Jan Bartko

Dienstag, 16. November 2021 geschrieben von:
16. nazymnika 1821 narodźi so wučer a spisowaćel Jan Bartko žiwnosćerskej swójbje w Drobach pola Minakała. Wón wopyta Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje, na kotrymž staj z nim tehdy pozdźišej serbskaj narodowcaj Korla ­Awgust Kocor a Jan Bohuwěr Mučink studowałoj. Wučerješe po tym w Delnjej Hórce, Chwaćicach a 33 lět w Nosaćicach. „Bartko bě zakitowar zakonskich prawow serbskeje šule. Bě wojowar jeničkeje mudreje mysle, zo w serbskich šulach so njehodźi z wuspěchom wučić, hač z pomocu serbskeje rěče“, tak pisaše jeho sobuseminarist Jan Radyserb-Wjela wo nim. Bartko wo­jo­waše přikładnje wo prawa Serbow a w lětomaj rewolucije 1848/1849 redi­gowaše z Radyserbom časopis „Serbski Nowinkar“, bě pismawjedźer Radworskeho Serbskeho burskeho towarstwa, zarjadnik Maćič­neho domu, wuběrnik za twar Serbskeho domu a čestny čłon Maćicy Serbskeje. ­Jeho „Prěnja čitanka za serbske šule“ a „Bibliske stawizny za serbsko-němske šule“ buchu wjackróć nakładowane. Pisaše do Serbskich Nowin, spisa někotre knihi, kaž „Oberlin“, a přełoži oratorij „Nalěćo“ do němčiny. 18. meje 1900 wón w Budy­šinje zemrě. Manfred Laduš

Jan Bok

Freitag, 12. November 2021 geschrieben von:
12. nazymnika 1621 zemrě w Uherskim Brodźe humanist, wučer, basnik a politikar Jan Bok, łaćonsce Johannes Bogatius. Narodźił bě so 25. hodownika 1569 we Wětošowje serbskemu překupcej a měšćanosći. Wobdarjeny hólčec wopyta Drježdźansku Křižnu šulu a gymnazij w Čěskej. Studowaše w Frankobrodźe nad Wódru a we Wittenbergu na magistra filozofije. Bok sta so z wuznamnym humanistom renesansy, kiž basnješe we łaćonšćinje a němčinje. Skutkowaše přewažnje w Słowakskej, kotruž mjenowachu tehdy „Hornju Madźarsku“. 1583 bu w Prešovje na rektora gymnazija powołany. 1599 bu rektor gymnazija w Košicach a z měšćanostu tohole najwjetšeho města wuchodneje Słowakskeje. We wšěch lětach basnješe, a rakuski kejžor Rudolph II. pomjenowa jeho na „krónowaneho poeta“. Přez namocnu napřećiwnu reformaciju w rakuskim kejžorstwje zhubi Bok swoje zastojnstwa, bě přesćěhowany a šěsć lět w Praskej Běłej wěži zajaty. Wućeknywši bu z diplomatom sedmihródskeho wjercha. We Wětowšowskej němskoserbskej dwójnej cyrkwi je trajna wustajeńca wo Boku a zwonka njeje wopomjatna tafla. Manfred Laduš

Jurij Frencl

Dienstag, 09. November 2021 geschrieben von:
4. nazymnika 1921 narodźi so Sokoł, wjele­lětny Ralbičanski wjesnjanosta Jurij Frencl. Hižo jako dźěćo započa w skupinje Sokolatow zwučować: w Šołćic hosćencu, na Błažkec łuce, w zymje na Wałdźic žurli („Walčki słomy škitachu wokna“, wón jónu pisaše). Čas žiwjenja staraše so Jurij po tym sam wo sportowy dorost. Jako zało­žichu po 1945 Sportowu jednotu pod wjednistwom Jurja Grofy, bu Jurij Frencl hrajer koparskeho mustwa. Aktiwnje hraješe hač do lěta 1955. Mjeztym přewza wjednistwo Traktora Ralbicy. 1956 bě iniciator prěnjeje serbskeje wubranki (doby na Młynkec łuce 3:1 přećiwo wubrance Traktora Choćebuskeho wobwoda). Runje tak měješe zasłužbu na tym, zo poda so 1965 prěnja serbska sportowa delegacija do Čěskeje. Na załoženju noweho Serb­skeho Sokoła 1993 w Hórkach bu Jurij za čest­neho starostu wuzwoleny. 1994 bě wobdźělnik Wšosokołskeho zlěta w Praze. Sakski koparski zwjazk počesći jeho ze złotej jehłu. Wo spomóžnym skutkowanju Frencla na čole Ralbičanskeje gmejny swědči wuběrne wuwiće wsy: nowe domy a puće, pěstowarnja, nowa šula, Stadion přećelstwa. ­Jurij Frencl zemrě 20. awgusta 2011. Mikławš Krawc

Cecilija Hajnec

Montag, 27. September 2021 geschrieben von:
Wučerka, šulska nawodnica w Konjecach a wjelelětna dirigentka Ralbičanskeho wosadneho chóra „Lilije“ je 20. požnjenca 1996 we Worklečanskej chorowni ze­mrěła. Do toho bě krótki čas w Chróšćanskej starowni swj. Ludmile přebywała. Wona bě so 18. smažnika 1913 swójbje wučerja a spisowaćela Mikławša Hajny narodźiła. Po maturiće w Biskopicach ­studowaše w Drježdźanach wučerstwo a nastupi 1940 w Rudnych horinach a po tym w Mišnje prěnjej městnje jako wučerka. Po wójnje wróći so wona do Delan. „Hajnec wučerka“, kaž ludźo k njej rě­kachu, wuwučowaše delansku dźěćinu w Konječanskej šuli, bě jara woblubo­wana. Wot lěta 1946 hač do 1972 dowě­richu jej nawod šule. Hišće jako rentnarka je po potrjebje w šuli jako wučerka wupomha. Kaž jeje nan bě tež Cecilija Hajnec hudźbnje a basnisce wobdarjena. Jako swěrna katolska křesćanka dirigowaše dlěje hač tři lětdźesatki Ralbičanski wosadny chór, kotryž rěkaše pozdźišo zaso kaž předchadniske towarstwo Lilija. Wona je tež někotre serbske spěwy a kěrluše pěsniła, z chórom nazwučowała a při přednjesenju wuběrnje dirigowała. Manfred Laduš

100. posmjertniny dr. Filipa Rězaka

Montag, 20. September 2021 geschrieben von:

17. požnjenca před sto lětami zemrě ­w Budyšinje měšnik, słownikar a spiso­waćel dr. Filip Rězak. Jeho row je w rozwalinje bywšeje cyrkwje na Mikławšku. „Hišće hłubšo hač je žłobjo Sprjewje do serbskeje zemje zaryte, wostanje jeho mjeno zapisane do pomjatka sprawnych Serbow a jeho přikład wostanje wšěm dobrym synam a dźowkam serbskeho ludu wěčnje drohi.“ Tak pisaše jeho rowjenk, hamtski sobubratr a spisowaćel Jurij Libš w nekrologu w Časopisu Maćicy Serbskeje.

Filip Rězak narodźi so 22. jutrownika 1859 burskej swójbje we Wuricach (Auritz) blisko Budyšina. Wón bě chowanc Łužisko-Serbskeho seminara w Praze, studowaše tam teologiju a 1904 promowowaše na doktora teologije. Bě kapłan w Chrósćicach a je 20 lět protyku „Krajan“ redigował. Wot lěta 1895 hač do smjerće bě dwórski kapłan w Drježdźanach. Sakski kral spožči jemu Albrechtowy rjad 1. rjadownje. Wón bě konsistorialny radźićel w sakskej stolicy a čestny kanonik Budyskeho tachantstwa.

Michał Jan Wałda

Montag, 13. September 2021 geschrieben von:

Měšnik, kěrlušer a hymnologa Michał Jan Wałda narodźi so 8. požnjenca 1721 ­burskej swójbje w Čornecach. Wuknješe na gymnaziju w Českim Krumlovje, Praze a Olomoucu a bě po tym chowanc Serbskeho seminara. Wón studowaše w złotym měsće nad Wołtawu teologiju a filozofiju a bě prefekt seminara. Wróćiwši so do domizny skutkowaše wot lěta 1750 do 1759 jako wikar a kapłan Bu­dyskeje cyrkwje Našeje lubeje knjenje. Wot 1761 do 1776 bě zasłužbny a woblubo­wany wosadny farar w Radworju. Na to powołachu Wałdu do Budyskeho ta­chantstwa, powyšichu jeho 1777 na šolastika a lěto po tym na tachantskeho ­kantora.

Sokoł Malešecy

Freitag, 10. September 2021 geschrieben von:
10. septembra 1921 běchu w Malešecach na iniciatiwu wjesneho šewskeho mištra, wjesneho chronikarja a zahoriteho serbskeho prócowarja Arnošta Sykory, a jeho syna Kurta jednotu Sokoła załožili. Arnošta Sykoru wuzwolichu za starostu, načolnik (tak rěkaše zamołwity nazwučowar) bě wučer Ota Jurak. Spočatnje přewjedowachu jenož proste (gymnastiske) zwučowanja, ale hižo w nowembru samsneho lěta móžachu młodźi Sokoljo swoje kmanosće na prěkušu a bradłach dopokazać. Narjady běštaj Marko Smoler a Herman Šleca w Čěskej darmotnje dóstałoj. Malešanska jednota so derje wuwi, bu přikład za to, wutworić lěto pozdźišo dalšej jednoće w Poršicach a Ra­dworju. W Malešecach wotměchu 1. awgusta 1922 prěni sokołski swjedźeń w Serbach. Lěto pozdźišo wutworichu tam sku­pinje Sokołkow-žonow a Sokolatow-dźěći. Najmłódšich nawjedowaše Kurt Sykora. Wón bu 1927 zwjazkowy nazwučowar. Lěto do toho bě w Malešecach w stawiznach Sokoła mjez 1920 a 1933 jenički zlět Sokolatow z wobdźělenjom wosom skupin. Hač do rozpušćenja jednoty po 9.

Spočatk we Wjerbnje

Mittwoch, 08. September 2021 geschrieben von:
Mjeztym zo běchu Hornjoserbja hižo 10. meje 1945 w Chrósćicach wot fašistow zakazanu Domowinu wobnowili, poradźi so nowy spočatk w Delnjej Łužicy hakle 8. septembra 1946. To sta so w domje Měta­ Lažkeho we Wjerbnje. Na zeńdźenju 20 Serbow (mjez nimi Bogumił Šwjela a dr. Jurij Rjenč z Budyskeje centrale Domowiny) wuzwolichu Lažkeho za předsydu, Kita Smogarja ze Žylowa a Božidara Pjelu ze Šlichowa za zastupjerjow, Fryca Maraka ze Smogorjowa za sekretara za młodźinu a Minu Witkojc za kulturne dźěło. Prawiznik Rjenč bě hižo spočatk junija w jednanju na sowjetskej komandanturje w Choćebuzu přizwolenje za dźěło serbskeje narodneje organizacije dóstał. Na zeńdźenju we Wjerbnje Měto Lažki sam přitomny njebě, jeho běchu zajeli (kaž na krótki čas tež Minu Witkojc) po wobwi­nowanju ze stron němskich nacionalsocialistow. Hižo 1932 běchu tući Lažkeho „Wendenkönig“ mjenowali a po jeho wobdźělenju na Wšosokołskim zlěće w Praze „Tschechenfreund“ a „tschechischer Quertreiber“. Wo ćežkim dźěle Domowiny swědči, zo su hakle 15. meje 1949 sekre­tariat za Delnju Łužicu w Choćebuzu wu­tworili. Mikławš Krawc

PhDr Mikławš Krječmar

Dienstag, 07. September 2021 geschrieben von:
Pozdźiši serbski rěčespytnik, literarny stawiznar a uniwersitny docent PhDr Mikławš Krječmar narodźi so 6. požnjenca 1891 chěžkarskej swójbje w Chasowje. Wón bě chowanc Praskeho Serbskeho seminara a studowaše tam katolsku teologiju, slawistiku a germanistiku. Po promociji 1921 bě najprjedy wučer němčiny na čěskich šulach w Praze. Wot lěta 1922 do 1953 bě docent za serbšćinu na Karlowej uniwersiće, hdźež 1948 wo serbskej rěči a literatury habilitowaše. Wot 1946 do 1948 bě wučer a direktor Serbskeho gymnazija w Českej Lípje a Varnsdorfje. PhDr Krječmar běše zasłužbny serbski literarny wědomostnik, kiž přeslědźeše předewšěm listy Jakuba Barta-Ćišinskeho, Mikławša Andrickeho a studentski časopis „Lipa Serbska“. Z prof. dr. Pawołom Nowotnym wuda knihu wo „Listowanju Ćišinskeho z Muku a Černym“. Pisaše wo syntaksy a słowotwórbje našeje maćeršćiny a šěrješe w ČSR wědu wo nas Serbach. Dale zeserbšći někotre literarne dźěła Aloisa Jiráseka, Jana Nerudy a Boženy Němcoveje a Komunistiski manifest. Jako jedyn z prěnich dósta Myto Ćišinskeho. Maćicar a Domowinjan zemrě 22. smažnika 1967 w čěskim Mělníku.

Jurij Šołta

Montag, 06. September 2021 geschrieben von:
1. septembra 1971 zemrě w Budyšinje w starobje 85 lět wučer, kantor, kulturny prócowar Jurij Šołta. Něhdyši serbscy šulerjo w Českej Lípje a Varsndorfje so wěsće na internatneho nawodu a wučerja nabožiny, kotrehož jenož pod mjenom „knjez kantor“ narěčachu, dopominaja. Jurij Šołta bě po wopyće Katolskeho wučerskeho seminara wot lěta 1907 wučer w ródnym Radworju, Zdźěri a Budyšinje. Tam jeho nacije 1938 jako nawodu Tachantskeje šule wotsadźichu. Wědomy Serb dyrbješe hač do kónca wójny w zakładnych šulach wučić, mjez druhim w Poršicach. Po nawróće z Čěskeje 1948 bu wón korektor w serbskej ćišćerni, je pak dale serbšćinu podawał. Wulke zasłužby měješe wo Budyske kulturno-nabožne žiwjenje. Bě dirigent chórow Nadźija a Jednota, nic mjenje hač 50 lět bě kantor Serbskeje cyrkwje, bě awtor hódnych přinoškow w nowinach a časopisach, bě sobuzamołwity za wudawanje nabožinskich a wědomostnych spisow. Za šulsku potrjebu wuda wón w lěće 1937 „Rozmołwnik k lochkemu nawuknjenju serbskeje rěče za najwšelakoriše poměry čłowjeskeho žiwjenja“, wersija w němskej rěči bě hižo 1920 wušła. Mikławš Krawc

słowo lěta 2020

Anzeige