Slubej dodźensa swěrny wostał

pjatk, 24. julija 2020 spisane wot:

28. julija 1970 pisach swojej přećelce a pozdźišej mandźelskej, zo sym so „wčera wječor“ w Chrósćicach pola hosćićela Ludwika Nowaka z Alfonsom Frenclom z Róžanta, Jurjom Mahrom z Budyšina, Jurjom Wałdu z Pěskec a – nic naposledk – z Alfonsom Wićazom zetkał. A w lisće z Noweje Wjeski do Erfurta dodach, štož smy sej na „tradicionelnej bjesadźe šěsć serbskich studentow“ slubili: „Kóždy z nas budźe přeco a wšudźe pomhać serbsku rěč zdźeržeć a rozšěrjeć, njech přińdźe, štož chce.“

Za swobodu awtorow rukował

pjatk, 24. julija 2020 spisane wot:

Dalokož wěm, běše kritiska přiłoha „Noweje doby“ z titlom „Wuměłstwo a literatura“ (pozdźišo rěkaše wona „Kultura & wuměłstwo“) tež ideja Alfonsa Wićaza. A hdyž sym ju we 80tych lětach samostatnje čitać móhł, da bórze zwěsćich, zo mějachu jeje awtorojo wjetše swobody hač recensenća a rozprawjerjo němskorěčnych nowin NDR. Woprawdźe: W nimale 200 kolumnach rjadu „Zboka widźane“ stej mi jenož dwě sadźe šmórnyli: jako wopyta kardinal Meisner jónu serbskich křižerjow. Hewak njeeksistowaše w kulturnym wobłuku žanažkuli censura ze stron redakcije.

Alfonsa Wićazowy poměr k nam hóstnym pisarjam bě nimo toho stajnje sprawny a spušćomny, do přewróta kaž po nim. A jeho wobšěrne, hłuboko sahace portrety wo wědomostnikach, spisowa­ćelach abo dalšej prominency njebych w přichodźe na žadyn pad parować chcył. Ad multos annos! Dietrich Šołta

Žórło optimizma

pjatk, 24. julija 2020 spisane wot:

Luby Alfonso,

hladajo na protyku widźu, zo sy zaso dalši kusk wot zelenych do zezrawjenych lět poskočił. Dopominam so, kak je Twoja energija do mojej mysli zastupowała a mje přeco do noweho dźěła za Serbske Nowiny a wšelake dalše naležnosće za Serbow alarměrowała. Nimale kóždy raz běše to wokomik, hdyž mějach wjele druheho dźěła. Nažel (abo skerje na zbožo) je Twoja naležnosć přeco nad mojimi planami dobyła. Dyrbju sprawnje rjec, zo bě to tež husto w mojim zajimje. Wobdźiwowach Twój nowinarski talent, na přikład Twoje artikle w přiłoze SN Kultura & Wuměłstwo. A nic naposledk imponuje mi Waju luby poćah z mandźelskej Wóršu. Tajki přikład je za mnje žórło optimizma.

K narodninam přeje Ći krutu strowotu Milan Hrabal

Smy zbožowni jeho za přećela měć

pjatk, 24. julija 2020 spisane wot:

Wo přećelu pisać je přeco rjany, přiwšěm žadyn lochki nadawk – wosebje, hdyž so wo wosobu zjawneho žiwjenja jedna. Nimo toho chceš telko dobrych fasetow kaž móžno wopisać, a to bjez podhladneje wysokeje retoriki. Měnju, zo móže kóždy, kiž je z Alfonsom Wićazom spřećeleny, so do zbožownych ludźi zarjadować. My znajmjeńša smy zbožowni, zo je wón hižo wjele lět dobry a sprawny přećel našeho Zwjazka ruskorěčnych awtorkow a awtorow Němskeje (SLoG). Často smy jeho empatiju a optimizm pytnyli, jeho entuziazm a wotewrjenosć dožiwili. Wjacore razy běchmoj z Borisom Samjatinom z hosćom na Mjezynarodnych swjedźenjach serbskeje poezije w Budyšinje.

Ma žiłku, kontakty nawjazać

pjatk, 24. julija 2020 spisane wot:

Z wulkim kwěćelom dźaka gratuluje Zwjazk serbskich wuměłcow swojemu wjele lět aktiwnemu čłonej a sobustawej předsydstwa a nade wšo wobdarjenemu a njesprócnemu organizatorej Alfonsej Wićazej.

Mnohe zarjadowanja našeho zwjazka w zańdźenych třoch lětdźesatkach njebychu bjez jeho njesebičneho angažementa móžne byli. Alfons Wićaz ma wony talent, tu přinarodźenu žiłku, kontakty mjez ludźimi nawjazać, jich za wosebite přede­wzaća zahorić a wuměłske projekty hač k wuspěchej wjesć.

Hižo jako młody hólčec sym jeho dožiwił, hdyž běch w prózdninskim lěhwje „Płomjenja“ kónc 60tych lět. Na Minakałskim hrodźe čakachu na nas wšědnje nowe dyrdomdejstwa, hač w hrodowym parku, na sportnišću abo hdyž pěškowachmy na słónčnych dnjach zhromadnje do bliskich Minakałskich hatow, zo bychmy so tam kupali. Alfons Wićaz bě bobriji serbskich dźěći pomocnik, měješe stajnje pryzle we hłowje a runje tak wotewrjene wucho za naše małe starosće.

Přećeljo, kolegojo a towaršojo gratuluja žurnalistej, publicistej a čłonej Zwjazka serbskich wuměłcow Alfonsej Wićazej

Alfons Wićaz organizowaše z pomocu tehdyšeho wulkopósłanca Ruskeje federacije Wladimira Michajlowiča Grinina (napr.) za Zwjazk serbskich wuměłcow w meji 2013 w Moskwje Dny serbskeje kultury, kotrež su so w nowembrje samsneho lěta w Berlinskim pósłanstwje Ruskeje federacije wuspěšnje zakónčili. 15. apryla 2016 je w Berlinskim pósłan­stwje wjace hač 400 Serbow, Němcow a Rusow dožiwiło prapremjeru Stalingradskeje sinfonije serbskeho komponista Hinca Roja. Foto: SN/Maćij Bulank

Alfons Wićaz organizowaše z pomocu tehdyšeho wulkopósłanca Ruskeje federacije Wladimira Michajlowiča Grinina (napr.) za Zwjazk serbskich wuměłcow w meji 2013 w Moskwje Dny serbskeje kultury, kotrež su so w nowembrje samsneho lěta w Berlinskim pósłanstwje Ruskeje federacije wuspěšnje zakónčili. 15. apryla 2016 je w samsnym domje wjace hač 400 Serbow, Němcow a Rusow dožiwiło prapremjeru Stalingradskeje sinfonije serbskeho komponista Hinca Roja.

Foto: SN/Maćij Bulank

„Wědu wo žiwjenju a přirodowědnym skutkowanju našich wučerjow a fararjow chcych posrědkować, wosebje tych, kiž so z přirodu zaběrachu z kedźbyhódnymi spóznaćemi a swoju wědu napisachu ...“ Tole připowědźa nam wučer a lektor Jan Kral z Boranec w předsłowje swojeje wuběrnje spisaneje knihi „Zelena radosć“. Ze zajimom a wćipna sym sej ju do ruki wzała a nimale nic wjace wotpołožiła.

„Zelena radosć“ wopřijima dźesać znatych abo dotal mjenje wopisanych serbskich wosobinow, kotrež su hač na wuwzaće w swojim hłownym powołanju wučerjo abo fararjo. Často běchu wot dźěćatstwa sem z wotewrjenymaj wočomaj a wušomaj tak wusko ze swojej wokolinu zwjazane, zo ju w dalšich lětach zaměrnje přeslědźachu. Nic porědko swoje nazhonjenja bjezposrědnje dale dawachu abo z nimi dopóznaća wědomosćow rozšěrichu.

Wo měnjacej so krajinje we Łužicy

pjatk, 24. julija 2020 spisane wot:

Sakska pokazuje nowokupjene twórby – mjez nimi fotowu seriju Jürgena Maćija

Raz so zemja zběhnje, raz so cyle měrnje rozpřestrěje a pokazuje hrajace barby. Kak je wudobywanje brunicy Łužicu změniło, to je Jürgen Maćij wuraznje zapopadnył. „Kubło Gižkojce (Gut Geisendorf)“ rěka fotowa serija, za kotruž bě so dźensa 67lětny Budyšan w lětach 2006 do 2019 přeco zaso na mjenowane kubło do braniborskeje Łužicy nastajał a je hromadźe z jamu fotografował. Cyle mały je pod pomnikoškitom stejacy dom w pozadku widźeć, mjeztym zo so wuhlowa jama Wjelcej-juh ze swojim wuwoznym mostom dale a bóle bliži. Tehdy kaž dźensa słuži dom jako zarjadowanska městnosć. Mjeztym je so hórnistwo zaso zminyło, na zbywacej zemi započina so zelenić a kćěć, trawa so we wětřiku koleba.

Rěč a identita

pjatk, 24. julija 2020 spisane wot:

W tutej kolum­nje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Jako bě prof. Wink młoda, zalubowa so do muža z hinašeho kraja. Tak so rozsudźi swój kraj wopušćić a z nim žiwa być. W lětach po tym wona wšitko činješe, zo by so do noweje wokoliny integrowała. W intensiwnych kursach nawukny rěč swojeho noweho kraja a po někotrych lětach ju nimale běžnje rěčeše, zo so ju ludźo lědma hišće prašachu, zwotkel akcent poprawom pochadźa.

Po formaće do kapsy hodźacy so zešiwk „Bjertelk sta wužitkow wot wopiłstwa“ słuša k tak mjenowanej traktatowej literaturje powučneho razu. Wopřijima dwanaće stron a wobsteji z třoch dźělow. Hłowny dźěl je 25 dypkow, kotrež na ironizowace wašnje negatiwne sćěhi žlokanja (wopiłstwa) rozkładuja, po wašnju „Chceš-li, zo to zlě wuńdźe, da stań so z wopiłcom“. Druhi wotrězk „Poßłuchaj, schto ton knes wot wopiłstwa praji!“ su bibliske citaty; wuwjedźenja „Stestamenta jeneho wopiłza“ ­přiručku skulojćeja. Tam jednotliwc swoje žiwjenje wobžaruje a so wo swoju dušu starosći. Serbski přełožk němskeho traktata wuda 1850 misionske towarstwo za pruski dźěl Hornjeje Łužicy w Niskej. Přełožer běše farar Jan Krušwica z Boršće, štož je jeno z prěnim pismikom mjena a městnosće signalizowane. Měrćin Brycka

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND