Jurij Gustaw Kubaš

Montag, 16. November 2020 geschrieben von:
15. nowembra 1845 narodźi so farar, redaktor a publicist Jurij Gustaw Kubaš swójbje blidarskeho mištra w Šunowje. Dźesać lět bě wón chowanc Praskeho Serbskeho seminara, wjacore lěta bě tam starši Serbowki a studowaše teologiju a filozofiju. 30. nowembra 1870 bu w Budyšinje na měšnika wuswjećeny. Bě kapłan w Ralbicach a Njebjelčicach, lěto fararješe w Ralbicach a po tym 28 lět w Njebjelčicach. Za swój čas jako farar da Kubaš Njebjelčansku cyrkej rjenje wobnowić a nutřka krasnje pomolować. Wón běše jednorje žiwy, njedawaše ničo na zwonkownosć a pychu, bě wuběrny znajer přirody a hojenskich lěkow, nimo toho aktiwny přiwisnik wodoweho hojenja Kneippa. Jako wědomy a jara kritiski Serb wšak njebě pola wyšnosće a někotrych wosadnych woblubowany. Rěčeše ludowje, žortniwje a satirisce a tak tež prědowaše. Dopisowaše často do Serbskich Nowin a Katolskeho Posoła, bě sobuzałožer a 15 lět redaktor časopisa Serbski Hospodar, z kotrymž pomhaše Serbow we wuspěšnym hospodarjenju kubłać. Załožił je serbske burske towarstwo a bursku lutowarnju w Njebjelčicach. Jako wuměnkar wón 2.

Jan Laras

Donnerstag, 12. November 2020 geschrieben von:
12. nowembra před 175 lětami narodźi so wučer a spisowaćel PhDr. Jan Laras žiwnosćerskej swójbje w Lejnje pola Pančic-Kukowa. Po maturiće na Praskim Małostronskim gymnaziju studowaše wón filozofiju a teologiju w čěskej stolicy a promowowaše na doktora filozofije. Bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, čłon Serbowki, dwě lěće bě jeje starši a dopisowaše do jeje rukopisneho žurnala „Kwětki“. Skutkowaše po tym jako domjacy a priwatny wučer w Českim Těšínje ­a druhdźe. W Těšínje załoži 1889 hólči pensionat. Do Łužicy so njenawróći. Hižo 1864 přistupi Maćicy Serbskej, pilnje pisaše a basnješe za „Kwětki“. W časopisu Maćicy Serbskeje 1870 wozjewi rěčespytne dźěło „Serbske pluralia tantum“. W nim zaběraše so ze samomnohotami w serbskej rěči, rozłožejo słowa kaž nožički, widlički, klěšće, durje, wrota. Z jeho pjera su powědka „Šibakec nan“, reportaža „Kamjenjo-wuhlowe podkopki pod Karpatami“ wo socialnym połoženju čěskich, pólskich dźěłaćerjow a rjad přinoškow w čěšćinje a němčinje. Zeserbšćił je tež Psalmy. Dźěl swojeho wobsydstwa wotkaza Maćicy Serbskej. Laras zemrě 6. oktobra 1921 w Jablunkovje. Manfred Laduš

Oswald Mrózak

Donnerstag, 29. Oktober 2020 geschrieben von:
Dźensa před 175 lětami narodźi so na­rodowc, Maćicar a farar Oswald Mrózak we Wulkich Ždźarach swójbje wučerja a kantora Jana Mrózaka. Po maturiće w Budyšinje je w Berlinje teologiju studował a bu 1872 za fararja w Chołmje (Kollm) zapokazany. Po tym bě tři lěta duchowny w Malešecach a wot lěta 1877 do 1925 fararješe w Hrodźišću. Zemrě 7. meje 1934 na wuměnku w Budyšinku, hdźež bě tež jako farar wupomhał. W nekrologu w Časopisu Maćicy Serbskeje Bukečanski farar Gustaw Alwin Mjerwa pisa: „Wulkotne běchu jeho duchowne dary, bě wuběrny prědar.“ Jeho wusahowace kmanosće a wěda jeho za načolne narodne skutkowanje dopo­ruči. Oswald Mrózak nawjedowaše wjele lět z wulkej wustojnosću Serbsku prědarsku konferencu a zastupowaše wose­bje serbske zajimy w sakskej krajnej synodźe.“ Wulke zasłužby zdoby sej wón při kubłanju serbskich studentow teologije, předewšěm w maćeršćinje, na serbskich seminarach na swojej Hrodźišćanskej farje,­ hdźež tež studentow hospodarješe. Po potrjebje wón jich tež financielnje podpěraše. Oswald Mrózak bě wot lěta 1876 aktiwny Maćicar. Manfred Laduš

Bohuměr Ludovici

Dienstag, 27. Oktober 2020 geschrieben von:

26. oktobra před 350 lětami narodźi so wučer a awtor Bohuměr Ludovici w Barće fararskej swójbje Jurja Ludovicija. Nan spisa najstaršu hornjoserbsku gramatiku we łaćonskej rěči. Jeho syn Bohuměr je po maturiće na Budyskim gymnaziju w Lipsku mjez druhim ewangelsku teologiju studował a z wuběrnym wukonom 1691 jako magister a doktor skónčił. Jako wučer­ skutkowaše Bohuměr Ludovici čas žiwjenja zwonka Łužicy. Najprjedy bě zastu­powacy rektor Lipšćanskeho gymnazija swj. Mikławša, po tym 13 lět rektor gymnazija w durinskim měsće Schleu­singenje a jědnaće lět direktor gymnazija w Coburgu. Tam 21. apryla 1724 zemrě.

Wón bě awtor spisow we łaćonskej a němskej rěči wo šulskich a cyrkwinskich stawiznach kaž 1703 w Lipsku ćišćanym dźěle „Teutsche Poesie dieser Zeit“ a spis wo historiji Coburgs­keho gymnazija. Zaběraše so tež z pochadom serbskich słowow, napisa wo tym 1693 traktat we łaćonšćinje „Dissertatio histor. phil. de fonte linguarum, potissimum Autori Originum Sorabicarum opposita“ a rozestaješe so w nim z wopačnymi nahladami fararja a slědźerja Abrahama Frencla.

Manfred Laduš

Sokoł Chwaćicy

Dienstag, 20. Oktober 2020 geschrieben von:

16. oktobra 1930 załožichu w Chwa­ćicach jednotu Serbskeho Sokoła. Za ­čas skutkowanja prjedawšeho Sokoła (1920–1933) wutworichu tele sportowe towarstwo jako 21. a poslednje. Štyrnaće młodych muži so zapisa. Za starostu wuzwolichu Awgusta Hórbana (Urbana), načolnik-nazwučowar bu Kurt Vetter, pokładnik Pawoł Husty a zapisowar ­Michał Žur. We wsy mějachu hižo wot ­lěta 1893 serbske towarstwo Palma z hospodarskim (ratarskim), spěwarskim, dźiwadłowym a wot 1897 sportowym (kolesowarskim) wotrjadom a tež z kni­hownju. Nastork k załoženju jednoty ­Sokoła drje bě tež Domowinski zjězd 1924 dał. W Chwaćicach mějachu serbscy Sokoljo prěni zjawny wustup w Serbach, a to ze zwučowanjom z tyčkami. Prěni raz pokazachu so někotři z nich w paradnej uniformje, wjacore bě čěski Sokoł darił. Pozdźišo měješe tež serbski kašpork před dźěćimi premjerny program. Skutkowanje Sokoła podpěraše předsyda Domowiny Pawoł Nedo, wot lěta 1932 wučer wjesneje šule. Po na­stupje nacijow tež Chwačanska jednota po 9. aprylu 1933 hižo njewobsteješe.

Mikławš Krawc

Josef Maštálko

Montag, 19. Oktober 2020 geschrieben von:
14. oktobra 1950 zemrě w Českej Lípje 74lětny přećel našeho ludu Josef Maštálko. Direktor měšćanskeho muzeja města Ladislav Smejkal je w lěće 2000 (přir. Sokołske Listy 4/2000) tole pisał: „Łužica bě Maštálkowa dawna lubosć. W Českej Lípje měješe wulke zasłužby wo nastaće Serbskeho statneho realneho reformowaneho gymnazija, kiž su 1. decembra 1945 wotewrěli ... Hižo 1920 bě zarjadował za serbske dźěći prózdninsku koloniju w Bělé pod Bezdězom. W lěće 1924 wuda 32stronsku brošurku ‚Lužičtí Srbové‘ wo stawiznach a přitomnosći małeho słowjanskeho ludu.“ W knižce čitamy wo Serbskim Sokole tole: „Serbja załožeja sej sokołske jednoty, zo bychu so ... prudej germanizacije wobarali, a zhromadźuja serbsku młodźinu pod narodnej chorhoju.“ Josef Maštálko bě městostarosta sewjeročěskeje župy ­Čěskeho Sokoła. Wosobinsce wudźeržowaše zwiski wosebje z Michałom Nawku a Jurjom Słodeńkom. Wjacore razy wo­pyta Łužicu. Wo tym pisaše wjele do ča­sopisa Bezděz, kiž bě wot lěta 1929 wuchadźał. Nacije časopis 1938 zakazachu. Woni podrězachu tež „lipu swobody“, kotruž bě sej Maštálko před swojim domom sadźił. Mikławš Krawc

Gustaw Janak

Freitag, 16. Oktober 2020 geschrieben von:
16. oktobra 1895 narodźi so w Čelnom pozdźiši horliwy narodowc a Sokoł Gustaw Janak. Wot lěta 1920 nawjedowaše w Budyšinje Smolerjec knihićišćernju ­a knihownju, je prěnju jednotu Serbskeho Sokoła sobu załožił a sta so z jeje pokładnikom. Samsnu funkciju wukonješe tež w Budyskej Nadźiji, w Maćicy Serbskej a w Narodnej radźe. Swojeho wobšěrneho skutkowanja za Serbow dla bu wot nacijow na šěsć njedźel zajaty. Na to bě bjezdźěłny, jemu pak so poradźi přewzać kofejownju w Serbskim domje. Zdobom bu zarjadowar Maćičneho domu hač do jeho zničenja 1945. Po wójnje wutwori w Małym Wjelkowje wikowanske towarstwo. 1963 poda so na wuměnk. Dlěši čas hišće wodźeše wopytowarjow po Muzeju serbskeho pismowstwa a wabješe wutrajnje abonentow za Koło přećelow serbskeje knihi. Wuzběhnyć maja so jeho zasłužby za Serbski Sokoł. Jako jednaćel wot 1926 měješe organizować sokołskej zlětaj 1927 we Wulkim Ćisku a 1931 w Radworju, wuprawy do Čěskeje 1926 a 1932, Pólskeje 1929 a Juhosłowjanskeje 1928 a 1930 a dyrbješe wobstarać pjenjezy za wudawanje Sokołskich Listow. Gustaw Janak zemrě 30. meje 1980. Mikławš Krawc

Kurs w Českej Lípje

Donnerstag, 15. Oktober 2020 geschrieben von:

Nic mjenje hač 65 zajimcow wobdźěli so 11. a 12. oktobra 1930 na kursu serbskeje rěče w Českej Lípje. Organizowałoj běštej zarjadowanje wuběrk za narodne mjeńšiny sewjeročěskeje župy Sokola a wučerski wuběrk Českeje Lípy. Předsyda wuběrka a šulski inspektor města bě Josef Maštálko. Přećel našeho ludu dźě bě hižo 1920 někotrym serbskim dźěćom prózdninske přebywanje w městačku Belá pod Bezdězem zmóžnił. Kurs přihotować a přewjesć pomhaštaj jemu ze serbskeje strony Michał Nawka a Gustaw Janak. Z nimaj dojědźe do Čěskeje Lípy tež Cecilija Nawkec, kotraž pomhaše program wuhotować. Tak zanjese serbske spěwy, někotre samo z wobdźělnikami nazwučowa. Z Prahi přichwatałoj běštaj uniwersitny profesor dr. Josef Páta a Vladimír Zmeškal. Po dwu­dnjowskim kursu pisaše časopis Bezděz mjez druhim: „Wučer Nawka zeznajomi nas za jenički dźeń tak wustojnje a zajimawje z wosebitosćemi serbšćiny, zo bě nam serbsce čitać, čitane zrozumić, rjenje serbske ludowe pěsnje a serbsku narodnu hymnu spěwać lochka a luba zabawa.“ Po kursu bě w Ludowym domje zjawny čěsko-serbski wječork.

Mikławš Krawc

Ota Kleiber

Montag, 05. Oktober 2020 geschrieben von:
5. oktobra 1895 zemrě we Wienje na chorosć wutroby hudźbnje nadarjeny gymnazialny wučer dr. Ota Kleiber. Narodźił bě so wón 31. julija 1860 wučerskej swójbje w Šunowje. Nan Franc Kleiber je znaty kompozicije spěwa „Domčk mój luby“ dla. Ota Kleiber bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, aktiwny sobustaw Serbowki a podawaše nastawki do Kwětkow a do měsačnika Młodoserbow Lipa Serbska. Zažna smjerć staršeju jeho pohnu stać so z wučerjom kaž nan. Studowaše filozofiju a stare rěče w Praze a přizasłužeše sej jako domjacy wučer. 1886 dokónči wón studij a spisa doktorske dźěło wo satirach romskeho basnika Persiusa. Wot 1887 skutkowaše jako wučer grjekšćiny, łaćonšćiny a němčiny na holčimaj gymnazijomaj we Wienje a wuda šulskej přiručce za łaćonšćinu. Wobchowa zwisk z Łužicu, kotruž sčasami wopyta, bě z čłonom Towarstwa swj. Cyrila a Metoda a podpěraše wudaće Noweho zakonja. 1888 zmandźeli so z dźowku znateho Praskeho wozytwarca Jana Schöppla. Jimaj narodźištaj so 1889 dźowka a 1890 syn Erich Kleiber, pozdźišo sławny dirigent Němskeje statneje opery w Berlinje 1923–1935 a 1952–1955. Franc Šěn

Benjamin Běrgaŕ

Dienstag, 29. September 2020 geschrieben von:
26. septembera 1945 zemrě serbski duchowny Wětošowskeje wosady Benjamin Běrgaŕ. 20. małeho róžka 1873 narodźi so wón swójbje wučerja w Janšojcach. Po studiju teologije bě wot lěta 1902 hač do 1910 z diakonom w Picnju. W tym času­ angažowaše so wón jara w młodoserbskim hibanju Delnjeje Łužicy a organizowaše na wsach serbske kulturne zarj­adowanja. Běrgaŕ pisaše pilnje do časopisa Wosadnik, kotryž wot lěta 1904 zhromadnje z fararjom Hajnom Rizu (1873–1917) z Janšojc wudawaše. Dopisowaše tohorunja prawidłownje do Casnika a do dalšich delnjoserbskich periodikow. 1908 zastupi do Maćicy Serbskeje a bu 1919 městopředsyda delnjoserb­ske­je Maśicy. 1910 woteńdźe do sewjerneje Němskeje, hdźež bě hač do 1929 z fararjom. 1929 nawróći so zaso do Delnjeje Łužicy jako archidiakon we Wětošowje, hdźež bě wot lěta 1941 wuměnkar. Jako městopředsyda Maśicy Serbskeje zdoby sej zasłužby při organizo­wanju serbskeho kulturneho žiwjenja w Delnjej Łužicy a bě hłowny zamołwity za přewjedźenje wulkeho swjedźenja 1930 we Wětošowje k 50. róčnicy wobstaća Maśicy Serb­skeje. Manfred Laduš

Anzeige