Jamno, Cympl a Košla su w Hornjej Łu­žicy mało znate wjeski, přisłušace lět­dźe­satki něhdy Klětnjanskej gmejnje. Nětko su wone dźěl wulkokomuny Hamor w Zhorjelskim wokrjesu. Wšitke tři wsy běchu hišće w prěnjej połojcy 20. lětstotka přewažnje serbske a mějachu rjany hród, kotryž hižo njewobsteji. W Klětnom rodźeny Hans-Jürgen Berg, kotryž je knihu wo tutej wosadnej wsy a jeje stawiznach spisał, je loni dalši spis wo zhubjenych hrodach třoch wsow wudał.

Jewišćo je jeje žiwjenje

pjatk, 17. apryla 2015 spisane wot:

Zetkanje z dźiwadźelnicu Annu-Mariju Brankačkec w Budyšinje

Nalětnje słónco swěći do wulkich woknow foyera hłowneho domu Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła. Je po připołdnišej hodźinje. Sym sej z 28lětnej młodej dźiwadźelnicu Annu-Mariju Brankačkec wučinił, zo so tule na rozmołwu zetkamoj. Dypkownje so wona zjewi, smějkotajo so kaž na­lětnje słónco. „Mějach runje šulerske předstajenje inscenacije Jurja Kochoweje hry ,Mój wuměrjeny kraj‘. Njejsym w njej hrajerka, ale simultana rěčnica. Bjez­posrědni němski tekst serbsce rěčacych hrajerjow na jewišću němskemu připosłucharjej dale dawam“, wona powěda. Po tymle jara koncentrowanym dźěle njeskutkuje Budyšanka scyła wučerpana. „Za mnje je simultane rěčenje raz něšto druhe, hačrunjež dyrbiš po hłosu tróšku to sobu hrać, štož so na jewišću stawa. Ale we wěstej distancy, stejo za hrajerjom na jewišću. Tole mi tež wjeselo wobradźa.“ Hakle na kónčnej probje běchu Annje­-Mariji Brankačkec tónle nadawk přepodali.

Prěnja braniborska krajna wustajeńca „... hdźež Pruska Saksku koši“ w delnjołužiskim Dobrjoługu je loni dźesaćitysacy wopytowarjow přiwabiła. Hdyž předstaješe katalog wustajeńcy, kotryž loni 18. julija tule recensowach, jeje wobsah, eksponaty a tak zašłosć poćahow wobeju krajow, wobjednawa pozdźišo wudaty zběrnik „Pruska Sakska Braniborska – susodstwa w změnje“ w 14 pojednanjach samsnu maćiznu předewšěm pod aktualnymi aspektami. Tole wobkruća tež braniborski ministerski prezident dr. Dietmar Woidke (SPD) w předsłowje knihi: „Wobswětla so zhromadny projekt łužiska jězorina. Saksko-braniborske poćahi su na fasety jara bohate a postajene wot wole k zhromadnemu, wothłosowanemu jednanju, dokelž temy kaž spěchowanje serbskeje kultury, škit před wulkej wodu, zežołtnjenje Sprjewje a wjele wjace wobaj krajej runohódnje nastupaja.“

Wot 3. meje do 28. junija pokazaja w Budyskim Serbskim muzeju a wot 8. meje do 17. julija w Choćebuskim Serbskim muzeju wustajeńcu „Satkula abo (s)twor(jen)a krajina“. Iniciator a wuhotowar přehladki z podpěru wobeju muzejow a Załožby za serbski lud je słowjenski tworjacy wuměłc Karl Vouk z korutanskeho Pliberka (Blei­bur­ga). Alfons Wićaz je so z nim rozmołwjał.

Sće loni w Celovecu (Klagenfurt) projekt „Přechod“ iniciěrował, předstajacy serbske žiwjenje we wuměłstwje a literaturje. Što je Was pohnuło tole w Korutanskej prezentować, a kak bu projekt přiwzaty?

Šula za delnjoserbsku rěč

a kulturu Choćebuz

1954 běchu załožili Centralnu serbsku rěčnu šulu za Delnju Łužicu – najprjedy w Běłej Górje. Hižo krótko po tym pak přećahny wona do Dešanka blisko Choćebuza. Wjele stow ludźi je so tam na kursach dale kubłało w delnjoserbskej rěči, w stawiznach a kulturje Serbow a na polu mjeńšinoweje politiki – tehdy wězo w socialistiskim zmysle. Dokelž so kubłanišćo hižo tak prawje do noweho poli­tiskeho systema njehodźeše a dokelž je wšelacy tehdyši zamołwići politikarjo dale za trěbne njemějachu, su šulu za čas politiskeho přewróta zawrěli. Po wulkich prócowanjach, wosebje ze serbskeje strony, pak bu wona znowa załožena – jako Šula za delnjoserbsku rěč a kulturu, dźěl ludoweje uniwersity, spěchowaneje wot města Choćebuza, wokrjesa Sprjewja­Nysa a Załožby za serbski lud.

Z dopisowa pojednanjow

pjatk, 17. apryla 2015 spisane wot:

Wo tworjenju Benedikta Dyrlicha

Wjacore lětdźesatki skutkuje Budyšan Benedikt Dyrlich na literarnym polu. Njeličomne zběrki basnjow a prozy w serbskej, němskej a dalšich rěčach su z jeho pjera. Wo tym swědča mnohe recensije, kritiki a dopisy k jeho dźěłam­ w serbskich a němskich printmedijach. Wurězki z někotrych taj­kich­ pohódnoćenjow jeho literarneho tworjenja je Monika Dyrlichowa znosyła.

Josef Suchý w decemberskim Rozhledźe 1981: Hižo titul zběrki „Nocakowanje“ je za basnikowe widźenje reality symptomatiski. Awtor je ze swojej tematiku – je to poměr muža a žony, lubosć – započał kaž po nocy kročić. Z chwilemi dźe wón tasawje runja pěšemu w lěsu połnym ćmy, kedźbliwje słucha na puls swojeje wutroby a wutrobow swojich rowjenkow, druhdy so jeho rjadka zdawa kaž seklowacy so błysk abo kaž wótro skalpela a wotwěra před nami w jaskrawym swětle přećiwk, konflikt abo dramu. W zběrce njenamakamy ani stopy idylki.

Hladajće z woknom won! Widźiće, zo wotuća z nalěćom naš kónčk zemje ze zymskeho spara. Zyma je mocy słónca pod­ležała a nas zaso wopušćiła. Z njej wu­ćahnu tež słabosć, letargija a wěsta bjezmócnosć. Na rjedźe je zaso bujne žiwjenje. Wšudźe pokazuja so hižo kwětki w najkrasnišich barbach. Štomy a łuki so zelenja. Baćony so nawróćeja a ptački wot ranja­ do wječora spěwaja. Boža stwórba je połna mocy. Někotre měsacy skići nam wona­ pisany wobraz, kotryž nas čłowjekow posylnja. Słónco wabi nas z domu, zo bychmy mocy čerpali. Čujemy so zaso swobodni. Wosebje naše mozy so z čerstwosću pjelnja a wuwědomjamy sej swoju wokolinu. Za kóždeho samoho­ je to wužadanje, swój wobswět tež nim­o na­lěća z wotewrjenymaj wo­čomaj přijimać.

Benediktej Dyrlichej

k pjećašěsćdźesaćinam

Njedawno spožči Mjezynarodna akademija literatury a wuměłstwa Ukrainy Bene­diktej Dyrlichej myto Nikolaja Gogola Triumf. Hnydom dopomnich so na Gogolowej twórbje „Nós“, prěnju sureali­stisku prozu, a dźiwadłowy groteskny kruch „Rewizor“, šwikacy hordosć, hłuposć a twjerdosć ludskeje heje. Snano zda so tole być jara zwažliwe přirunanje, myslo při tym na žiwjenske puće Benedikta Dyrlicha a na wšitke z tym zwja­zane wužad­anja, překwapjenja a přesłapjenja. Ale tole njezda so scyła tak nje­móžne, hódnoćiš-li při tym jeho dotalne žiwjenske lěta a z nimi zwjazane towaršnostne wuwića, katastrofy, přećiwki, dyrdomdeje a přeco zaso budźace a błudźace so nadźije. Hódne to potajkim myto, kotrež hodźi so derje do wopisowanja Dyrlichoweho basniske­ho a publicistiskeho tworjenja w zajimje „propagowanja hornjoserbskeje kultury, literatury a rěče w swěće“ (tak w SN ze 7. apryla 2015).

Wuznamjenjeny

wutora, 07. apryla 2015 spisane wot:

Budyšin (AW/SN). Mjezynarodna aka­demija literatury a wuměłstwa Ukrainy je tele dny serbskeho basnika Benedikta Dyrlicha z Mjezynarodnym literarnym mytom Nikolaja Gogola Triumf wuznamjeniła. Spožčili su je bywšemu předsydźe Zwjazka serbskich wuměłcow a nětčišemu nawodźe Koła serbskich spi­so­waćelow za jeho „poetiske publikacije na Ukrainje a za wušłe přinoški propa­gowanja hornjoserbskeje kultury, literatury a rěče w swěće“.

Myto załožiła bě lěta 1998 towarš­nostna organizacija „Černigowskij medija-klub“ z podpěru Narodneho zwjazka spiso­waćelow Ukrainy a mjezynarodnych towaršnostnych organizacijow. Loni w nowembru přewza nadawk spož­čenja myta Triumf Mjezynarodna aka­demija literatury a wuměłstwa Ukrainy, zjednoćaca we sebi spisowaćelow, pře­łožowarjow, wědomostnikow a žurnalistow z 45 krajow swěta.

Nimo Benedikta Dyrlicha dósta myto lětsa dalšich 22 wosobinow z Ukrainy, Armenskeje, Kanady, Makedonskeje, Estiskeje, Wulkeje Britaniskeje, Ruskeje feder­acije a Pólskeje republiki.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND