Dr. Korla Awgust Kalich

póndźela, 15. julija 2019 spisane wot:
Dr. Korla Awgust Kalich narodźi so 10. julija před 175 lětami žiwnosćerjej Pětrej Kalichej we Łutyjecach (Leutwitz) w Hodźijskej wosadźe. Po maturiće w Budyšinje a studiju teologije w Lipsku bu wón 1871 w Hornim Wujězdźe za fararja zapokazany. Wo wuznamje a zapřijeću Božeho syna promowowaše Kalich na doktora filozofije. 1881 bu wón na kapłana Budyskeje Michałskeje wosady powołany a lěto po tym na jeje fararja. Jako tajki da tež tamnišu faru a Boži dom ponowić. 1895 powoła cyrkwinska wyšnosć jeho za fararja a superintendenta do Oschatza. Po dlěšej chorosći wón tam w septembru 1900 zemrě a bu tež w Oschatzu pochowany. We łužiskim času Kalicha nasta rjad serbskich nabožnych spisow, tak 1887 kniha „Naša nanajswjećiša wěra“ a hižo 1876 wobšěrny přinošk k 150. jubilejej Łužiskeho prědarskeho towarstwa w Lipsku. Wot 1882 do 1894 bě dr. Kalich městopředsyda Maćicy Serbskeje a po tym hač do wotchada do Oschatza jeje předsyda. Wot 1882 do 1895 bě čłon předsydstwa a pokładnik Serbskeho misionskeho towarstwa a mjez druhim předsyda Towarstwa pomocy za studowacych Serbow a Serbskeho kandidatskeho towarstwa. Manfred Laduš

Pawoł Lejnik

štwórtk, 11. julija 2019 spisane wot:
Prěni župan Běłowodźanskeje župy Pawoł Lejnik narodźi so 7. julija 1899 ratarskej swójbje w Slepom. W Delnim Wujězdźe załoži wón twornju za předźěłanje słomy a rohodźe. Chcyše tak ludźom doma zasłužbu zaručić. Něhdźe 70 holanow w jeho zawodźe dźěłaše. Jara zasadźowaše so za serbske zajimy. We Weimarmarskej republice žadaše sej jako zapósłanc Rózborskeho wokrjesneho sejmika wo­spjet socialne lěpšiny za dźěławych a prawa za Serbow. Nacije jeho tuž přesćěhowachu. Hnydom po wójnje 1945 je w holanskich wsach Domowinske skupiny załožił, zo by so serbstwo wožiwiło. Lejnika wuzwolichu za prěnjeho župana Běło­wodźanskeje župy a čłona­ Serbskeho ludoweho wuběrka. Z delegaciju Slepjanow wobdźěli so wón 1947 na swjatočnym połoženju zakładneho kamjenja za nowy Serbski dom. Lejnik postara so tež wo to, zo da­richu holenjo drjewo za twar domu. W jeho Slepjanskej chěži bydlachu w prěnich powójnskich lětach­ přistajeni Domowiny, kaž Gerat Hančka, kotřiž Domowinske a kulturne dźěło nawjedowachu a tež kursy serb­šćiny organizowachu. Přezahe zemrě Pawoł­ Lejnik 27. oktobra 1948. Manfred Laduš

Sokoljo w Poznanju

pjatk, 28. junija 2019 spisane wot:
K wjerškam skutkowanja prjedawšeho Serbskeho Sokoła (1920–1933) słušeše wobdźělenje na 7. zlěće pólskeho Sokoła wot 27. smažnika do 2. pražnika 1929 w Poznanju, a to ze 24 Sokołami a Sokołkami. Před wulkej kulisu přihladowarjow w měšćanskim stadionje předstajichu młodźi Serbja zwučowansku scenu, kotruž bě Arnošt Bart-młódši (1903–1996) naćisnył a ke kotrejž bě mišter Bjarnat Krawc krótkodobnje hudźbu stworił. Wo wustupje w stadionje pisaše po zlěće starosta Jakub­ Šajba w Sokołskich Listach: „A ze šumjacym přikleskom přihladowarstwa přiwitane stupi 12stawate drustwo ze srjedźa stadiona do zwučowanskeho postoja. Kapała zahra mištra Krawcowu krasnu hudźbu a z njej předstajowachu naši Sokoljo za symboliskim zwučowanjom rjanu swobodu našich prjedownikow, kotrejž sćěhowaše poraženje a narodne wotročstwo, ale skónčnje so pod rozwiwacej serbskej chorhoju wubudźichu nowe mocy a nowa nadźija za lěpši přichod serbskeho naroda.“ Serbskej delegaciji přiwyskachu tež na swjedźenskim ćahu. Na znatej fotografiji kroča na čole tři žony w narodnej drasće: Cecilija Nawkec, Marta Šołćic a Elza­ Janakowa.

Cecilija Nawkec

pjatk, 17. meje 2019 spisane wot:
19. meje 1909 narodźi so swójbje Radworskeho wučerja Michała Nawki holčka Cecilija­. Wona bě pozdźišo znata wědoma Serbowka a Sokołka. W lěće 1927 wob­dźěli so w pólskich Dalkach na kursu ludoweje uniwersity. 1929 přebywaše z delegaciju Serbskeho Sokoła na zlěće pólskeho Sokoła w Poznanju. Na foće wo swjedźenskim ćahu kroči Cecilija na čole runja Marce Šołćic a Elzy Janakowej w narodnej drasće. W samsnym lěće při poswjećenju pomnika Korle Awgusta Kocora w Zahorju stej Cecilija a Dora Frajšlagec jeničkej žonje. W katolskej drasće chodźeše čas žiwjenja. Tomu tak bě, jako słužeše fararjej Jurjej Handrikej w Markneukirchenje a w Njebjelčicach. Farar Handrik jako tehdyši městopředsyda Domowiny drje bě na tym „wina“, zo bě Cecilija Nawkec po załoženju Serbskeho zarjada 1948 zamołwita wotrjada za žony. Poslednje lěta žiwjenja bě w starowni swj. Ludmile w Swinjarni. Tam zemrě 18. meje 2002, dźeń do swojich 93. narodnin. Mikławš Krawc

Křesćan Kulman

štwórtk, 16. meje 2019 spisane wot:
13. meje 1869 zemrě wučer, spisowaćel a kantor Křesćan Kulman po dźěłapołnym žiwjenju za serbstwo a serbske pismowstwo. 14. awgusta 1805 bě so wón w Małej Nydeji pola Wojerec narodźił. Zakónčiwši Delnjowujězdźanski wučerski seminar­ wučerješe najprjedy sydom lět w susodnych Lipinach, najwuchodnišej wsy Łazowskeje wosady. Wot jutrow 1831 hač do smjerće běše wučer a kantor w Delnim Wujězdźe. Wuske zwiski wudźeržowaše z fararjom a basnikom Handrijom Zejlerjom, bě awtor serbskich knihow a zeserbšći tójšto spisow a wučbnicow. 1842 wuda ze Zejlerjom „Krótke kěrluše a spěwarske za serbske šule“ a „Zahrodu kwětkojtu“. Jeho najwuznamniši přełožk bě 1862 ćišćane dyrdomdejske powědančko ze swětoweje literatury „Robinson“. Z jeho pjera su dale wučbnica „Serbsko-němski ABC“, „Jan abo spěwaj a dźěłaj“, we Wojerecach pola jeho bratra Jana ćišćane spisy „Tři njewjesty a štwórta ma kwas“, „Wosebite čisło powěsćow“ a „Serbski wustojny pčołar, abo kak dyrbiš w serbskim kraju pčoły plahować“. Wuda tež zběrku swojich basnjow „Bórčate, kałate a palate čmjeły, wosy a šeršenje“. Wot lěta 1847 bě čłon Maćicy Serbskeje. Manfred Laduš

Hańža Bjeńšowa

srjeda, 27. měrca 2019 spisane wot:
Dźensa před sto lětami narodźi so w Róžeńće swójbje wučerja a kantora Jana Rachele­ holčka Hańža. Wona bě pozdźišo znata wučerka, tworjerka serbskeje dźěćaceje literatury, nošerka Literarneho a wuměłskeho myta Domowiny, Myta Ćišinskeho. Po ludowej a powołanskej šuli bě hač do lěta 1945 w Budyšinje předawarka a na to kontoristka banki. W lěće 1946 wobdźěli so w Radworju na wučerskim kursu, bu wučerka w Hodźiju, Budyšinje, Koblicach a Bórku. 1950 wuda so na Pawoła Bjeńša ze Sernjan. Dźěłaše w Instituće za serbski ludospyt, w LND, Domje za serbske ludowe wuměłstwo a jako redaktorka Płomjenja. Wot 1970 skutkowaše jako swobodna awtorka. Z jeje powědančkow, hrow a wjetšeje ličby knižnych wudaćow móžemy tu jenož někotre mjenować: „Spušćej so na Maksa“ (1961), „Kónčkojty zub“ (1966), „Klimpotata ryba“ (1968), „Złoty rjećazk“ (1985), „Skludźena tučel“ (1965), „Monika“ (1980), „Přez horiny a doliny“ (1989), „Parlički wódneho muža“ (1968). Njeličomne su tež jeje basnje (něhdźe 150), přinoški w antologijach LND, w Serbskej protyce, Předźenaku a Płomjenju. Hańža Bjeńšowa zemrě 15. měrca 1999. Mikławš Krawc

Leńka Mjeltcyna

póndźela, 07. januara 2019 spisane wot:

7. wulkeho róžka 1999 zemrě w starobje 87 lět zasłužbna Sokołka Leńka Mjeltcyna. Žónske skupiny w prjedawšim Serbskim Sokole běchu ju za načolnicu wu­zwolili, to rěka za cyłkownu nazwučo­warku. Narodźiła bě so wona 28. smažnika 1911 Urbanec swójbje w Droždźiju. W młodych lětach wuda so na Měrćina Mjeltku z Rakojd, kiž bě hłowny načolnik za muži Sokoła. Mandźelskaj měještaj w Barće porjedźernju za kolesa a motorske a k tomu tankownju. Za wustupy Sokoła­ 1929 w Poznanju, 1930 w Běłohrodźe a 1932 w Praze zestajachu Měrćin a Leńka Mjeltkec kaž tež Maks Kielmorgen z Koporc zwučowansku scenu na temu „Wojowanje serbskeho ludu wo swobodu“. Bjarnat Krawc bě za to hudźbu skomponował. W filmje z lěta 1990 „Serbski Sokoł – P. S. ke kapitlej našich sta­wiznow“ powědaše Mjeltcyna wjesele wo sokolenju hač do zakaza towarstwa 1933. Pokazowaše drastu Sokołkow, kotruž běchu žony tež same šili. A spisarjej spomnjeća je w dobrym pomjatku rozmołwa z Leńku Mjeltcynej 1990 w Serbskim domje­ na zarjadowanju składnostnje 75. róčnicy załoženja Sokoła.

Mikławš Krawc

Jurij Wuješ

srjeda, 02. januara 2019 spisane wot:
Šefredaktor Noweje doby, intendant Serb­ske­ho ludoweho dźiwadła, wučer a lawreat Myta Ćišinskeho Jurij Wuješ je 22. decembra 1968 w Budyšinje zemrěł a bu na Mikławšku pochowany. 15. januara 1905 bě so wón do swójby młynka w Njebjel­čicach narodźił. W Budyšinje wuknješe na Katolskim wučerskim seminarje a wučerješe po tym w Chrósćicach, Njebjel­č­i­cach a wot lěta 1945 do 1949 na Serbskim gymnaziju we Varns­dorfje. W Čěskosłowakskej zastupi do tamnišeje komunistiskeje strony a běše čłon Centralneho akciskeho wuběrka Serbow w susodnym kraju. Po nawróće do Łužicy powoła jeho Domowina za druheho šefredaktora Noweje doby. Wot 1954 do 1968 běše wón šeflektor Domowinskeho nakładnistwa Noweje doby. Po tym bě wot 1958 do 1963 intendant Serbskeho ludoweho dźiwadła a po jeho zjednoćenju z Budyskim dźiwadłom hač do smjerće naměstnik intendanta NSLDź. Wuješ bě nadarjeny basnik, kotrehož poeziju wusyłachu 1948 prěni króć w Praskim rozhłosu. Zběrka jeho­ lyriki wuńdźe 1958 pod titlom „Hdyž rěči wutroba“ a 1980 w zešiwku Serbska poezija w LND. Wón bě wjacore hry swětoweje dramatiki zeserbšćił. Manfred Laduš

Jan Awgust Jenč

pjatk, 28. decembera 2018 spisane wot:
Wyši wučer, historikar, ludowědnik, maćicar a přirodowědnik Jan Awgust Jenč zemrě 22. hodownika 1918 w Delnjej Lěsnicy (Niederlößnitz) pola Drježdźan. 10. měrca 1836 bě so wón Budyskej serbskej chěžkarskej swójbje Jana Jenča narodźił. Studij na Krajnostawskim wučerskim seminarje w Budyšinje wobsta wón „z chwalbu“. Wot lěta 1856 hač do 1901 bě z měšćanskim wučerjom w sakskej stolicy. Hižo za čas wučerjenja a předewšěm potom jako wuměnkar slědźeše Jan A. Jenč pilnje a wobšěrnje w Drježdźanskich archiwach a knihownjach wo stawiznach, ludowědźe, wo serbstwu, archeologiji a přirodowědźe a wozjewi wo tym tójšto přinoškow, rozbrojene w němskich wědomostnych publikacijach kaž tež w „Časopisu Maćicy Serbskeje a we „Łužicy“. Kritisce wobjednawaše w lětniku 1910 kulturneho časopisa „Łužica“ přećiwo Serbam šćuwacy roman Paula Kellera „Die alte Krone“. Z pjera Jana­ A. Jenča su mjez druhim přinoški „K prašenjam wo pohanskich kulturnych městnosćach Hornjeje Łužicy“, „Stara dróha“ a „Rostliny w Frankowej zahrodźe Łužiskej“. W Budyskim Serbskim kulturnym archiwje chowa so dźěl jeho rezultatow slědźenja.

Albin Moller

štwórtk, 27. decembera 2018 spisane wot:
Wudawaćel prěnjeje serbskeje ćišćaneje knihi, protykar, astronom a farar Albin Moller zemrě 26. decembra 1618 w Starej Darbni. W lěće 1441 bě so wón zastojnikej knjejstwa w błótowskim Tšupcu narodźił a bu pod němskim mjenom Mollerus wukřćeny. W ródnej wsy dopomina dźensa wopomnišćo na Mollera, kiž bě tam tež z ewangelskim duchownym. W Tšupcu přełoži wón kěrluše a Lutherowy Mały katechizm­ a da je jako „Serbske spěwarske a Mały katechizm“ 1574 w delnjoserbšćinje w Budyšinje pola Wolraba ćišćeć. Po wopyće Kalawskeje łaćonskeje šule bě w Frankfurće nad Wódru a we Wittenbergu teologiju studował. Sta so z magistrom a fararješe w Tornowje, Tšupcu a w dalšich delnjołužiskich wosadach. Angažowaše so za delnjoserbšćinu, kotruž wšak tehdy hišće po cyłej Delnjej Łužicy rěčachu. Dale wěnowaše so astronomiji a přirodowědźe, předewšěm botanice. Něhdźe 240 delnjoserbskich rostlinskich mjenow je wědomosći posrědkował. Zaběra z astronomiju běše zakład jeho protykarskeho dźěła.

nawěšk

  • Jara awtentiske běchu poskićenja ansambla Zabava z Ruskeje.
  • Na zahajenju festiwala štwórtk w Budyskim NSLDź počesćichu přitomni Juraja Kubánku (3. wotprawa) z trójnej serbskej sławu.
  • Hosćo z Peruwa zbudźichu ze swojimi přewšo pisanymi kostimami tójšto zajima.
  • Pólski cyłk z Bolesławieca na štwórtkownym swjedźenskim ćahu k zahajenju festiwala "Łužica 2019" po Budyšinje
  • Algeričenjo na jewišću NSLDź
  • Rejwarjo z Boliwiskeje
  • XIII. mjezynarodny folklorny festiwal "Łužica 2019" je zahajeny. Tule namakaće impresije z prěnich wustupow wobdźělenych skupin. Tule předstajichu skupiny štwórtk dopołdnja w Němsko-Serbskim ludowym dźiwadle hižo raz dźěćom swoje poskićenja, na wobra
  • Rejwarki a rejwarjo Serbskeho folklorneho ansambla Wudowor su zdobom hosćićeljo festiwala.
  • Rejwarki a rejwarjo z pólskeho Bolesławieca
  • Zajim zbudźi tež skupina ze Sewjerneje Makedonskeje
  • Dalši hosćićeljo łužiskeho mjezynarodneho festiwala: Serbska rejwanska skupina Smjerdźaca z hudźbnikami folklorneje skupiny Sprjewjan
  • Překwapjenka běchu mnohim wuměłcy z Peruwa.
  • Prěni raz spožčichu lětsa zarjadowarjo mjezynarodneho folklorneho festiwala wosebite myto a diplom za wurjadny wuměłski wukon. Jón dósta słowakski ansambl Bobańovci za swoju přirodnosć, awtentiskosć a originalitu.
  • Rejwarjo algeriskeho cyłka Couleurs d‘ Algerie
  • Boliwiscy rejwarjo a rejwarki w kostimach na jewišću
  • Boliwičenjo "in action"
  • Sobotu wječor běchu po Chrósćicach mnozy nadróžni muzikanća po puću.
  • Pólski młodźinski orchester z Leśnicy zahaji sobotny wječor na farskim dworje.
  • Tójšto ludźi zhromadźi so na programy na jewišću při gmejnskim zarjedźe ...
  • ... a wobhlada sej poskićenja skupin.
  • Na Koklic statoku předstajichu so tež čłonojo skupiny Wotała. Wšitcy z nich su bywši rejwarjo Smjerdźečanskeje rejwanskeje skupiny.
  • Smjerdźečanscy rewjarjo na jewišću pola Koklic
  • Pohlad z jewišća na dwór Wjeselic statoka
  • Na Zahrodnikec-Grutekc statoku pokaza mjez druhim tež Slepjanski folklorny ansambl dźěle swojeho programa.
  • Tež Slepjanscy wuměłcy hižo zahe na dorost mysla.
  • Wšitcy sobuskutkowacy słowakskeho ansambla Bobańovci zamóža znajmjeńša jedyn instrument piskać, spěwać a rejwać.
  • Na Kralec statoku knježeše čiła atmosfera.
  • Schow před krótkim dešćom pytachu sej tež hosćo na Kilankec statoku pod wulkimi předešćnikami.
  • Pólscy hosćo z pokazku ze swojeho programa na Kilankec statoku
  • Wo tym, zo bě sej na lětuši festiwal sobotu a njedźelu do Chrósćic wjac hosći dojěło hač hewak, swědčachu kopate połne parkowanišća.
  • Kultura zwjazuje, kaž tule Smjerdźečanskej rejwarce a algeriskeho rejwarja.
  • Sčasami nimale přepjelnjeny bě Koklic statok.
  • Wudworscy při poslednich přihotach na sobotny wustup na farskim dworje.
  • Wudworscy na farskim dworje
  • Jewišćo při gmejnje bě stajnje derje wopytane.
  • Rjanolinki-rejwarki Smjerdźečanskeje rejwanskeje skupiny
  • Serbska reja je jewišću při gmejnje tójšto pasantow do rejki prosyła.
  • Lóze hólcy wječor na jewišću Zahrodnikec-Grutkec statoka
  • Kabaretna skupina Lózy hólcy pokazachu přitomnym we wobłuku programa "Chróšćan special" na Zahrodnikec-Grutkec statoku, zo njejsu w běhu lět ničo zabyli
  • Na Wjeselic statoku zahudźi skupina NIMO ...
  • ... band wokoło Brězanec bratrow Józefa a Jana.
  • Tež němska skupina Slapstickers pokaza, što zamóže.

nowostki LND