„Sinfonija měła ludźi budźić“

pjatk, 18. měrca 2016 spisane wot:

Rozmołwa z komponistom Hincom Rojom

Hinc Roj, čłon Zwjazka serbskich wuměłcow, komponist a bydlacy w Klětnom, je hišće dźensa jara produktiwny w hudźbnym tworjenju. Alfons Wićaz je so z nim rozmołwjał.

Pjatk,15. apryla, budźe za Was wuznamny dźeń. Na nim zaklinči prěni króć Waša 5. sinfonija „Stalingrad“. Što to začu­waće?

H. Roj: Komponowach sinfoniju „Stalingrad“ po operaciji přećiwo rakej. To bě 2004. Štyri lěta pozdźišo partituru dokónčich. Za mnje bě to nutřkowna po­trjeba, wojakam Stalingrada – sowjetskim a němskim – pomnik stajić. Mi njeńdźe­ nastupajo Stalingradsku bitwu jenož wo němskich wojakow, ale tež wo ruskosowjetskich­, kotřiž mějachu wjace woporow hač němscy wojacy. To je mje jara jimało. Spytach tuž začuća wo­jakow wobeju stron hudźbnje zwuraznić. Za mnje je to wulkotne začuće, zo sinfonija prěni króć zaklinči. Sym wšěm dźakowny, kotřiž tole zmóžnja.

Smy žiwi w spěšnym času. To zwisuje z přewažnym statnym a ekonomiskim porjadom. Demokratija z kapitalistiskim hospodarstwom móže dosć wuspěšna być hladajo na žiwjenske wuměnjenja a techniski postup, ma pak tež rjad njedostatkow. Demokratija so na wjetšiny zepěra, spušćejo so na jich rozum. Tón so skerje dobywa z krótkočasnymi zrozumliwymi předewzaćemi hač z dołhodobnymi kompleksnymi. Tež krótke wólbne periody, na přikład štyri lěta, njespěchuja dołhodobne politiske skutkowanje. Za znowawuzwolenje płaći, štož so za krótki čas docpěje. Kapitalizm zespokoja potrjebu na produktach a słužbach a budźi přeća na dalše, nowše, lěpše abo někajke, jeno spěšnych pjenjez dla. Time is money.

Wuspěch tučasneje demokratije a kapitalistiskeho hospodarstwa je krótkowidny. Přichodne wuskutki na druhe towaršnosće a regiony mało płaća, su pak chutne – mjez nimi klimowa změna, socialna njerunosć, globalna njesprawnosć, wójny, terorizm a 60 milionow ćěkancow 2015 před nuzu, chudobu a wójnami – wjele z nich do kupow bohatstwa.

„Jakni mužojo!“, komedija awtorki Kerry Renard, serbsce Měrana Cušcyna, režija Matthias Nagatis j. h., premjera 12. měrca 2016 na hłownym­ jewišću NSLDž

Tutón kruch z dźěłaćerskeho miljeja kónči so hinak, hač sej myslachmy. To klinči banalnje, ale tule je to program – a na kóncu přihladowar swoju zahoritosć do rytmiskeho aplawsa přenjese. Ale po rjedźe.

Ma wótre wóčko za motiwy

pjatk, 19. februara 2016 spisane wot:

W LND wuńdźe wobrazowy zwjazk wo skutkowanju fotografa Geralda Großy

73lětny diplomowy fotografikar Gerald Große přińdźe runje z rozmołwy w Budyskim Ludowym nakładnistwje Domowina. „Mějach tam ke knize, kotruž Budyski fotograf Jürgen Maćij wo mni wuda, hišće to a tamne zrjadować. Kniha wuńdźe k Lipšćanskim knižnym wikam w měrcu.“ Dwurěčna serbsko-němska kniha, pjata w rjedźe LND „Łužiscy fotografojo“, ma titul „Lausitzer Fotografien – Wobrazy z Łužicy“. Wona změje dohromady 166 stron, z toho 80 fotowych. Jürgen Maćij předstaja swojeho kolegu a k tomu bibliografiju kaž tež přehlad jeho fotowych wustajeńcow. „Sieghard Kozel piše wo mojich fotach w kalendrach ,Křinja‘ a Herbert Schirmer wo wu­daćach wobrazowych knihow za čas NDR. Při tym moje dźěła sobu zapřijima. Wudaće změje čornoběłe fota, nastate w času wot lěta 1955 hač do 1990. Tute motiwy skutkuja nětko na mnje kaž kuzło. Sym zadźiwany, što wšitko sym zaji­maweho fotografisce zapopadnył“, powěda powołanski fotograf.

Mysle k Bena Kneblowej knize „Hdźe statok mój“

„Hdźe statok mój“ mjenuje Beno Knebel swoje dopomnjenki na ródnu wjes Baćoń. A wšitko, štož a kak je to napisał, kryje so na wozbožace wašnje z titulom knihi.

Detailowe wopisanje něhdyšeho žiwjenja

Čitarjej so zda, zo steji wosrjedź serbskeje wsy Baćonja, wosrjedź wjesneho wšědneho dźěłoweho dnja, wosrjedź ně­hdyšeho serbskeho wobydlerstwa, wo­srjedź serbskeho kraja. Za wšo to je rodźeny Baćonjan poetiske wuznaće „Hdźe statok mój“ namakał. Patetiske wopisanje ródneje wsy to njeje. Je ju rysował, kaž ně­hdy běše, před nimale sto lětami. Nje­hladajo na wšědnu kulturnu a identifikaciju pohonjowacu hódnotu, jimace to detailowe­ wopisanje tehdyšeho žiwjenja. Zo je Isa Bryccyna k tomu ilustraciju, cyle­ duktusej powědanja přiměrjenu, dodała, zběhnje nowu knihu z Ludoweho nakładnistwa Domowina na wažnu publikaciju.

Tyjace dopomnjenki na čas, kotryž je so minył

Komponist z wjele fasetami

pjatk, 19. februara 2016 spisane wot:

Zaćišće wo portretowym koncerće k šěsćdźesaćinam Jana Cyža

Krótke a hustodosć w hudźbnej literaturje dospołnje njetradicionalne formy słušeja do přiznamow w Budyšinje bydlaceho a w Serbskim ludowym ansamblu skutkowaceho hudźbnika Jana Cyža. Spytaš-li pak tu abo tamnu jeho kompoziciju k hłubšemu zrozumjenju bliže přepytować abo ju samo po klasiskim wašnju analyzować, dyrbiš kmany być do jeho aforistiskeho myslenja so zanurić. Swoje krótko zapřijate a duchapołnje sformulowane kruchi zjima wón tak, zo je lědma bjez woneho aforistiskeho formalneho wobsaha rozumiš. Tak so stanje, zo „... nichtó njewě, štó budźe na kóncu z mjenom mjenowany, sak abo dwójne dno“, měni wo tymle specielnym widźe na wuměłstwo Cyžowy mentor a přećel wot młodych lět Juro Mětšk.

W měšćanskej knihowni čěskeho Varnsdorfa haja bajkojty nałožk při premjerje noweje knihi: Połoža ju do kolebki. Kmótřa a kmótry su prošeni. Kóždy abo kóžda z nich zběhnje knižku z kolebki a wupřeje jej, kaž pola Ćernjawki, to najlěpše na puć: zbožo, zajimowanych čitarjow – młódšich kaž tež staršich –, nowe dopóznaća, słódke huby, wćipne wuši a zwědawe woči a hišće wjele wjace.

Tak sta so tež z knihu Róže Domašcyneje „Druhé světy“, ze 64. publikaciju knihownje. Milan Hrabal je wubrał z wjacorych němskorěčnych zběrkow a serbskeje publikacije Domašcyneje bajki, basnje, eseje a druhe teksty a zestaja z nich wjelebarbnu antologiju. K někotrym podawa w nowostce małe rozjasnjenja a předstaja awtorku čitarjej. Wuběrne přełožki ze serbšćiny abo němčiny do čěšćiny zhotowichu nimo Hrabala samoho Radek Čermák, kiž je tež dosłowo napisał, Jana Krausová, Jitka Nešporová, Luboš Příhoda, Leoš Šatava, Tereza Valášková a wosebje Ilona Martinovská.

Do basniskeho tworjenja zalubowany

pjatk, 19. februara 2016 spisane wot:

Znatym w Berlinje je dźensa 38lětny rodźeny Chróšćan hdys a hdys swoje w němskej a serbskej rěči spisane basnje hižo přednjesł. Šćěpan Ričel je so­ do basniskeho tworjenja zalu­bował. Hižo wot lěta 2005 so wón w basnjenju wupruwuje. „A někotryžkuli je mi radźił, na tym polu dale činić“, powěda bachelor za stawizny a zahrodnisku wědomosć.

Twórby Geralda Großy w Dešnje

pjatk, 19. februara 2016 spisane wot:
7. februara su w Dešnjanskim domizniskim muzeju wotewrěli wustajeńcu fotografa Geralda Großy pod hesłom „Heimspiele – Domjace hry“. Wona wostanje hač do spočatka apryla zjawnosći přistupna. Na wotewrjenskim dnju rozprawješe Horst Adam něhdźe 40 přitomnym wo swojich zetkanjach z Geraldom Großu, z kotrymž je wudał dwaj wobrazowej zwjazkaj w LND. Na finisaži 3. jutrownika změje monografija Großy, kotraž wuńdźe w LND, knižnu premjeru. Foto: Michael Helbig

Dopominam so, kak su před nimale dźesać lětami w sakskej stolicy Drježdźanach wotkryli pomnik na česć sławneho ruskeho spisowaćela Fjodora Dostojewskeho (1821–1881), a to w přitomnosći ruske­ho prezidenta Wladimira Putina, zwjazkoweje kanclerki Angele Merkel a sakskeho premiera Georga Milbradta. Tehdy knježeše euforija wzajomnosće mjez Ruskej a Němskej. Ta je so minjeny lětdźesatk tež w Sakskej a jeje stolicy chětro do distancow a napjatosćow, podtykowanjow a rozkorow přewróćiła, na čimž je předewšěm „wulka politika“ wina, nic jenož „wulka politika“ Němskeje.

Přiwšěm wobchowachu sej mnozy a mnohe­ institucije w Sakskej a Drježdźanach swoju přichilnosć, swój respekt napřećo Rusam, kotřiž běchu – runja druhim ludźom njeněmskeho pochada a rěče – saksku stolicu ze swojej přitomnosću a swojim skutkowanjom w zašłosći wobohaćili, wotwěrajo ju wuchodnym a słowjanskim kóncam dalokeho a bliskeho swěta. Runje Drježdźanske hudźbne a činohrajne dźiwadła maja na tym swoje zasłužby, kotrež sahaja tohorunja a přede­wšěm do doby NDR.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

  • Serbski komponist, hudźbnik a spěwar Měrćin Weclich je minjenu sobotu a njedźelu w Budyskim Kamjentnym domje přewšo wuspěšnje koncertował. Přeprosył bě sej za to mnohimi hosći kaž tež młodych talentow, kotřiž z nim zhromadnje na jewišću publikum zaho
  • Měrćin Weclich a Serbski młodźinski oktet - Martin Wetzlich und das Sorbische Jugendoktett
  • Měrćin Weclich a dźěćaca spěwna skupina Šumlabrum - Martin Wetzlich und die sorbischer Kindergesangsgruppe Schumlabrumm
  • Šumlabrum - Schumlabrumm
  • Šumlabrum - Schumlabrumm
  • Měrćin Weclich a młody hudźbnik Chrystof Mikławšk (wotprawa) – Martin Wetzlich und Christoph Mikwauschk (von rechts)
  • Jamila Hórnikec - Jamila Hornig
  • Matteo Hórnik - Matteo Hornig
  • Rejwarki a rejwarjo Serbskeho folklorneho ansambla Wudwor – Tänzerinnen und Tänzer des Sorbischen Folkloreensembles Wudwor
  • Live-hudźba je najlěpša - Live-Musik ist die allerbeste
  • Walentin Bjedrich při pianje - Valentin Bedrich am Piano
  • Kapała pod nawodom Malty Rogackeho (2. wotprawa) je live hudźiła - Malte Rogacki (2. von rechts) und Band spielten live
  • Měrćin Weclich a Měrko Brankačk (wotlěwa) – Martin Wetzlich und Mirko Brankatschk (von links)
  • Poradźenej kocnertaj - Zwei wirklich gelungene Konzerte

nowostki LND