Michał Domaška

Freitag, 10. Juni 2022 geschrieben von:

Druhi dźeń swjatkow před 125 lětami, 7. smažnika 1897, zemrě w Ketlicach farar na wuměnku, spisowaćel a čestny čłon Maćicy Serbskeje Michał Domaška. Tam je tež pochowany. Wón bě w Ketlicach swojeho syna Franca Morica, kotryž bě tam z duchownym, wopytał. Delegacija z wjele čłonami Maćicy Serbskeje jeho na poslednim puću 11. junija přewodźeše. Njeswačanski farar Jurij Jakub porěča w mjenje Maćicy při rowje a wupraji dźak za wulku prócu „sobuzałožerjej a čestnemu sobustawej, jeje swěrnemu přećelej, pilnemu spisowaćelej, wusywarjej a žnjeń­carjej tež na polu wědomosćow.“ Dr. Arnošt Muka wuzběhny w nekrologu, zo bě Domaška „sylny zbudźowar narodneho hibanja, nadobny nošer idealneho zmyslenja, kruty a wutrajny dźěłaćer rozkćěwaceho serbskeho pismowstwa, horliwy spěwar narodneho nalěća, žohnowany kěrlušer a lubozny prědar Božeje miłosće.“

Conrad Felixmüller

Freitag, 03. Juni 2022 geschrieben von:
Wuznamny ekspresiwny tworjacy wuměłc Němskeje ze serbskimi korjenjemi Conrad Felixmüller narodźi so jako syn fabrikskeho kowarja 21. meje 1897 w Drježdźanach. Jeho poprawne mjeno bě Conrad Felix Müller. Wón wukubła so na Drježdźanskej šuli wuměłskich rjemjesłow a po tym studowaše na Akademiji wuměłstwa w sakskej stolicy. Felixmüller bě moler a grafikar a dźěłaše najprjedy za časopis „Sturm“. 1919 zastupi do Komunistiskeje strony Němskeje a załoži sobu lěwicarsku „Gruppe 19“. Dźěłaše potom za časopis „Die ­Aktion“ a jako swobodny ekspresiwny moler a grafikar. Nacije jeho twórby zatamachu. Po wójnje sta so 1948 z prěnim předsydu Koła serbskich tworjacych wuměłcow a profesorom za rysowanje w Halle. Jako předsyda serbskeho koła tworjacych wuměłcow stwori někotre wusahowace twórby ze serbskimi motiwami, najznaćiši je „Husler z Chrósćic“ (Jurij Mencl), „Serbscy ludowi wu­měłcy“ a „Budyšin we wječornym słóncu“. Wšelakich rozestajenjow ze serbskimi kolegami-wuměłcami dla, kotremuž běchu ­Felixmüllera twórby přemoderne a njeserbske, wzda so wón dalšeho čłonstwa. Wón zemrě 24.

Jan Pawoł Nagel

Freitag, 27. Mai 2022 geschrieben von:
21. meje 1997 zemrě w Złyčinje komponist, awtor a narodny prócowar Jan Pawoł Nagel. W susodnym Łazu bě so wón 8. meje 1934 jako syn frizera narodźił. Po maturiće na Serbskej wyšej šuli studowaše w Berlinje hudźbu. Po tym bě wučer hudźby na Serbskej wyšej šuli w Choćebuzu, je při serbskej redakciji rozhłosa dźěłał a chóry dirigował. Nagel bě swobodny komponist, kiž je ně­hdźe 400 kompozicijow stworił. Wot 1970 bě sydom lět předsyda Koła serbskich hudźbnikow. Do jeho kompozicijow słuša „Strowa sy Marija – Ave Marija“, „Tři spěwy za bariton a orchester na basnje Bobrowskeho“, „Tři modlitwy“, „Dźesać serbskich rejow za smyčkowy kwartet“ a spěwy a hudźbu „Posledni čołm“ a „Lubka lilija, moja nadźija“. Nagel je Łazowski spěwnik wudał, za NSLDź „Duet za fletu a staru knjeni“ a „Passacaglia za wulki orchester a bagrownika“ spisał. „Dźěćatstwo we Złyčinje“ je w LND wušła. Nazymu 1989 je Serbsku narodnu zhromadźiznu sobu załožił. 1991 bu za połdra lěta za předsydu Domowiny wu­zwoleny. Serbske ewangelske towarstwo je sobu załožił kaž tež Spěchowanske towarstwo za Dom Zejlerja a Smolerja we Łazu a bě prěni předsyda. Manfred Laduš

Jan Hórčanski

Montag, 23. Mai 2022 geschrieben von:
Gymnazialny wučer a spisowaćel Jan Hórčanski narodźi so 19. meje před 300 lětami we Wujezdźe pola Lubija (Breitendorf) do swójby šewca. Po maturiće w Budyšinje studowaše teologiju we Wittenbergu a bě z domjacym wučerjom. Přiwisnik rozswětlerstwa wuwučowaše wot lěta 1759 do 1768 na Zhorjelskim gymnaziju a bě potom hač do 1799 z jeho konrektorom. Hórčanski nałožowaše nowe me­tody wuwučowanja a při swojim stawizniskim slědźenju. Spěchowaše reformy w šulstwje. Wuznawaše so k swojemu serbskemu pochadej a podpěraše serbski lud přećiwo potłóčowanju jako roboćenjo. Z jeho pjera su mjez druhim knižka „Prěnja proba serskich kěrlišow“, ćišćana 1748 w Lubiju, a přinošk „Versuch über die Sprache der Wenden in der Oberlausitz“ (1779). Najwuznamnišej spisaj stej „Gedanken ­eines Oberlausitzer Wenden über das Schicksal seiner Nation ...“, ćišćany 1782 w Budyšinje a „Von den Sitten und Gebräuchen der heutigen Wenden“. Jan Hórčanski słušeše do přikładnych sobuskutkowacych Hornjołužiskeje towaršnosće wědomosćow w Zhorjelcu a jeje časopisa Łužiski magacin. 18. hodownika 1799 zemrě Hórčanski w Zhorjelcu. Manfred Laduš

Cecilija Nawkec

Mittwoch, 18. Mai 2022 geschrieben von:
18. meje 2002, jenički dźeń do swojich 93. narodnin, zemrě Cecilija Nawkec, najstarša dźowka wučerja a narodneho prócowarja Michała Nawki. Jako 13lětna holca přednjese na přijeću na Praskim hrodźe prezidentej młodeje ČSR T. G. Masarykej baseń. W lěće 1927 wopyta w Porta Coeli na Morawje hospodarsku šulu. To bě tak wužitne, zo bu pozdźišo wjelelětna hospoza fararja Jurja Handrika: po jeho wuhnaću přez nacijow w Markneukirchenje a po Druhej swětowej wójnje w Njebjelčicach. W lěće 1930 wuhotowa z nanom w Českej Lípje kurs serbšćiny za 65 wobdźělnikow, wobohaći jón ze spěwami a tekstami rozdźělneho razu. Jako čłonka Serbskeho Sokoła z młodych lět wobdźěli so 1929 na zlěće pólskeho Sokoła w Poznanju a 1932 na Wšosokołskim zlěće w Praze. Po 1945 přewza wěsty čas žónski wotrjad Domowiny, to drje na wliw tehdyšeho městopředsydy narodneje organizacije fararja Handrika. Wot lěta 1994 bydleše najprjedy z nanom w Budyšinje na Löhrowej, poslednje žiwjenske lěta pak přebywaše w starowni w Swinjarni. Jako trajna nošerka narodneje drasty namje­towaše někotre móžne nowostki resp. změny. Mikławš Krawc

Měrćin Kral-Zarěčanski

Montag, 16. Mai 2022 geschrieben von:

15. meje před 150 lětami narodźi so w Klukšu jako syn wučerja a kantora pozdźiši wyši wučer, domiznowědnik a rěčespytnik Měrćin Kral. Z dźewjeć lětami zemrěštaj staršej a Měrćin a młódši bratr Jan běštaj syroće. Wuj Michał Kral, wučer w Sokolcy pola Budyšina, přewza zamołwitosć za wobeju syrotow. Wobaj wopyta­štaj Budyski Krajnostawski wučerski seminar a staštaj so z dobrymaj serbskimaj pedagogomaj a wótčincomaj. Měrćin Kral wučerješe najprjedy wot lěta 1892 do 1895 w Minakale a potom hač do wuměnka 1933 jako šulski nawoda w Zarěču. Toho­dla da sej tež přimjeno Zarěčanski. 1933 poda so na wuměnk, kiž přežiwi hač do smjerće 15. małeho róžka 1950 w Małym Wjelkowje.

Fryco Rocha

Montag, 25. April 2022 geschrieben von:
24. jutrownika 1942 zemrě wučer, delnjoserbski basnik a spisowaćel Fryco Rocha. Jeho row je na Choćebuskim Južnym po­hrjebnišću. Wón narodźi so 19. wulkeho róžka 1863 žiwnosćerskej swójbje w Šejnejdźe, hdźež wopomjatna tafla při jeho ródnym domje na njeho dopomina. Rocha wučerješe w Gołkojcach, po tym 24 lět w Turjeju a dalšich dźewjeć lět w Kibušu. Ma tež wulke zasłužby za delnjoserbske pismowstwo a kulturu. Wón postara so sobu wo druhi delnjoserbski spěwanski swjedźeń 1894 w Turjeju. Rocha započa hižo jako młody wučer w Gołkojcach pěsnić, wosebje wjele hrónčkow a spěwow za dźěći a bě prěni delnjoserbski dźěćacy basnik. Šěsć lět bě redaktor nabožneho časopisa Wosadnik a wozjewi swoje lyriske wupłody a literarne dźěła w nim, w Serbskim Casniku a Časopisu Maćicy Serbskeje. Wón bě aktiwny čłon Maśicy Serbskeje a tež jeje městopředsyda. „Wěnašk dolnjoserbskich pěsnjow“ wuńdźe w Budyšinje. Dale su z jeho pjera „Wěnašk basni“, „Pěsni, wulicowanka a godanja“ a „Wobraz mojego žywjenja“. Jeho lyrika a proza swědčitej wo wulkej lubosći serbskemu ­ludej, jeho maćeršćinje, nałožkam a tra­dicijam. Manfred Laduš

W. von Schulenburg

Donnerstag, 21. April 2022 geschrieben von:
Němski zemjan Wilibald von Schulenburg narodźi so 6. jutrownika před 175 lětami w Berlinje. Kaž jeho prjedownicy sta so wón z pruskim oficěrom. Jeho karjera we wójsku pak skónči so w Němsko-francoskej wójnje 1870/1871, w kotrejž bu ćežko zranjeny. Wěnowaše so nětko molowanju a ludowědźe. Přebywaše wjele króć w Błótach, wosebje w Bórkowach pola Badarakojc, hdźež serbsce nawukny a sta so z nadobnym přećelom našeho ludu. Molowaše w Błótach, zapisowaše sej ludowe pěsnje, powědki a wopisowaše žiwjenske wašnje a nałožki. To samsne činješe wo Slepjanskej wosadźe, hdźež so 1880 z ratarjom a ludowědnym slědźerjom Janom Hantšom-Hanom zezna. Slepjan za njeho něhdźe 150 powědkow, bajow a pěsnjow napisa. Krótko do swojeje smjerće 1934 započa Schulenburg we Wochozach slědźić. W serbskej rěči wozjewi wón mjez druhim přinoški wo Hantšo-Hanu, „Spomnjeśe z Błotow“ a „Delnjoserbske namjezne ludowe pěsnje“ a „Tři lěta pola Badarakec“. Wobšěrnje napisa němsce „Serbska ludowosć w bajach, nałožkach a wašnjach“ a „Baje a nałožki Serbow z Błótow“ kaž tež „Krajowěda prowincy Braniborskeje“. Manfred Laduš

Chorhoj měra a Płomjo

Mittwoch, 20. April 2022 geschrieben von:
15. apryla 1952 wuńdźeštej w Budyšinje prěnjej čisle serbskeju časopisow Chorhoj měra za młodźinu a Płomjo za dźěći. Při Centralnej radźe FDJ (němskeje młodźinskeje organizacije) bě delegacija serbskich młodostnych (Měrćin a Gerat Kašpor, Jan a Beno Šołta) wudawanje wujednała. Stawiznarjo měnja, zo bě to „plestr“ za to, zo njesmědźachu serbsku organizaciju Serbska Młodźina (SM) w lěće 1948 załožić. Wot lěta 1955 wuchadźeše potom prawidłownje tež delnjoserbske Płomje. Prěni zamołwity redaktor Chorhoje měra bě Pawoł Kral (tón wšak so potom do zapadneje Němskeje wotsali), jemu poboku běchu Hinc Jurk, Ludwig Kola a Wałtar Lorenc. Za Płomjo bě Ludwig Kola zamołwity, naměstnica bě Marja Dobrowolska, rodź. Koklic. Zamołwita za Płomje bu Hilda Kućankowa. Mjeztym zo Chorhoj měra jenož hač do decembra 1960 wuchadźeše, swjeći dźěćacy časopis nětko hižo 70lětne wobstaće. Najdlěje na čole redakcije Chorhoje měra steješe Hubert Žur (1954–1958), redakciju Płomjenja pak nawjedowaše Křesćan Krawc samo wot 1965 hač do lěta 1978. Dźensniši zamołwity redaktor je Pětr Šołta. Mikławš Krawc

Dr. Frank Stübner

Donnerstag, 07. April 2022 geschrieben von:
Dźensa před pjeć lětami je njenadźicy ze­mrěł serbski nakładnik dr. Frank Stübner, kiž je z wudaćemi swojeho nakładnistwa Lusatia wjele lět wobohaćał knižny swět Hornjeje Łužicy. Rodźeny 1954 do serbskeje swójby w Barće, je na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli maturował. Po studiju germa­nistiki w Lipsku promowowaše wo literarnym tworjenju Jurja Brězana. Wróćiwši so do domizny sta so z lektorom w Ludowym nakładnistwje Domowina. Lěta 1992 so zmuži sam nakładnistwo załožić. Jeho najznaćiša edicija bě woblubowany „Oberlausitzer Hausbuch“, němski pendant „Serbskeje protyki“, kotrehož prěni lětnik bě dr. Stübner hišće w LND wudał. Sćěhowaše 25 wudaćow – lěto wob lěto tež z přinoškami ze serbskej maćiznu a z pjera serbskich awtorow. Na wudaću za lěto 2018 hižo pilnje dźěłaše, jako hakle 62lětneho něšto dnjow do 25. jubileja nakładnistwa Lusatia boža ručka zaja. Nimale 250 edicijow bě mjeztym wudał a za nje w kruhu nakładnikow Sakskeje a zwonka njeje wulke připóznaće žnjał. Dr.

Serbska debata

Neuheiten LND