Radworski zlět

póndźela, 17. meje 2021 spisane wot:
Serbski Sokoł přewjedźe w dźesatym lěće po załoženju prěnjeje jednoty swój III. zwjazkowy zlět: Po prěnim zetkanju Sokołow 1924 w Pančicach-Kukowje a druhim 1927 we Wulkim Ćisku bě Radwor 17. meje 1931 hosćićel. We wulkej wsy Budyskeho wokrjesa mějachmy porno předchadźacymaj zlětomaj najwjac wobdźělnikow a najwobšěrniši program: 250 aktiwnych zwučowarjow, cyłkownje 500 wobdźělnikow z wobstejacych 20 jednotow, nimo wubědźowanjow w lochkoatletice a zwučowanjow mužow-Sokołow, žonow-Sokołkow a dźěći-Sokolatow předstajenje mejemjetanja z wjacorymi rejemi z połsta porami, potom hišće zakónčacy wječor na hrodźišću w Bronju. Najwjac zwučowarjow mějachu jednoty z Bukec (33), Ralbic (26) a Radworja (23). Po tradiciji bě wulki swjedźenski ćah po wsy. Tysacy ludźi pochodowacym Sokołam přiwyskachu. Swjedźeń skónči so w Bronju z narěčomaj, recitacijemi, spěwami a hudźbnymi poskićenjemi. Na hižo 14. meje nawječor přewjedźenych wubědźowanjach w lochkoatletice bě Radworčan Józef Nawka najwuspěšniši, pola žonow bě Budyšanka Leńka Horbanec (pozdźišo Mjeltcyna) najlěpša. Mikławš Krawc

Pawoł Jenka

pjatk, 07. meje 2021 spisane wot:
6. meje 1971 zemrě w Budyšinje wjelelětny načolnik Domu za serbske ludowe wuměłstwo (DSLW) Pawoł Jenka. Narodźił bě so wón 16. februara 1907 jako syn chěžkarja a kobjelerja w Mikowje. Wukubławši so na Budyskim Krajnostawskim wučerskim seminarje wučerješe Jenka w Nowej Wsy nad Sprjewju, Hućinje a Malešecach, bu pak 1936 wot nacijow z Łužicy wupokazany. Bě nawoda Serbskeho towarstwa a jeho chóra Zernička w Lichanju, šulskeho chóra w Hućinje a solo­spěwar w Lumirje. Po wójnje bě wučer na Serbskej rěčnej šuli w Chrósće, w Barće, dźesać lět docent na Serbskim wučerskim wustawje a dirigent jeho chóra. Wot 1963 nawjedowaše DSLW a staraše so wo prezentaciju ludoweho wuměłstwa na dźěłaćerskich festiwalach kaž tež na třoch Festiwalach serbskeje kultury. Měješe wulke zasłužby na polu wuwića serbskeje hudźby. Z jeho pjera su spisy „Běda Bartskich roboćanow“, wo šulstwje w Mužakowskej holi, „Wuwiće serbskeho ludoweho wuměłstwa“, serbske wučbnicy, „Hdźež so módrja, zelenja“, „Z młodej mocu“ a jědnaće dalšich serbskich spěwnikow, předewšěm za šulsku wučbu. Manfred Laduš

Prěnja powójnska schadźowanka

wutora, 27. apryla 2021 spisane wot:

23. apryla před 75 lětami wotmě so w Radworju prěnje zetkanje serbskich studentow a inteligency po Druhej swětowej wójnje – jutrowna schadźowanka. Błažij Nawka bě ju organizował. Na njej wopominachu padłych studowacych a předewšěm 3. februara 1943 w koncentraciskim lěhwje Dachau zahinjeneho kapłana Drježdźanskeje Dwórskeje cyrkwje Alojsa Andrickeho. Wón bě jako student teologije w Paderbornje hač do zakaza wšeho serbskeho přez nacijow posledni předsyda Towarstwa serbskich studentow.

Jutrowna schadźowanka zahaji so z Božej mšu, po kotrejž wotkrychu při po­hrjebnej Křižnej cyrkwi wopomjatnu taflu za 2. pražnika 1914 rodźeneho Ra­dworčana Alojsa Andrickeho. Po žiwjenskich datach steji na tafli wot Michała Nawki, wuja zamordowaneho, zbasnjeny tekst: „Měšnik Boha wjeršneho, wojowaŕ za čłowjestwo, martraŕ ludu serbskeho, Budźićeŕ bě młodźiny.“ Pod tym čitamy „Serbske studentstwo jutry 1946.“

Swjedźensku narěč při wotkryću tafle měješe Błažij Nawka, kiž hódnoćeše žiwjenje młodeho měšnika kaž tež jeho bój přećiwo nacionalsocializmej a doda dopomnjenki na swojeho kuzenka.

Dr. Marja Grólmusec

póndźela, 26. apryla 2021 spisane wot:

24. jutrownika 1896 narodźi so antifašistiska wojowarka do swójby Jana Grólmusa w Lipsku. Tam bě jeje nan, rodźeny Radworčan a Maćicar, direktor katolskeje šule. Marja studowaše na wučerku a stawizny, je na to w Lipsku, Berlinje a Offenburgu wučeriła a jako swobodna žurnalistka za demokratiju skutkowała.

Politisce bě Grólmusec najprjedy na katolsku stronu Zentrum wusměrjena a měješe dobre zwiski k politikarjej strony Josephej Wirthej, kiž bě we Weimarskej republice minister, w lětomaj 1921 a 1922 samo reichski kancler. Při nastupje Hitlera hłosowaše wón w Reichstagu jako jenički politikar Zentruma přećiwo zakonjej wo nuzowym stawje w Němskej a tak přećiwo diktaturje nacijow.

Hendrich Jordan

pjatk, 26. februara 2021 spisane wot:
20. februara před 180 lětami narodźi so wu­čer a spisowaćel Hendrich Jordan wučerskej swójbje w Čelnom we Wochožanskej wosadźe. 1861 skónči wón wučerski studij w Bolesławju a wučerješe naj­prjedy jědnaće lět we Łazowskej wosadźe, dźewjeć lět z toho w Hermanecach nad Sprjewju. Basnješe a pisaše powědančka a wuda serbskej čitance za šulerjow pruskeje Hornjeje Łužicy. Handrij Zejler rěkaše jemu „mój basniski syn“. ­Jako Jordan 1. oktobra 1872 Herma­necy wopušći, zo by w delnjołužiskich Popojcach jako wučer a kantor dźěłał, zbasni jemu Zejler „Mój přewodnik – lubemu přećelej Jordanej“. Hač do smjerće 3. měrca 1910 skutkowaše Jordan w Popojcach. Tam je Zejlerjowe basnje a spěwy do delnjoserbšćiny přełožił. Jordan pisa­še wo stawiznach, mjenowědźe a pućowanjach a wozjewješe tójšto delnjoserbskich basnjow w Bramborskich Nowinach jako jich soburedaktor, we Łužicy a časopisu Maćicy Serbskeje. Tež Pratyju je sobu redigował. Wot lěta 1866 bě Maćicar a wot załoženja Maśicy Serbskeje tež jeje čłon a je Maśicu kaž cyłe delnjoserbske narodne hibanje sobu nawjedował. Manfred Laduš

Ján Emanuel Dobrucký

štwórtk, 25. februara 2021 spisane wot:
Wjelelětny archidiakon Janskeje wosady Wojerec Ján Emanuel Dobrucký zemrě tam 19. małeho róžka 1921. Wulka lubosć a přichilnosć rodźeneho Słowaka k serbskemu ludej, jeho kulturje a rěči wuzběhny w nekrologu za njeho Časopis Maćicy Serbskeje. Jako syn ewangelskeho fararja bě so Dobrucký 13. wulkeho róžka 1854 w słowakskich Mošovcach narodźił. Studowaše we Wienje a Lipsku ewangelsku teologiju. Serbow zezna wón w Lipsku přez Sorabičanow. Najprjedy fararješe tři lěta bjez kruteho při­stajenja w słowakskej domiznje. Na to sćěhowaše namołwu ­fararja Jaroměra Hendricha Imiša, jako słowjanski duchowny mjez Łužiskimi Serbami skutkować, hdźež pobrachowachu serbscy fararjo. Na Hodźijskej farje sej ­Dobrucký serbsku rěč tak derje přiswoji, zo móžeše w njej tež pisać a basnić. Spočatnje skutkowaše jako farar w Sprjejcach a po tym 36 lět we Wojerecach. Dohro­mady 38 lět bě wón z Maćicarjom. Jeho najwoblubowanišej powědančce běštej „Handrij, serbski kěbětar“ (jako šuler sym powědančko wjacekróć ze zajimom čitał – přisp. awtora) a „Daniel w lawowej ­jamje“. Spisał je tež wjele nabožnych přinoškow.

Měrćin Kerk

pjatk, 29. januara 2021 spisane wot:
29. januara 1896 narodźi so w Droždźiju jako syn pjekarskeho mištra pozdźiši kulturny prócowar, zasłužbny Sokoł Měrćin Kerk. Tež wón nawukny powołanje nana a přewza wobchod w lěće 1923. Zahe zapřahny so do narodneho dźěła. W Hrodźišću załoži 1921 sobu chór ­Zerja, kotryž wjele lět nawjedowaše. Skomponowa wjacore sokołske spěwy, na přikład „My smy rańši Sokoljo“. Jednotu w Hrodźišću, najdale na wuchod sahacy cyłk w Sokole, je Kerk 17. junija 1923 sobu załožił. Hač do lěta 1928 bě jeje starosta, po tym přewza Měrćin Nowak-Njechorński funkciju, načolnik (tak rěkaše nazwučowar) bu Měrćin Mjeltka. Kerk mjenujcy přewza hižo 1922 zamołwitosć za nazwučowanje we wutworjenym ­Łužisko-serbskim sokołskim zwjazku (LSSZ). Na prěnim zwučowanskim kursu wot 28. decembra 1928 do 6. januara 1929 w Kulowje nawjedowaše wón do toho lědma rozšěrjene zwučowanja na bradłach. Wu­zběhnyć so dyrbi, zo je Měrćin Kerk jako wobchodnik z njesnadnym zamóženjom kulturne a sportowe dźěło w Serbach šćedriwje podpěrał, a to hač do smjerće 18. oktobra 1965. Mikławš Krawc

Dr. Arnošt Herman

štwórtk, 28. januara 2021 spisane wot:
Dźensa před 150 lětami narodźi so prawiznik, justicny rada dr. jur. Arnošt Herman serbsko-ewangelskej kublerskej swójbje we Wuricach. Na Budyskim gymnaziju předsydarješe wón towarstwu Societas Slavica Budissinensis. Na studiju prawnistwa wožiwi w Lipsku Sorabicum, wudawaše rukopisny serbski časopis a bě starši serbskeho studentstwa. Dr. Herman skutkowaše jako jurist w Budyšinje, bě tam předsyda konserwatiwneje strony, a za čas Weimarskeje republiki je jako předsyda Serbskeje ludoweje rady a jako předsyda Maćicy Serbskeje serbski lud mjezynarodnje zastupował, mjez druhim na kongresomaj narodnych mjeńšin w šwicarskim Genfje. Jako reprezentant serbskeho ludu je Hitlerej 1933 při jeho nastupje jako reichski kancler zjawnje hołdował. 1934 woteda swoje zastojnstwo w narodnym žiwjenju a bu za Čestneho Maćicarja pomjenowany. Dr. Herman zawostaji tež tójšto domiznowědnych a stawizniskich přinoškow wo wsach Kubšicy, Cyžecy, Splósk, Hućina, Wuricy a Němcy w Časopisu Maćicy Serbskeje, kotrejž wot lěta 1892 přisłušeše, a w časopisu Łužica. 13. januara 1940 wón zemrě. Manfred Laduš

Wuwiće Noweje doby bytostnje wobwliwował

pjatk, 18. decembera 2020 spisane wot:

Dźensa před sto lětami narodźi so Maks Pilop, kiž je w powójnskim serbskim no­winarstwje wusahowacu rólu měł. Z nim na čole su so bytostne změny w serbskim žurnalizmje stali: Nowa doba bu dźenik, redakcija bu po principje šefredaktora natwa­rjena, struktura redakcije po wotrjadach a fachowych polach přerjado­wana. Byrnjež redakcija po ludźoch mała była – personalny wobstatk hibaše so mjez 15 a wjace hač 20 ludźimi, – bě No­wa­ doba nětkole do principow NDR­ske­ho nowinarstwa zarjadowana: ze wšěmi lěpši­nami, ze wšěmi špakami.

Maks Pilop njebě w serbskim nowinar­stwje cuzy, hdyž jeho 1954 na městno šefre­daktora sadźichu. Jako młodźenc bě hižo do přiłohi Serbskich Nowin dopisował. Po wójnje dźěłaše na wšelakich městnach w Budyšinje a w Pančicach, natwarjejo nowy powójnski porjad, doniž so w redakciji Lausitzer Rundschau, spočatnje za Łužicu, pozdźišo za Choćebuski wobwod wuchadźacu stronsku nowinu, na žurnalista njewukmani. Na Lipšćanskej Karla Marxowej uniwersiće bu na diplomoweho žurnalista wukubłany.

Hana Wićazowa

póndźela, 14. decembera 2020 spisane wot:
11. hodownika 1995 zemrě w 81. žiwjenskim lěće Radworska ludowa pěsnjerka a 48 lět w chórje Meja spěwaca Hana Wića­zowa, kotraž bu tři dny pozdźišo na wjesnym kěrchowje pochowana. 14. wulkeho róžka 1915 bě so wona znatej Hickec­ swójbje w Chelnje narodźiła. Hižo jako­ šulerka napadny wučerjej Micha­łej Nawce swojeho dobreho hłosa a hrajerskeho talenta dla. Tak je w Ra­dworskej lajskej dźiwadłowej skupinje so­bu­ skutkowała. Ze 16 lětami započa Hana Hickec, kotraž je te­hdy pola bura słužiła, w Meji spěwać a wosta tež po tym zo bě so na krawcoweho mištra Alfonsa Wićaza wudała, 48 lět najstaršemu serbskemu chórej swěrna. Pod dirigatom Michała Nawki, Jana Andrickeho, Jurja Winarja a Achima Brankačka je swěrnje z lóštom a cyłej wutro­bu serbski spěw pěstowała. Wića­zoweje syn Alfons je jej nastawk „Meja a moja mać“ w Serbskej protyce 1995 wěnował. Tójšto lět je přinoški do serb­skeho dźenika a wječornika a do dalšich časo­pisow pisała, hdźež su tež jeje pěsnje wozjewjeli. Hana Wićazowa bě sobu naj­płódniša basnjerka Radworskeho kružka pisacych Radlik, kotryž je dr. Achim Naw­ka nawjedował. Manfred Laduš

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND