Kamor jako portal

pjatk, 15. měrca 2019 spisane wot:

Wjeleworštowa stawizna na třoch runinach časa

„Wopušćeny dom“ rěka kruch, kotryž Budyske Němsko-Serbske ludowe dźiwadło lětsa jako hornjoserbsku produkciju na hłownym jewišću pokazuje. Awtorka Carla Niewöhner je hru jako swójbny mozaik koncipowała. Na třoch časowych runinach wobswětla wona stawizny swójby w Miłorazu. Stajnje prezentne je wohroženje wsy wudobywanja brunicy dla. Zemski pokład twori tuž čerwjenu nitku jednanja, njeje pak žro scenarija. Tež rozdźělne doby – čas nacionalsocializma, hospodarsce tradaca a towaršnostnje hižo drjebjaca so NDR 1980tych lět kaž tohorunja wostrózbnjenje zažneho 21. lětstotka přilubjene „kćějace kra­jiny“ nastupajo – słuža skerje jako ramikowy kolorit dyžli jako fundament. W srjedźišću steji cyle jasnje jenička wosoba, kotraž je wšě te podawki wosobinsce dožiwiła: Marja Symankowa (Majka Kowarjec). Wosebitosć sujeta pak je, zo njedožiwjamy stawiznu přez jeje woči, ale z wida jeje wnučki Hanki (Anna-Maria Brankačkec).

„Hdyž tole skomdźimy, je kónc“

pjatk, 15. měrca 2019 spisane wot:

Serbska Delnja Łužica je šokowana wuslědkow­ ewaluacije wučby serbšćiny w Braniborskej dla. Z ludźi, kiž połoženje znaja, drje njeje nichtó woprawdźe překwapjeny był, chiba, zo je staw hišće hórši, hač by sej čłowjek myslił. Připóznaće słuša prof. Edwardej Wornarjej a ludźom, kotřiž su prócu wědomostneho přepytowanja na so wzali a wuslědki bjez róžojteho barbjenja sformulowali. Njejsmy tola wjace w NDR žiwi. Zo móža serbšćinarjo w 6. lětniku mjenje serbsce hač w pěstowarni, je hižo překwapjace. A štó móže mi rozkłasć, kak dźěći a młodostni dwanaće lět w šuli delnjoserbšćinu wuknu a na kóncu rěč tola­ njewobknježa? Ja mějach w NDR jeničce štyri lěta B-delnjoserbšćiny na SRWŠ, hewak ničo ...

Krimi za dźěći, na Kochowe wašnje powědany, njeje jeno za dźěći zajimawy, ale runje tak za maćerje a wowki. A hdyž sym ja jón čitał jako dźěd mjeztym zwyšeneho schodźenka, budu mi kolegojo-dźědojo wěrić, zo w tej knize tež něšto za nas starych knotow nutřka steji. Ja so při čitanju dopominach na wuprajenje swětosławnych spisowaćelow, kotřiž měnjachu: Kniha za dźěći je hakle potom dobra, hdyž ju dorosćeni runje tak rady čitaja.

K rozsudej

pjatk, 15. měrca 2019 spisane wot:

Hańžka Wjeselic

Rozsud je čłowjekam tajny škit

wohniwy wěšćerski poradnik.

Z rozdźělnym storkom wutroby

je jedyn druhemu podobny.

Tak kaž kudźerje po wutřělu spaduja,

so kiprota k přećelstwu wuznawa.

Njewidźomna chuduška

chabłaca njeskedźbnosć so zasmyka.

Směšk samodruhe šibałstwo,

po stopach wjechlojće dundajo.

Šwižny zdónk mjez starymaj,

z měnjacym wjedrom njepřewzaj.

Šerpatku wurěčow přinošuje,

kiž wopiłstwo kepnjenja nadběhuje.

Njewěstosć wě sebi na hubomaj kusać

a předsudnosć pod miłym měsačkom huškać.

Zdalokosće

pjatk, 15. měrca 2019 spisane wot:

Hańžka Wjeselic

Njejsće mje z bliskoh daloka spóznali,

waka krutu wolu krasnje pohosći.

Jenož – njehódajmy, štó za tym tči,

hdyž ruka znaty klin wopušći.

Hdźež so gracilna słódkosć zakaza,

tam so krawna raznosć womaza.

Styki styska suche płomjo wupali,

wša sylnosć wosłabi krupički.

Błudnowěrc wě nawopak,

zo slěbro zlětuje kaž ptak.

Strowy rozum jadriwje kichota,

mjez płachtami šćipa nahota.

Přez připad swójski wosud nadešli -

pedantisku woprawdźitosć wobešli.

Čas z překlepanosće skakota,

tak, kaž kostrjanc překćěwši třepota.

Wjele lubjace tworjenje za přichod

pjatk, 15. měrca 2019 spisane wot:

Chwalobne basniske pospyty młodeje Serbowki

Je zwjeselace, zo so w Serbach młodźi ludźo na literarnym polu wupruwuja. Naš mały lud trjeba młodych, do přichoda zhladowacych a do duše rěčacych ludźi. Na tym so wočiwidnje něšto pohibuje. To pokazachu dotalne zběrki „Paternoster“. Tale literarna hałužka počina znowa kćěć, wšako ma w aprylu/meji wosmy „Paternoster“ z prozu a lyriku młodych Serbow wuńć. Mjez młodymi prozaistami a lyrikarjemi „Paternostra“ jewja so woprawdźite talenty. Jedyn tajki wosebity je 23lětna Chróšćanka a w Lipsku sorabistiku studowaca Hańžka Wjeselic, kotraž z wutrobu a dušu basni. Wona je hižo k „Paternostrej“ přinošowała, byrnjež w najnowšim zešiwku zastupjena njebyła. Přiwšěm pilnje dale basni.

Znata serbska poetka Róža Domašcyna widźi w młodej žonje za přichod wjele lubjacu basnicu. Basnje Hańžki Wjeselic rozestajeja so hłuboko z mjezyčłowjeskimi poměrami a towaršnostnymi problemami. W swojich twórbach zhladuje kritisce na swět; wone su sprawne, zo je wjeselo je čitać. Tule dwě jeje basni z manuskripta jako pokazka. Alfons Wićaz

Wuprudźa wulku energiju

pjatk, 15. februara 2019 spisane wot:

Zetkanje z delnjoserbskim hudźbnikom a swobodnym hudźbnym redaktorom Gregorom Kliemom

Wón je zbožowny, zo wot 1. oktobra lěta 2018 jako swobodny sobudźěłaćer w hudźbnym wotrjedźe Serbskeho rozhłosa RBB w Choćebuzu dźěła. Zetkam 28lětneho Gregora Kliema w jeho dźěłarni na štwórtym poschodźe domu RBB w centrumje Choćebuza, hdźež zestaja hudźbny program za přichodne delnjoserbske rozhłosowe wusyłanje. „Nětko mam dźěło, kotrež wotpowěduje mojemu lońšemu studijnemu zakónčenju jako master na polu etnomuzikologije, a při tym hišće pjenjezy zasłužam. Lěpje sej njemóžu měć“, wón w bjezporočnej delnjoserbšćinje z posměwkom praji. Zrazom začuwaš, zo so młody Delnjoserb za swoje dźěło hori, zo so w redakciji delnjoserbskeho rozhłosa woprawdźe derje čuje. Hižo za čas studija je připódla jako awtor za Choćebuski rozhłós dźěłał, tež za Lipšćanski swobodny rozhłós. Tuž je hižo wjacore lěta z tutym dźěłom zwjazany. Nětko pak njeje wjace jenož awtor wěstych přinoškow, ale swobodny sobudźěłaćer z konkretnymi nadawkami we wobłuku hudźbneho wotrjada.

Wosebita wustajeńca w Budyskim Serbskim domje

Skerje připadnje je přehladka „Płachta pełna wulicowańkow“ nastała. We wochěži Budyskeho Serbskeho domu móže sej ju tuchwilu kóždy zajimc wobhladać. Je jich dohromady dźesać taflow, kotrež su wěnowane Slepjanskim ludźom a jich rěči. Natočenje a ludospytne předźěłanje porno tomu njebě připad, ale je so zaměrnje a přez dlěšu dobu wotměwało; wustajeńca pak bě zbožowny připad.

Juliana Kaulfürstowa, lubowarka a znajerka­ slepjanšćiny, bě fotografa Karstena­ Nitscha prosyła, zo by foto za cover předwidźaneje cejdejki z natočenjemi slepjanšćiny zhotowił. „Ja pak sym namjetował, zo bychmy tež interviewowanych portretowali, rěčacym wobličo dali. A tak je so potom stało“, praji Karsten­ Nitsch. „Dokelž sym nimo toho spytał wěste wobsahi z toho, štož su sobuskutkowacy powědali, do wobrazow přetworić, bu material wo wjele wob­šěrniši, hač běchmy sej zwoprědka myslili. Stało je so to w lětomaj 2013/2014.“

Rozmołwa ze serbskim hudźbnikom, spěwarjom, komponistom a producentom Měrćinom Weclichom

Tekst a hudźba Měrćin Weclich

Hdyž wěje wětřik napřemo

a wozyba ći mjezwočo,

to zymne je a struchłe wšo.

Njeboj so a stup napřećo!

Praj, štó sym ja!

Praj, štó sy ty!

Praj, štó smy my!

Haj, štó smy my?

To prašenje je čłowjeske

při pytanju identity.

A při sebi, to pytnu ja,

mi wětr dušu wohrěwa,

hdyž wěm, što darić mam,

prjed hač čas zabiwam.

(nowy spěw serbskeho komponista)


Praj, štó sym ja

Twórby serbskeho komponista, spěwarja a producenta Měrćina Weclicha su mjez staršimi kaž tež młodymi ludźimi w Serbach woblubowane. Alfons Wićaz je so z hudźbnikom rozmołwjał.

Što je Wam lěto 2018 na hudźbnym polu wobradźiło?

M. Weclich: Mój druhi oratorij „Hrodźišćo“. To rěka, zo smy kónc minjeneho lěta tež sadźby za chór dokónčili. Wot kónca januara nětko partitura cyłeje twórby předleži. To bě wulki čwak dźěła. Teksty za oratorij spisała je Madlena Nasticcyna, dohromady pjatnaće spěwow. Wone wopisuja pućowanje Słowjanow před 1300 lětami.

Zajimawe wobrazy fotografa Helfrieda­ Straußa

Tróšku dźiwnje drje to běše kołowokoło wustajeńcy, kotruž pokazachu w něhdyšej Dieselowej milinarni w Choćebuzu, kotraž je dźěl Braniborskeho muzeja za moderne wuměłstwo w Frankobrodźe nad Wódru a w Choćebuzu. Tam běchu hač do januara 2019 wusta­jene fotogra­fije wo křesćanskim nałožku w katolskich Serbach w Hornjej Łužicy – wo křižerjach. Fotograf Helfried Strauß z Lipska chcyše poprawom wšitke wobrazy tam pokazać, hdźež su wone na­stali. To pak so jemu bohužel njeje poradźiło. Je ze wšitkimi wo tym rěčał, samo to poskićił, ale njeje ničo konkretneho wuskočiło. Bohužel! Přiwšěm njeje mysličku spušćił, swoje fota tam wustajić, hdźež je zajim za to wěsće jara wulki. Jedna­ móžnosć by była Budyski Serbski muzej.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

  • Serbski komponist, hudźbnik a spěwar Měrćin Weclich je minjenu sobotu a njedźelu w Budyskim Kamjentnym domje přewšo wuspěšnje koncertował. Přeprosył bě sej za to mnohimi hosći kaž tež młodych talentow, kotřiž z nim zhromadnje na jewišću publikum zaho
  • Měrćin Weclich a Serbski młodźinski oktet - Martin Wetzlich und das Sorbische Jugendoktett
  • Měrćin Weclich a dźěćaca spěwna skupina Šumlabrum - Martin Wetzlich und die sorbischer Kindergesangsgruppe Schumlabrumm
  • Šumlabrum - Schumlabrumm
  • Šumlabrum - Schumlabrumm
  • Měrćin Weclich a młody hudźbnik Chrystof Mikławšk (wotprawa) – Martin Wetzlich und Christoph Mikwauschk (von rechts)
  • Jamila Hórnikec - Jamila Hornig
  • Matteo Hórnik - Matteo Hornig
  • Rejwarki a rejwarjo Serbskeho folklorneho ansambla Wudwor – Tänzerinnen und Tänzer des Sorbischen Folkloreensembles Wudwor
  • Live-hudźba je najlěpša - Live-Musik ist die allerbeste
  • Walentin Bjedrich při pianje - Valentin Bedrich am Piano
  • Kapała pod nawodom Malty Rogackeho (2. wotprawa) je live hudźiła - Malte Rogacki (2. von rechts) und Band spielten live
  • Měrćin Weclich a Měrko Brankačk (wotlěwa) – Martin Wetzlich und Mirko Brankatschk (von links)
  • Poradźenej kocnertaj - Zwei wirklich gelungene Konzerte

nowostki LND