Wulkotna poetiskosćwe wurazach

pjatk, 21. junija 2019 spisane wot:

Zběrka basnjow čěskeho poeta Milana Hrabala w němskim přełožku wušła

Čěski basnik a přećel Serbow Milan Hrabal z Warnoćic je w Serbach jara znaty a woblubowany. Wón bě hač do kónca swěrny wobdźělnik Swjedźenjow serbskeje poezije, kotrež je Zwjazk serbskich wuměłcow organizował. Organizatorisku zamołwitosć za nje měješe Benedikt Dyrlich. Z wobdźělnistwom na tutych swjedźenjach, na kotrychž so basnicy ze wšelakich krajow wobdźělachu, je so Hrabal spřećelił z Łužicu a kulturnym žiwjenjom Serbow. Takle zeznajomi so z bohatosću serbskeje poezije. Wjele basniskich twórbow serbskich awtorow-basnikow je do čěšćiny přełožił. Najznaćiši tajki jeho produkt je antologija „Jazyk, jímž porozumíš větru“ (Rěč, z kotrejž wětřik rozumiš), kotraž je w lěće 2007 z ilustracijemi Isy Bryccyneje w Praskim nakładnistwje PROTIS wušła. Zdobom je Róža Domašcyna zestajiła a přełožiła rjad Milana Hrabalowych basnjow z čěšćiny do němčiny, wušłych lěta 2017 w nakładnistwje Leipziger Literaturverlag knižnje pod titulom „Eine schimmernder Wabe Glimmer“.

W Ćisku sej ruku zawdali – a dale?

pjatk, 21. junija 2019 spisane wot:

Na Rakečanskim torhošću dopominatej granitowej měznikaj, wobaj čo. 99, na historisku hranicu mjez kralestwomaj Pruska a Sakska. Na južnym boku kamjenja steji KS, na sewjernym KP. Mój Chasowski dźěd, něhdy ze swojej dźowku Marju po puću na kermušu do Kulowskich kónčin, zeserbšći holčce KS na jednym tajkim mězniku při dróze jako „Kral Swěrny“ a KP jako „Kral Paduch“. To poćahowaše so na čas před 120 lětami, mjeza bě wuslědk noworjadowanja europskich hranicow po poražce Napoleona 1814. Němskich kralestwow dawno wjac njeje, ani rajcha a ani NDR. Nimale třiceći lět hižo so demokraća zwjazkoweje republiki wo porjad staraja.

Theodor Fontane – zaso w Błótach

pjatk, 21. junija 2019 spisane wot:

Wustajeńca k 200. narodninam sławneho spisowaćela

Wkulturnym žiwjenju Braniborskeje steja lětsa 200. narodniny Theodora Fontany w srjedźišću. Wjace hač 450 wšelakich zarjadowanjow a dalšich eventow wuhotuja na česć wuznamneho spisowaćela, awtora, korespondenta a publicista (30.12 1819–20.9.1898). A prěnje z nich su hižo nimo, kaž wotewrjenje wulkeje wosebiteje wustajeńcy „fontane.­ 200“ w Neuruppinje, hdźež bě so wón narodźił. Wot 8. meje je w Choćebuskim měšćanskim muzeju widźeć wosebita přehladka „Der Spreewald – ein landschaftliches Kabinett-Stück“, kaž běše Fontane Błóta mjenował. Ju su hromadźe z Choćebuskim Serbskim muzejom zestajili.

Zetkanje z młodej slawistku dr. Dianu Hickec, literarnej wědomostnicu Gießenskeje Uniwersity Justusa Liebiga

Słónco swěći přijomnje do wulkeho wokna Drježdźanskeje kofejownje „Palasteck“. Sedźu tam při šalce kofeja ze 37lětnej slawistku dr. Dianu Hickec, pochadźacej z Ra­dworja.

„Sym zbožowna, zo móžu wot awgusta zašłeho lěta w Instituće za slawistiku na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće tydźensce, štwórtk a pjatk, studentow wuwučować. Mam nětko dwě časowje wobmjezowanej poł městnje jako wědomostna sobudźěłaćerka, jedne hižo někotre lěta na Uniwersiće Justusa Liebiga w Gießenje. Tam tež z mandźelskim a sydomlětnym synom Borisom a třilětnej dźowku Josefinu bydlu. W Gießenje sym tamne dny tydźenja w Instituće za slawistiku přistajena. Wuwučuju chorwatsku literaturu přirunujo z powšitkownej li­teraturu, wosebje z wuchodnej literaturu a kulturu. Nimo toho dźeržu tematiske seminary a přihotuju projekty. W Drježdźanach do swojich seminarow tež přitomnostnu serbsku literaturu 20. lětstotka zapřijimam“, Serbowka powěda.

Myslički k nowemu Paternostrej ... we wosom wotrězkach

Pjera so jimać, tajki dźiwny anachronistiski wobraz, hdyž so tola najwjace literatury ani wjace z ruku njepisa, ale z porstami na tastaturje klak klak klak abo hnydom na ćichej škleńcy wobrazowki, kaž móhł sej to derje za baseń „appsolutna lubosć“ Fabiana Brycki předstajić. Wěnuje so wšak dźensnišemu zjawej zwjazanosće bjez bliskosće, rěčna hra a žedźba za analognej přitomnosću inkluziwnje.

Pjera so potajkim nichtó z třinaćoch zastupjenych awtorow a awtorkow jimał njebě, přiwšěm so z metafru hišće cyle rozžohnować njetrjebamy. Zwobraznja dźě dohromady 17 přinoškow prěnje pjerka, kotrež móhli něhdy k literarnym křidłam wurosć. Z tajkimi je dźě hižo prěnja Paternostrowa generacija do wyšiny wotlećała ... Lubina Hajduk-Veljkovićowa, Hanka Jenčec, Maksymilian a Benjamin Nawka.

Rozmołwa z třomi spřećelenymi serbskimi poetkami

W Ludowym nakładnistwje Domowina­ ma srjedź junija wuńć literarna kniha poetkow Róže Domašcyneje,­ Měrany Cušcyneje a Měrki Mětoweje noweje basniskeje formy. Knihu maja wudospołnić fota Jürgena Maćija. Alfons­ Wićaz­ je so z awtorkami rozmołwjał.

Kaž sym słyšał, je so Wam při škleńčce wina zrodźiła ideja zhromadneho literarneho projekta, tak mjenowaneho rjećazoweho basnjenja. Zběrka ma pod titulom „Znaki, pominaki, kopolaki“ wuńć. Rjećazowe basnje – štó je tutu formu literarneho tworjenja wunamakał?

R. Domašcyna: Zetkawamy so hižo dlěši čas, zo bychmy sej swoje nowše literarne wěcy předčitali. Při tym tež zhromadnje warimy, sej dobru wječer po­přejemy a škleńčku wina wupijemy. Rjećazowa baseń samo na sebi ničo noweho njeje, chiba w serbskej literaturje. Wo­sobinsce znaju rjećazowe basnje, kotrež nastachu w Awstriskej, tež w Němskej a druhich krajach. Smy tři spřećelene basnicy, a tuž je so takrjec z našeje zhromadnosće wuwiło, zo raz tajki rjećaz pisamy.

Marko Bruk w Budyskej měšćanskej bibliotece wustajał

Wuměłstwowi kubłarjo maja kluč za přistup dźěćiny do kraja tworjaceho wuměłstwa w horšći. Husto su woni skerje wuměłcy hač wučerjo, štož je lěpje hač nawopak: Marko Bruk je jako wuwučowacy cyle wočiwidnje tež wobdarjeny wuměłc. Na žurli Budyskeje měšćanskeje biblioteki běchu hač do kónca apryla pod hesłom „Mix Tour“ dźěła molerstwa, grafiki a ćišća widźeć, kotrymž je wón podtitul „bliske, daloke a wumyslene“ dodał. Byrnjež jeno dźesatk twórbow wupo­wěsnjenych było, wotwěraja akrylowe mólby, akwarele a monotypije pohlad do šěrokeho pola skutkowanja wuměłca. Wobrazy su z najnowšeho časa, zwjetša z lońšeho lěta.

Swojeje maćeršćinyso hańbowali

pjatk, 17. meje 2019 spisane wot:

Ze zhubjenej młodźinu so połobski lud Drjewjanow zhubił

Našu njeboh wowku, jednoru ratarsku dźěłaćerku z Droždźija, wuswarichu jónu přesydlency, dokelž běše we wjesnej předawarni serbsce rěčała. Wona pak jim rjekny: „Wenn ich nicht deutsch könnte, könnte ich immer noch sorbisch sprechen. Aber wenn ihr nicht mehr deutsch könnt, müsst ihr bellen!“ Swojorazne wułožowanje, zo je dwurěčnosć wužitna, so spěšnje po wsy roznjese. Mnohim přisłušnikam wulkich narodow dźě ma so rjec, zo sy zdźěłaniši, znaješ-li wjace dyžli jenož jednu rěč. We Wendlandźe měnješe we 18. lětstotku hannoverski krajny knježk, zo swědči wo bohat­stwje, hdyž wjele ludow, rěčow a kulturow k jeho poddanym słuša. Wučer, archeologa, pućowanski spisowaćel a čłon Royal Society Johann Georg Keyßler (1693–1743) zapisa lěta 1741, zo su „[...] auf die Gedanken gerathen, es gereiche zu der Ehre eines Landesherrn, wenn vielerley an Sitten und Sprachen unterschiedene Völker seine Oberherrschaft erkenneten [...] daher [sei] diesen Wenden befohlen worden, ihrer ehemaligen Muttersprache sich wieder zu gebrauchen.“ (B. Wachter et.al.

Prěnja serbska kniha

pjatk, 17. meje 2019 spisane wot:

Kónc februara běch w Choćebuzu na sympoziju składnostnje 400. posmjertnin serbskeho uniwersalneho wučenca Albinusa Mollera. W přiručce sympozija rěkaše: „Prěnja ćišćana serbska kniha běchu ewangelske spěwarske z małym katechizmom Luthera, kotryž bě Mollerus z němčiny přełožił. Knihu ze 120 psalmami a kěrlušemi da na swójske kóšty w lěće 1574 w Budyšinje pola Michała Wolraba ćišćeć.“ – Jako so njedawno w knihikup­stwje prašach, kotra kniha je we wokomiku najpožadaniša, mi prajichu, zo je to najnowša kniha Ferdinanda von Schiracha. Prjedownicy von Schiracha su serbscy ewangelscy fararjo Šěrachojo. Jedyn z nich załoži w lěće 1716 sobu Lipšćanske prědarske towarstwo, we wěstym zmysle předchadnik dźensnišeje Sorabije, a jeho syn je wuznamny farar a pčołar Hadam Bohuchwał Šěrach (1724–1773) – připad drje, a tola ma woboje něšto z knihami a ze Serbstwom činić!

Susodźa

Mićo Cvijetić

Zdawna znajach jeho wot widźenja,

Zetkachmoj so w zachodźe k schodźišću.

Mjelčo dźěchmoj jedyn nimo druheho.

Wobkedźbowach jeho, znajmjeńša do wčerawšeho,

kak poda so na wšědne přechodźowanje,

Zeprěwajo na tři nohi swoje ćěło,

Zhubi so za róžkom našeho mróčelaka.

Při zachodźe je přilěpjeny smjertny nawěšk,

Fotografija z něčejeho bywšeho žiwjenja,

Wjesołe woči a šěroki posměwk na mjezwoču,

Kaž bych widźał přichodneho podobnaka.

Přepozdźe, zo damoj sej mjez sobu ruku,

Ženje njejsmój so postrowiłoj kaž čłowjekaj,

Ženje njejsmój sej rjekłoj ani jeničkeho słowčka.

A měłoj smój wo tym a tamnym nadosć powědać,

Móhłoj bachtać wo wšěm a kóždym,

Najwjac wo něhdyšich a tučasnych wozbožerjach,

Kotřiž nas slepych na lód wjedu.

(přełožk Dorothea Šołćina)

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND