Škoda wo prócu a papjeru!

pjatk, 20. měrca 2020 spisane wot:

„Bautzen – Glanz und Tragik einer ­ostdeutschen Stadt“ rěka kniha ­Heidelbergčana Hansa-Jörga Staehle. Budyšan Robert Maćij je sej ju ­wobhladał a přečitał.

Čehodla Budyšin dźensa tajki je, kajkiž nastupajo „měšćansku struchłosć“, komercializaciju zjawnosće a politiskeho pačenja je? Tomu chce so w nakładni­stwje „regionalkultur“ wušła kniha „Bautzen – Glanz und Tragik einer ostdeutschen Stadt“ wěnować. Hans-Jörg Staehle njeje ju jenož napisał, wuhotował, sadźbu zestajał, wobrazy fotografował abo fotomontaže stajał, ale najskerje, kaž je w tym nakładnistwje z wašnjom, wudaće ze swójskeje kapsy zapłaćił. W partnerskim měsće Budyšina Heidelbergu bydlacy a z rodźenej Budyšanku (ze serbsko-němskimi korjenjemi) zmandźeleny Staehle sej mysli, zo je trjeba na přikładźe Budyšina rozswětlić, što w Budyšinje, w bywšej NDR, w zjednoćenej Němskej a po cyłym swěće wopak běži. To docyła tak njezajimawa mysl njeje, dokelž mamy w sprjewinym měsće wšelake hišće bóle přiwótřene konstelacije hač druhdźe. Tomule narokej pak awtor lědma wotpowěduje a hnydom na wšelakich runinach zwrěšći.

„Armin Mueller-Stahl – lět swobody“ rěka wustajeńca swětoznateho dźiwadźelnika, kotraž je wobrazowuměłski přinošk k lětušim Lessingowym akcentam w Kamjenskej Słodarni.

Wjele mjezynarodneje kedźbnosće je Lessingowe město hnydom na so sćahnyło, jako bu znate, zo chce Armin Mueller-Stahl sam na wotewrjenju swojeje přehladki přitomny być. Hižo loni bě wón swoje mólby Kamjenskemu publikumej w tamnišim sakralnym muzeju swj. Hany pod hesłom „Wo basnikach a swjatych“ předstajił, tehdy wšak sam tam njebě. Na wotewrjenje lětušeje wustajeńcy w Słodarni pak přichwata jara wjele lubowarjow wuměłstwa do měšćanskeho dźiwadła. Hladajo na hoberski nawal bě to runje prawy rozsud.

Wowka w nim zahoritosć za molowanje rozpaliła

Serbski Žylow w srjedźišću

pjatk, 13. měrca 2020 spisane wot:

Serbska pratyja 2020 wěnuje so přede­wšěm wosadnej wsy Žylow, wopominacej lětsa 720. róčnicu prěnjeho naspomnjenja sydlišća na kromje Błótow. Na titulnej stronje wuhladamy wobraz wo jěcharjach po puću na łapanje kokota; před nimi kroča holcy w delnjoserbskej narodnej drasće z wěncomaj za doby­ćerjow, a w pozadku widźimy Žylowski Boži dom. Na zadnjej stronje je foto jěcha­cych pachołow při hajenju žnjenskeho nałožka. Fotowa reportaža Tomasa Kläbera předstaja na dźewjeć barbnych fotach zwučowanje Žylowskeje wohnjoweje wobory a pěstowanje nałožkow, kaž stej to camprowanje a mejestajenje.

Jara zajimawy je přinošk wo Gräbigojc swójbje, kotraž po generacijach hižo 400 lět w Žylowje bydli. Awtor Gerat Gräbig bě wobšěrnje we wosadnym cyrkwinskim archiwje slědźił a nimo toho stare swójbne fota a wujimkaj wo Gräbigojc z Casnika dodał. Z tójšto wurězkow zestajenej nastawkaj skićitej přehlad wo wšelakich podawkach wjesneho žiwjenja wot lěta 1854 do 1918 a dale hač do 1933. Tajka mała chronika njeje jenož wjesnjanam jara infomatiwna a powučna.

Njebojće so rěče!

pjatk, 28. februara 2020 spisane wot:

22. literarne wubědźowanje Załožby za serbski lud a LND

Bjez kófrow

Clemens Bobka

Měrne hromjenje kolijow pjelni so z přeco penetrantnišim šćerčenjom. Nakładny ćah praska přez dwórnišćo. Njeličomne zdónki smala nimo mučneho mjezwoča, wóz za wozom. Mócny přewěw křiwy rjap zlochka třase – steji tam kaž do róžka pójsnjena marioneta.

Hlada do ćmy. Sćin jeho čapki chowa zapad­njenej woči před zymnej neonowej swěcu. Fałdy na čole su hłuboke, křiwe brózdy. Mjez ćeńkimaj hubomaj ­dymi so napoł wotpalena cigareta. Jeho poslednja.

Zady njeho chwata třepotaca młoda ­žona přez peron. Krejčerwjene cyby wisaja jej po horbatym chribjeće. Z dołhimi nochćemi sej nerwoznje nadkoleno drapajo so w rozdrětych toflach do ćoplišeje čakarnje kopoli.

W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Běše pak něhdy, zo sćělesni so jedyn z avatarow prof. Winka jako pólski turist w Čěskej republice ...

Njebě dźě to prěni raz, zo poby prof. Wink w Praze. To je tajke rjane město z wulkej uniwersitu, z mnohimi pomnikami, barami a korčmami – a wězo z tunim, najlěpšim piwom swěta.

Za prof. Winka bě samozrozumliwe w Čěskej pólsce rěčeć. Njebě docyła předstajomne, sej piwo hinak skazać hač z formulu „poproszę piwo“. Čěšćina je pólšćinje tak podobna; kóždy ze zapadnych Słowjanow w Čěskej ju rozumi! A přeco je dóstał, štož bě skazał.

Serbske přełožki „Gullivera“

pjatk, 28. februara 2020 spisane wot:
Zajimawy přikład za přełožki swětowych klasikarjow w programje LND je přełožk dźěla Swiftowych „Pućowanjow Gullivera“ z lěta 1981. Z podtitula zhonimy, zo jedna so wo přełožk prěnjeju a z dźensnišeho wida najznaćišeju „pućowanjow“ do kraja Liliput a do kraja hobrow Brobdingnaga. Wo ilustracije starał je so Uwe Häntsch. Mjeztym zo běše original irskeho duchowneho Jonathana Swifta jeho rowjenkam wočiwidnje chětro surowa satira, je so tónle aspekt w mnohich „porjedźanych“ wudaćach zdźěla zhubił. Tež w serbskim wudaću su někotre tajke wottrašace městna wuwostajili abo skrótšili, a w dosłowje Lory Kowarjoweje k tomu rěka, zo „wudaće slěduje we hłownym jendźelski original“. Snano měješe přełožer Jurij Brycka hižo trochu „wučisćenu“ wersiju za předłohu. Jězbu do Liliputa bě LND hižo 1960 we wobdźěłanju Richarda Iselta w skrótšenej formje, skerje jako fantastiske powědančko pod titulom „Guliwer pola palčikow“ wozjewiło. Měrćin Brycka

LND je njedawno wobrazowy słownik „Swět wokoło nas“ za słuchopisak BOOKii wudało. Sabina Salowscyna ­je sej dźěćacu knihu z wosebitym poskit­kom za nas wotkryła.

Nowostka na knižnym regalu błyšći so w pisanych barbach a narěči hnydom prawu skupinu: dźěći. Njemało, dokelž so hižo na wobalce wotdaloka mała Leńka kaž tež Tadej a Beno na čitarja směja a na dyrdomdeje wabja. Tak móžu wam přeradźić, zo steji Šołćic swójba w srjedźišću nowowudateho wobrazoweho słownika. Tón měri so na maćernorěčnych runje tak kaž na serbšćinu wuknjacych. Kniha je bjezdwěla za kóždu rěčnu kaž tež za wjacore starobne skupiny myslena. Dajće so překwapić.

Z Leńku, Tadejom a Benom po wšědnym dnju

Zabawna měšeńca stareho a noweho

pjatk, 14. februara 2020 spisane wot:

Měrćin Weclich prezentuje popularnu hudźbu w nowym šaće na jewišću

„klawěr – brewěr“ je hesło wosebiteho koncerta, na kotrymž chce znaty spěwytwórc Měrćin Weclich 29. februara a 1. měrca zhromadnje z projektnej hudźbnej skupinu a tójšto hosćimi w Budyskim Kamjentnym domje přerěz­ serbskeje popularneje hudźby prezentować. Bosćan­ Nawka je so z nim rozmołwjał.

Knježe Weclicho, hdy sće zakładnu mysličku za koncert zrodźił a što za tym tči?

Na proze mjez swětomaj

pjatk, 14. februara 2020 spisane wot:

„Swět za durjemi“ rěka prěnja słuchohra za swójby, kotruž je Budyske studijo MDR Serbskeho rozhłosa na cejdejku nahrawało a wudało. Maria Untchowa je sej CD dokładnje naposkała.

Je jenož něšto hodźin po wudaću cejdejki „Swět za durjemi“, a sym do njeje cyle zanu­rjena. Spočatnje wšak na tym dwělowach, zo hodźi so tema – što stanje so z čłowjekom na proze mjez žiwjenjom a smjerću – na rozumne wašnje dźěćom sposrědkować.

Po tym zo sym sej stawiznu naposkała, pak móžu poručić, ju jeničce jako zakład za rozmołwu wo tymle łoskoćiwym prašenju njewužiwać. Awtoromaj Lubinje a Dušanej Hajduk-Veljković je so pytanje za wotmołwami na prašenje ma­łeje Měrki, hač ju wowka w mjezyswěće słyši a rozumi, přewšo wuspěšnje ra­dźiło. Na jara rozumne wašnje rysujetaj wonaj w fantazijepołnych idejach, što móhło so na proze mjez swětomaj stać.

Kóžde lěto zas – tónraz pak hinak

pjatk, 31. januara 2020 spisane wot:

Lětuši wječorny ptačokwasny program SLA je dekonstrukcija, kaleidoskop towaršnostnych debatow a łuk k tradiciji

Serbski ludowy ansambl je z lětušim wječornym ptačokwasnym programom „Štóž so zwaži, tomu so radźi“ dokładnje to zwoprawdźił, štož běštaj režiser Marian Bulank a libretist Wito Bejmak připowědźiłoj: radikalnu interpretaciju starodawneho nałožka a cyle hinašu hač zwučenu. Zo prěni raz žony w srjedźišću jednanja steja, bě tohorunja wotpohladane. Kruch tohodla feministiski mjenować chcyć pak by tola trochu přehnate było. Byrnjež so tu a tam wotpowědne wotbóčki wujewili, tworitej skerje runoprawosć a do wěsteje měry emancipacija poprawny nadtwar inscenacije.

słowo lěta 2020

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND