Jednaćelka Marka Maćijowa poda so po 40lětnym skutkowanju w LND na wuměnk

Jeje doba so nachila: Spočatk junija jednaćelka Budyskeho Ludoweho nakładnistwa Domowina Marka Maćijowa na wuměnk dźe. Dlěje hač štyri lětdźesatki je studowana dźiwadłowa wědomostnica w LND skutkowała. Cordula Ratajczakowa je so z njej rozmołwjała.

Rozžohnujeće so w turbulentnej koronakrizy.

M. Maćijowa: Haj, z tajkim wužadanjom njeběch ličiła. W prěnim wokomiku sej prajiš, to nětko woprawdźe trjebać njemóžu. Ale naposledk je kaž ze wšěmi problemami, dyrbiš přemyslować a spytać, wšo tak derje kaž móžno zrjadować. To sym činiła. Hač smy naposledk wšitko zmištrowali, budźemy hakle widźeć, hdyž je kriza nimo.

Wjele lět sće LND sobu wobwliwowała – wot 1978 jako redaktorka Płomjenja, wot 1986 jako lektorka, wot 1994 jako nawjedowaca lektorka a minjene 17 lět jako jednaćelka – přirodne stopnjowanje to takrjec. Sće hižo jako młoda holca wo tym soniła, so ze šefinu stać a směr serbskeho pismowstwa sobu postajeć?

W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Běše pak něhdy, w lěće 2018, zo přednošowaše prof. Wink we Waršawje wo tym, kak móža ludźo z mjeńšinowych kulturow sej swoju rěč a kulturu wobchować.

Kaž přepytowanja pokazowachu, běchu starši španišćinu rěčacych Američanow njezbožowni, zo jich dźěći swójbnu rěč a kulturu zhubjeja a so do jendźelskorěčneje dominantneje kultury asimiluja (připódla prajene, jendźelšćina NJEJE oficialna hamtska rěč USA). Njeby so ty starosćił(a), byštej-li so twoja rěč a kultura na te wašnje zhubiłoj? W někotrych regionach USA přewjedźechu španisce rěčacy starši měrliwe demonstracije a žadachu sej wjace wuwučowanja španišćiny w šulach, zo bychu swoju kulturu zakitowali. Grafito na wozu podzemskeje železnicy w New Yorku samo namjetowaše: „Mexiscy Američenjo, kotřiž španisce njerěča, njech so na swojich chilijowych bunach zaduša – přeradnicy!“

Projekt wo imaterielnym kulturnym herbstwje Delnjeje Łužicy běži

Dóstanješ-li wědomostny projekt we wob­jimje 1,5 milionow eurow spěchowany, da je tež wobjim dźěłowych pakćikow a wobdźělenych slědźerjow wulki. To płaći tohorunja za prěni serbski projekt strukturneje změny w Delnjej Łužicy ­z oficialnym titulom „Hódnoćenje imaterielneho kulturneho namrěwstwa Delnjeje Łužicy w němsko-serbskim konteksće“ (IKN). Wot lońšeho oktobra hač do kónca lěta 2021 běži projekt, kotryž zapřijima ze Serbskeho instituta, Delnjołužiskeje projektneje towaršnosće Domowiny (Dompro), Domizniskeho muzeja Dešno kaž tež zwonka institucijow wjace hač 20 sobuskutkowacych w pjeć hłownych dźěłowych cyłkach z wjacorymi dźělnymi projektami – wot projektoweho managementa přez wutwar zwjazkarstwa Łužiski muzejowy kraj, inwentarizaciju delnjoserbskeho kulturneho namrěwstwa hač k wuwiću strategijow za domizniske muzeje a nowych turistiskich poskitkow.

Hoberske předewzaće

„Kraßne Modlerske knihi“

pjatk, 22. meje 2020 spisane wot:

Serbja maja hišće časćišo na swojich knižnych polcach stare nabožne knihi stejo. Z rěčneho wida su wosebje staro­žitnosće z časa do lěta 1840 zajimawe. Jedna tajka knižka, zwjazowaca dweju mužow, kotrajž staj nam z hinašich přičin znataj, je: „Neb. Kn. M. Krystijana Wajsy kraßne Modlerske knihi, sa jeno evangeliskeho kscheszijana ...“. Awtor němskeje předłohi Christian Weise (1642–1708) je dźensa hišće znaty w zwisku ze skutkowanjom jako rektor Ži­tawskeho gymnazija, hdźež załoži dramatiske dźiwadłowe předstajenja šulerjow a spisa za to mnoholičbne teksty. Běše studowany magister teologije. Jako nawoda tamnišeje radneje biblioteki (dźensniša Christiana Weisowa biblio­teka) je ju jara rozšěrił.

Dalši, druhi nowonakład němskeje knihi „Krabat abo kuzłarska šula“ wučerja a spisowaćela Kurta Gerlacha je tele dny w Hornjołužiskim nakładnistwje wušoł.

Prěni nakład knihi běše 1925, druhi ­hakle před třomi lětami. Dokelž bě bórze rozebrany, je so wnučk awtora, archeolog a spisowaćel Thomas Gerlach, za dalše wudaće rozsudźił a k tomu předsłowo ­napisał. Annett Wolf je knihu bohaće ilustrowała. Wosom cyłostronskich barbnych wobrazow a wjele mjeńšich wignetow na cyłkownje 72 stronach wabi do ­čitanja.

„Krabat abo kuzłarska šula“, prěnja beletristiska stawizna wo žiwjenju a skutkowanju Krabata w němskej rěči, je na nje­zwučene wašnje napjeće powědana, 25 lět po prěnim wudaću Jurja Pilka a nimale 30 lět do Měrćina Nowaka-Njechorńskeho.

Němski Oscar w dobrej stwě

pjatk, 15. meje 2020 spisane wot:

Gabriela Marija Šmajdźina z Němskim filmowym mytom wuznamjenjena

„Systemsprenger“ rěka hrajny film, kotremuž je Němska filmowa akademija lětsa swoje myto w dohromady wosom kategorijach spožčiła. Jednu z požadanych „Lola“ mjenowanych statuetow, mjenujcy wonu za najlěpšu žónsku pódlansku rólu (jendźelski terminus „supporting actor“ by so tu přiwšěm skerje hodźał), zdoby sej serbska dźiwadźelnica Gabriela Marija Šmajdźina. ­Bosćan Nawka je so z njej rozmołwjał.

Knjeni Šmajdźina, kak so čujeće? Sće z tajkim wuspěchom ličiła?

Sebjewědomje a modisce

štwórtk, 30. apryla 2020 spisane wot:

Modernizowana serbska drasta Cecilije Nawkec

Mjeno Cecilije Nawkec je wusko z nowotarstwom pola serbskeje katolskeje drasty do wójny a po lěće 1945 splećene. Njedawno dósta Budyski Serbski muzej hnydom z dweju žórłow zajimawe přikłady poskićene. Maruša Šołćic a Chrysta Meškankowa darištej ze swójbneho wobsydstwa drastu, kotraž wuznamjenja so z praktiskosću a estetiku, wosebje nje­zwučenych barbow płatu a abstraktnych floralnych wušiwankow po naćiskach Měrćina Nowaka-Njechorńskeho dla.

Zabawny klasikar

štwórtk, 30. apryla 2020 spisane wot:

„Wajchtar trubi“ a ze swojeho kućika trubi nam retomas zabawnych poda­wiznow. 1967 wozjewi serbski spisowaćel Jan Wornar zběrku 30 powědančkow. Zwjazowacy element je postawa nócneho wjesneho stražnika, kiž skoro wšitko zhoni, a wjele wě abo sam sobu dožiwja. Jednotliwe epizody su zdźěla awtobiografisce inspirěrowane, zdźěla nazběrane a snano tež wumyslene. Při tym su po zaćišću spisarja wone stawi­znički awtobiografiskeho razu, z wida młodeho pachoła najsylnišo skutko­wace.

Rěčny stil orientuje so na wjesnej serbšćinje, štož pak njerěka, zo je Jan Wornar w jednorej rěči pisał, skerje nawopak. Hladajo mjez druhim na wobłuk cyłkowneho wjesneho žiwjenja napadnje jara bohaty słowoskład. Ze­znajomjamy so z wobswětom, ko­tryž tworjachu ratarstwo, wjesny cyłk a serbski miljej. Jako čitar pytnješ, zo je awtor wšitke swoje postawy, tež trochu „jednore“, poprawom rady měł.

Dźiwajo na to, zo bě rysowany wobswět knihi hižo za čas wudaća zašoł, zda so dźensa wězo ćim zdaleniši. Tak su knihi kaž „Wajchtar“ a podobne kaž wokno do zašłosće. Měrćin Brycka

Naš akcent je naše bohatstwo

štwórtk, 30. apryla 2020 spisane wot:

W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Snano to njewěriće, bě pak čas, zo prof. Wink njebě hišće z profesorom. Bě 23 lět stary, měješe wulke sony a bě wćipny na swět. Wćipnosć jeho wabješe so na puć nastajić. Wink chcyše sej swět wotkryć.

A tak poda so přichodny profesor na studij do Parisa. Rjanosć twarjenjow, bohatosć wukładnych woknow, powěsće wo měsće romantiskich zetkanjow a słódneje kuchnje młodeho studenta tróšku zatrašichu. Nimo toho cuza rěč, komplikowany system podzemskeje železnicy, wša uniwersitna běrokratija ... Wšo to je wuskutkowało, zo njebě sej hižo tak wěsty, hač budźe kmany tu cyłe lěto wutrać. Rozmyslowaše, hač bě wćipnosć woprawdźe ­dobry poradźowar.

Dr. Toni Bruk rozprawja wo wuwiću serbskeho filma

Pod nadpismom „Z kameru po Łužicy a do swěta won“ wěnuje so w nowej seriji­ w Serbskich Nowinach filmowc dr. Toni Bruk stawiznam serbskeho filma­. Mjez druhim rozprawja wón w swojich wuwjedźenjach wo wosebitosćach a njewšědnosćach před a za kameru kaž tež wo wuwiću serbskeho filma­ hač do přitomnosće.

Dźěćacy časopis Płomjo wabješe w 1960­tych lětach młodych čitarjow hdys ­a hdys do wupisanja mytow. Jedna tema bě „Aktuality filma w NDR“. Hnydom sym so prašenjam wěnował a redakciji pisał. Njebudźeće wěrić, ale dobych 1. městno: třidnjowsku jězbu z foto­grafom Steffenom Langu a redaktorom ­Geratom Libšom do Filmoweje fabriki DEFA w Babelsbergu. Jara sym so wjeselił – kak móhł so hinak dóstać do swěta kuzła, princesnow a rubježnikow ...

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND