Pjeć prašenjow – Pjeć wotmołwow

pjatk, 20. januara 2023 spisane wot:

Serbska literatka Róža Domašcyna ­koresponduje z koleginami-wuměłčemi a kolegami-wuměłcami z tu- a wukraja. Tónraz je so ze spisowaćelom ­Peterom Huckaufom rozmołwjała.

Sće so we wobłuku swojeho wuměłstwa z figurami serbskeje mytologije zaběrał. Što je Was k tomu pohnuło?

P. Huckauf: Před lětdźesatkami zhonich, zo mam serbske korjenje. W swojim přiwuznistwje z boka nana eksistuja swójbne mjena „Baltin“ a „Budich“. A naš pradźěd pochadźeše z Freiwaldauwa, města na juhozapadźe Pólskeje, kotremuž dźensa Gozdnica rěkaja.

Kotra z mytiskich figurow je Was najbóle jimała resp. Waše dźěło najbóle wobwliwowała?

P. Huckauf: Předewšěm Pumpot zda so mi přewšo samopostajena figura być. Za njeho njeeksistuja wulcečinjerske předpisy. Kóždejžkuli technologiji, haj technokratiji napřećo so wón kritisce zadźeržuje.

Hdźe běchu a hdźe su tele Waše twórby přistupne?

Na slědach wuměłca

pjatk, 20. januara 2023 spisane wot:

Wustajeńca k 100. narodninam Gottfrieda Zawadzkeho w Kamjencu

Paralelnje k wustajeńcy serbskeho molerja Jana Buka „Wšo je krajina“ w Budyskim Serbskim muzeju wěnuje so Muzej zapadneje Łužicy Kamjenskemu wuměłcej Gottfriedej Zawadzkemu. Nimale w susodstwje narodźištaj so wobaj w awgusće 1922 a dožiwištaj tule swoje dźěćatstwo: Jan Buk w Njebjelčicach a Gottfried Zawadzki w Kamjencu. Wobaj daštaj so po ludowej šuli na dekoraciskeho molerja wukubłać a wobaj woprowaštaj swoje młodźinske lěta w němskim wójsku Druhej swětowej wójnje. 1947 započinaštaj (wobaj) tworjace wuměłstwo studować: Gottfried Zawadzki w Drježdźanach, Jan Buk pak we Wrócławju. K stoćinam wuměłcow so jeju cyłožiwjenski skutk w hódnej a wobšěrnej formje zjawnosći spřistupnja.

Cyrkwinski architekt

W serbskej literaturje chowaja so mnohe drohoćinki, na kotrež znowa skedźbnić je trjeba, zo njebychu so pozabyli.

Wotpowědne impulsy chce awtorka

serbskim čitarjam a čitarkam z nowym

rjadom „Znowa čitała“ dawać

Z knižneho regala wućahnych sej knihu, kotraž je před 25 lětami wušła a kotruž sej wot toho časa nimoměry wažu: Marka Grojlichowe wjesne zapiski „Mjez horami a holu“. Awtor je kaž we wulkim połkruhu wopytał nahladne wsy a njeznate wjesčički wot Wuježka pod Čornobohom přez Hbjelsk, Chrjebju, Brězowku, Sprjejcy hač do Ptačec a Čorneho Chołmca. Pytał je tam za serbskimi ludźimi, znajmjeńša pak za serbskimi slědami w kónčinje, w kotrejž serbska rěč hižo tak samozrozumliwa njebě.

Imitacija a dobra kapka

pjatk, 20. januara 2023 spisane wot:

W tutej kolum­nje powěda wosom redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.

Wuwzaćnje cyle bjez wědomostneho pozadka poda so prof. Wink něhdy do Čěskeje, zo by sej něšto dnjow najwšelakorišich hudźbnicow a hudźbnikow na festiwalu pod hołym njebjom wobhladał. A kaž je to na tajkich zarjadowanjach z wašnjom, bě so za přenocowanje w stanje rozsudźił. Na třećim wječoru (abo lěpje: wosrjedź třećeje nocy) so Wink dźiwneho rumpotanja takrjec před swojimi durjemi dla z drěmotanja wutorhny. Spěšnje so wukopa, zo tčeše za tym skupinka młodych dorosćenych, kotraž měješe mysličku za wulkotnu, sej mjenje abo bóle spontanje před stanom profesora nóclěh wutworić, byrnjež za to lědma městna ­było. Njech je kaž chce, sej Wink mysleše, a tykny hłowu ze stana, zo by swojich nowych susodow powitał, z čehož wuwi so chětro pozbudźowaca rozmołwa.

Zakónčenje z komplementarnymi kontrastami

pjatk, 16. decembera 2022 spisane wot:

„Kontrasty“ by so wuběrnje jako hesło aktualneje wosebiteje wustajeńcy „Europske wuměłstwo – sztuki europiejskie“ w Budyskim Kamjentnym domje hodźało. Na kontrasty bohate čornoběłe fotografije najwšelakorišich přirodnych resp. přirodowych zjawow a fenomenow steja runje tak na kontrasty bohatym wobrazam (zdźěla hoberskeho architektoniskeho) zawostajenstwa čłowjeka napřećo. Čłowjek sam so nimale njejewi, štož spožča předewšěm impresijam z městow, hrajkacym so ze swětłom a sćinom, fascinowacy surealistiski raz.

Quo vadis, Maćica?

pjatk, 16. decembera 2022 spisane wot:

175 lět po załoženju a wjace hač tři lětdźesatki po wožiwjenju rozestajichu so čłonki a čłonojo ze stawiznami a přichodom MS

Najstarše serbske towarstwo Maćica Serbska (MS) je lětušu 175. róčnicu swojeho załoženja z dwudnjowskej wědomostnej konferencu w Budyskim Serbskim domje woswjećiło. Dohromady 16 slědźerkow a slědźerjow wěnowaše so kónc nowembra z cyłkownje 15 přednoškami pod hesłom „Wědu šěrić – Wissen schaffen – Wědu šyriś“ předewšěm stawiznam towarstwa.

Znowa čitała ...

pjatk, 16. decembera 2022 spisane wot:

W serbskej literaturje chowaja so mnohe drohoćinki, na kotrež znowa skedźbnić je trjeba, zo njebychu so pozabyli. Wotpowědne impulsy chce awtorka serbskim čitarjam a čitarkam z nowym rjadom „Znowa čitała“ dawać.

Spisowaćelku Marju Młynkowu (1934−1971) sym sej poměrnje pozdźe wotkryła. Jako wuńdźechu jeje knihi „Starosće w dźewjatce“ (1964), „Kostrjanc a čerwjeny mak“ (1965) a „Dny w dalinje“ (1967), běch dźěćo. Hakle kónc 1970tych lět kupich sej, wróćiwši so ze studija, postum wudatu zběrku powědkow „Za płotom“ a přečitach ju. Běch zahorjena.

Ze sobu „najlěpšim wutworom swobodniskeje lyriki“ problematiku „cyłeje epochi wuměłsce płaćiwje zapopadnył“

Lyriska twórba, zahajaca so ze słowami „Haćiš rěku wodnjo a tež w nocy, ...“ płaći jako jedna z najmarkantnišich basnjow Handrija Zejlerja a swědči wo jeho doprědkarskim zmyslenju. W Zhromadźenych spisach Zejlerja, wudatych wot Lucije Hajnec, dósta wona zaso swoje prěnjotne napismo „Swětłabojazni čashaćerjo“ (ZSZ III, 120). Arnošt Muka bě potencial tuteje basnje prawje spóznał a da jej direktniši, ­towaršnokritiski titl „Přećiwnikam postupa“ (Zejler wužiwaše słowo „postup“ jenož w dramatiskich twórbach za 1., 2., 3., ... wustup). Přiwšěm wosta twórba dołho njewobkedźbowana, hakle po 1953 dósta so do wuběrkow a wučbnicow.

Lěto 2022: lěto dwojotow

pjatk, 16. decembera 2022 spisane wot:

W tutej kolum­nje powěda wosom redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.

Słowa mocy – mócne słowa

pjatk, 18. nowembera 2022 spisane wot:

Recensija romana Elki Lorencoweje „Machtworte“

Zo bě jeje mandźelski-basnik mišter ­słowow, wěmy – zo pak zamóže tež Elke Lorencowa pisać, to hakle nětko pytnjemy. Lětsa je w nakładnistwje Mitteldeutscher Verlag jeje prěni roman „Macht­worte“ wušoł. Debit to, kotryž jenož hladajo na pózdni spisowaćelski comingout njepřekwapja, ale tež nastupajo putacu lekturu, kotraž wona čitarjej dari. Aw­torka powěda wo swojim dźěćatstwje w Němskej demokratiskej republice, wo wulkej politice w holčacym žiwjenju.

Hižo 1988 bě Wuježčanka prěnje skicy teksta nakładnistwu Aufbau pósłała, po politiskim přewróće pak měješe zastaranje swójby prioritu. Město na swojim teksće je Lorencowa po tym na nowi­narskich zdźělenkach města Budyšina dźěłała. Skónčnje, w starobje 59 lět, wona projekt znowa wožiwi, a mandźelski Kito Lorenc je wuslědk samo hišće takrjec „wotžohnować“ móhł, kaž wona w dodawku knihi přeradźa.

słowo lěta 2022

nawěšk

nowostki LND