Dnja 6. apryla 1971 zemrě w New Yorku jedyn z najwuznamnišich reprezentantow klasiskeje moderny na polu hudźby, ruski komponist Igor Strawinskij. Spo­minamy potajkim na jeho połstate po­smjertniny.

Narodźił běše so hudźbnik 17. junija 1882 w Oranienbaumje njedaloko Pětrohrodu, hdźež skutkowaše jeho nan jako basowy operowy spěwar. W Pětrohrodźe přežiwi Igor swoje młode lěta a absol­wowaše na tamnišej uniwersiće juristiski studij. Lěta 1902 zezna wuznamneho hudźbu­twórca Nikolaja Rimskeho-Kor­sakowa (1844–1908), pola kotrehož daše so někak štyri lěta na polu kompozicije wukubłać.

Wuznamne twarjenje za měnjate stawizny Němskeje loni w zwjazkowej stolicy wotewrěli

Swobodnje po Schilleru, kiž je Spartačanam pomnik stajił, móhło dźensa rěkać: „Pućowarjo, přińdźeš-li do Berlina, maš Humboldtowy forum wopytać.“ Wšojedne, kak bliskej ći wuměłstwo a kultura stej, nowy symbol stolicy, česćowacy sławneju wučencow Alexandera a Wilhelma von Humboldta, dyrbiš prosće zeznać. Zamylace jenož je, hač maš jón Berlinski hród abo Humboldtowy forum mjenować. Humboldtowy forum (HF) je oficialne pomjenowanje, hačrunjež móžeš ze zapřijećom „hród“ wjace započeć. Zo bych to zwoprědka prajił, w nowym kulturnišću čakaja hnydom wjacore muzeje, někotražkuli wustajeńca a impozantne, po rozbuchnjenju stareho měšćanskeho hrodu 1950 zachowane skulptury na swojich wobdźiwarjow. Najmoderniša muzejowa technika z wjele awdiowizuelnej rafinesu a wšudźe barbna mnohotnosć zawosta­jatej trajne zaćišće. Njejsu to jenož dorosćeni, kotřiž započinaja so tule dźiwać a wo stawiznach rozmyslować, ale tež dźěći so njewostudźa. Přewulki je poskitk načasneje, kubłanskeje zabawy.

W tutej kolum­nje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a do­žiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Profesor Wink je so hižo wot časa swojich šulskich a studentskich lět za Tibet a Tibećanow zajimował. Wězo bě tónle zajim kusk zwjeršny, wobwliwowany mjez druhim přez mystiske stawiznički wo lamach a jich njewšědnych kmanosćach a sylnjeny tež přez njelóšt nastupajo namócne chinske wobknježenje kónčiny. Najebać skerje nachwilne a připadne kontakty z tibet­skej tematiku pak njeje jeho zajim wo kraj a lud na himalajaskej „třěše swěta“ ženje cyle popušćił. Hižo w srěnjej starobje dojědźe wón spočatk 1990tych lět na wróćopuću z konferency w Freiburgu na kóncu dnja tež do Züricha. Wottam měješe so hakle nazajtra wječor z busom do ródneho kraja nawróćić.

Wjele zboža Benej Budarjej k 75ćinam

pjatk, 19. měrca 2021 spisane wot:

Rano stańši z łoža hižo jeho słowa w rozhłosu słyšu. W šuli čitamy w serbšćinje jeho twórby runje tak kaž w stawiznach. A popołdnju słyša dźěći we wjele swójbach stawiznički z jeho pjera. Sam pak je ži­wy skerje w měrnym kućiku našeho serbskeho kraja. Rěču wo mištrje serbskeje literatury Benu Budarju, kiž swjeći dźensa 75ćiny. Rodźeny 19. nalětnika 1946 w Kulowje chodźeše tam do šule, dale w Dobrošicach, Konjecach a Ralbicach. W lěće 1964 złoži maturu na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli w Małym Wjelkowje. Po tym studowaše sorabistiku a slawistiku w Lipsku, hdźež bě tež čłon Sorabije. Za čas studija rusistiki přebywaše lěto w Ruskej. 1970 woženi so z Ludmilu Nawkec, kotruž bě hižo na rozšěrjenej wyšej šuli ze­znał a kotraž bě tež w samsnym času kaž wón w Lipsku była. Jimaj narodźištej so dwě dźěsći. Budar dźěłaše jako lektor w Ludowym nakładnistwje Domowina w Budyšinje kaž tež pozdźišo jako redaktor a šefredaktor Płomjenja.

Blidowy ličak swětowa nowosć był

pjatk, 19. měrca 2021 spisane wot:

K stotym narodninam prof. Nikolausa Joachima Lehmanna z Kamjeneje

NJ bě dźěćo swojeho časa, w samsnej měrje tež přećiwo swojemu časej ­a zwjetša daloko před swojim časom.“ (Dolly Lehmann)

Jedyn z najwuznamnišich informatikarjow něhdyšeje NDR pochadźa z małeje serbskeje wjeski blisko Radworja Kamjeneje. Lětsa 15. měrca bě tomu runje sto lět, zo je so NJ (iniciale bě sej jako ­maturant w Budyšinje dał a wobchował) do tamnišeho rězakec domu narodźił. Dobra přiležnosć, w Serbskich Nowinach dźensa na tule wosobinu dopominać. Rěč je wo profesorje Nikolausu Joachimje ­Lehmannje / Mikławšu Joachimje Wićazu.

„Weltbetrachter. Neue Lyrik. Eine Anthologie aus Sachsen“ rěka zběrka, wopřijimaca 180 basnjow, kotrež su wot lěta 2010 do 2019 nastałe. Wudawaćelej Róža Domašcyna a Axel Helbig poćahujetaj so z titulom na twórbu „Weltbetrachter“ Wulfa Kirstena, kotraž lyriku jako esencu, komprimowanje a rozwjazanje hranicow mjez žiwjenjom a swětom pokazuje. W předsłowje formulujetaj Domašcyna a Helbig doraznje čiłu wjelorakosć poezije a jeje kmanosć, skutkować jako seismograf.

Smolerjec kniharnja

pjatk, 19. měrca 2021 spisane wot:

30 lět kruta instanca za rozšěrjenje serbskeje literatury

Dokładnje štyri dny po 30. róčnicy swojeho załoženja 4. měrca 1991 smědźeše Budyska Smolerjec kniharnja po štyri měsacy trajacej přestawce lockdowna dla znowa swoje durje wotewrěć a nawodnica Annett Šołćic kupcow zaso wosobinsce do raja serbskich knihow witać. Cordula Ratajczakowa je so Budyšanku rozmołwjała.

Knjeni Šołćic, Wy sće wot spočatka pódla, sće wšitke 30 lět předawarni Ludoweho nakładnistwa Domowina swěrna wostała a dźeń wote dnja kupcam a serbskej knize słužiła. Stawizny tohole domu potajkim bjez Was předstajomne njejsu. Kak tutu zwjazanosć wosobinsce začuwaće?

Flirtować wuknyła

pjatk, 19. měrca 2021 spisane wot:

W tutej kolum­nje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezynarodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a do­žiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Lěto 2021je hišće młode, a runje tak młoda je nowa wuměłstwowa iniciatiwa, kotraž so pod mjenom „Swobodny społk“ na swójskej domenje https://swobodny-spolk.org w interneće předstaja: „Swobodny społk so za serbske, swobodne, kulturne a wuměłske tworjenje we Łužicy zasadźa.“ Trojorěčnje – hornjo- a delnjoserbsce kaž tež němsce – so iniciatiwa prezentuje, z čornoběłym logom w formje tróšku přesadźeneju połojcow koła. Z toho nastata dynamika dopomina na symbolej yin a yang. Wonej stejitej – tak wuči nas Wikipedija – w chinskej filozofiji za naprěčnej, přiwšěm na so poćahowacej dualnej principaj, kotrež mjez sobu njewojujetej, ale so wudospołnjatej: ćmowe a swětłe, zymne a horce, žónske a muske atd.

Što ma nam potajkim logo Swobodneho społka rjec? Kotrej napřećiwnej mocy so tu dynamisce zjednawatej abo so znowa nastajatej? Někotre mysle k tomu.

Prěni pokiw namakamy pod hesłom „Naša misija“, hdźež rěka: „Swobodny steji za swobodny duch a społk woznamjenja zhromadźenstwo hłójčkow z čerstwej fantaziju“. Potajkim dźe wo to, kolektiw (zhromadnosć) a indiwiduum (swobodu) znowa zapřimnyć.

Lóštna dźiwadźelnicaa kolegina

pjatk, 19. februara 2021 spisane wot:

za Hanku Mikanowej

Dokelž móžachmoj rjenje dwuhłósnje spěwać, přeprošachu moju přećelku Ka­tharinu a mje do Serbskeho pioněrskeho dźiwadła při LND. Tam zeznach – ja wosomlětna – Hanku Mikanowu jako wuměłsku wjednicu a režiserku. W třećej inscenaciji dóstach swoju prěnju wulku rólu, připołdnicu, w hrě „Klinkotata lipka“. Dopomnju so, zo je mi Hanka přede­hrała, kak mam ćahnyć magiske koło wokoło dźěsći, kotrejž běštej so při lipje schowałoj.

Dźiwadłowa skupina běše za mnje kaž swójba, tu čujach so doma a swobodna. A to zwisowaše hłownje z lóštnej probowej atmosferu, kotruž je Hanka wuwiwała. Lubowach jeje dołhe čorne włosy, kak je so šminkowała a drasćiła do bluzow z wulkimi mustrami a do ležernych jeansow (ze zapada). Namakach z Hanku swoju prěnju mentorku a tak so hižo z dwanaće lětami rozsudźich, zo chcu so z dźiwadźelnicu stać.

nawěšk

nowostki LND