bě w starowni swj. Ludmile w Swinjarni. Tam zemrě 18. meje 2002, dźeń do swojich 93. narodnin. Mikławš Krawc

Křesćan Kulman

Donnerstag, 16. Mai 2019 geschrieben von:
13. meje 1869 zemrě wučer, spisowaćel a kantor Křesćan Kulman po dźěłapołnym žiwjenju za serbstwo a serbske pismowstwo. 14. awgusta 1805 bě so wón w Małej Nydeji pola Wojerec narodźił. Zakónčiwši Delnjowujězdźanski wučerski seminar­ wučerješe najprjedy sydom lět w susodnych Lipinach, najwuchodnišej wsy Łazowskeje wosady. Wot jutrow 1831 hač do smjerće běše wučer a kantor w Delnim Wujězdźe. Wuske zwiski wudźeržowaše z fararjom a basnikom Handrijom Zejlerjom, bě awtor serbskich knihow a zeserbšći tójšto spisow a wučbnicow. 1842 wuda ze Zejlerjom „Krótke kěrluše a spěwarske za serbske šule“ a „Zahrodu kwětkojtu“. Jeho najwuznamniši přełožk bě 1862 ćišćane dyrdomdejske powědančko ze swětoweje literatury „Robinson“. Z jeho pjera su dale wučbnica „Serbsko-němski ABC“, „Jan abo spěwaj a dźěłaj“, we Wojerecach pola jeho bratra Jana ćišćane spisy „Tři njewjesty a štwórta ma kwas“, „Wosebite čisło powěsćow“ a „Serbski wustojny pčołar, abo kak dyrbiš w serbskim kraju pčoły plahować“. Wuda tež zběrku swojich basnjow „Bórčate, kałate a palate čmjeły, wosy a šeršenje“. Wot lěta 1847 bě čłon Maćicy Serbskeje. Manfred Laduš

Anzeige

  • Sernjany su swoju róčnicu prěnjeho naspomnjenja wsy před 600 lětami z wosebitym wjesnym swjedźenjom wuspěšnje woswjećili. Tule nańdźeće někotre fotowe impresije wo tym:
Zerna feierte unlängst die Ersterwähnung des Ortes vor 600 Jahren mit einem beson