Dźěła z akribiskim wóčkom a ze začućom

Freitag, 18. Oktober 2019 geschrieben von:

Na zetkanju ze zhotowjerjom knihow LND Tomašom Šołtu

Koncentrowany sedźi Tomaš Šołta na swojim dźěłowym městnje w Ludowym nakładnistwje Domowina w Budyšinje nad starej kartu a z lupu dokładnje za jeje kwalitu hlada. Karta słuša k prof. dr. Arnošta Mukowej knize „Statistika Łužiskich Serbow“, kotraž nasta w lětach 1884 do 1886. W njej wozjewi Muka swoje ličenje a wopisanje Hornich a Delnich Serbow. Karta je přidawk k statistice, a ju přihotuje knihizhotowjer za reprodukciju. „Hladam na to, zo su barby za ćišć prawje měšane, tak zo budu potom jasne a změja prawy kontrast. Kniha ma w decembrje w nowym nakładźe wuńć“, 42lětny powěda.

Kniha młodeje awtorki z Kazana wjele mytow dóstała

„Zulejka wotwěra woči“, prěnja kniha tatarsko-ruskeje spisowaćelki Guzel Jachineje, tež w němskim přełožku předleži. Młoda awtorka studowaše na Tatarskej pedagogiskej uniwersiće w Kazanje germanistiku a anglistiku, po tym złoži diplom na Wysokej šuli za film w Moskwje. Z knihu, w kotrejž wo dóńće swojeje tatarskeje wowki powěda, je nimo Literarneho myta města Kazana tež dwě wažnej myće za rusku literaturu dobyła. W lěće 2015 dósta najwjetše ruske myto za literaturu Wulka kniha, kotrež je po Nobelowym myće za literaturu druhe najwjetše swětowe myto toho razu, a w samsnym lěće tež myto Jasnaja Poljana. Kniha žněješe wulki wuspěch mjez čitarjemi a čitarkami; přełožk do druhich rěčow a mjezynarodna recepcija, samo sfilmowanje romana, njejsu dołho na so čakać dali.

Budźe zaměrnjeza wopyty wabić

Freitag, 18. Oktober 2019 geschrieben von:

Rozmołwa ze spěwotwórcom a nowym sobudźěłaćerjom serbskeje biblioteki w Choćebuskim Serbskim domje Berndom Pittkuningsom

Bernd Pittkunings je znaty delnjoserbski spěwotwórc. Njewustupuje z dwurěčnym programom jenož w Delnjej a Hornjej Łužicy, ale tež zwonka njeje. Wot lětušeho awgusta dźěła jako sobudźěłaćer w bibliotece Choćebuskeho Serbskeho domu. Alfons Wićaz je so z nim wo jeho nowym nadawku, ale tež wo dalšich planach jako spěwotwórc rozmołwjał.

Kak je k tomu dóšło, zo sće nadawk w serbskej bibliotece přewzał?

B. Pittkunings: Pytach nimo swojeho powołanja jako wuměłc-spěwotwórc dalše dźěło. Připadnje zhonich, zo pytaja zamołwiteho­ za tutu biblioteku. Mějach hišće chwile za přizjewjenje w Załožbje za serbski lud, kotrejž je biblioteka nětko přirjadowana. Do toho wudźeržowaše ju Domowina. Sym městno potom dóstał.

Što je Was na nadawku wosebje wabiło?

Kniha „Z Lipicy do hole – wobrazy a powěsće z dawnych časow“

Ludowe nakładnistwo Domowina prezentuje we wobchodach nowe wudaće, knihu Pětra Lipiča a Michała Andersa „Z Lipicy do hole – wobrazy a powěsće z dawnych časow“. Zhromadnje z čitarjemi podawataj so awtoraj do stawiznow našich serbskich katolskich wsow. Wulkotna struktura knihi rozrjaduje jeju jězbu do wšelakorych kapitlow: Započinajo we Wotrowskej a Pančanskej wokolinje, pleće so dale přez Horjany hač do Njebjelčic, doniž awtoraj čitarja do delanskich wsow njedowjedźetaj. Literarny wulět z dohladom do žiwjenskich wobstejnosćow 19. lětstotka zakónča so w Kulowskej wokolinje.

Kniha za dźensa rěčne měritko

Freitag, 18. Oktober 2019 geschrieben von:

Erwin Hanuš swoju žiwjensku „woklapnicu“ spisał

Zo mnohe sławne a znate wosobiny – spěwarki a spěwarjo, politikarjo, sportowcy a dalši – swoje žiwjenje a skutkowanje w často tołstych knihach wopisuja (chiba sej je samo wot druhich napisać dadźa), njeje ničo wosebiteho. Zo pak tole tež serbske wosobiny činja, je so dotal jenož porědko stało. W Delnjej Łužicy je to mjez druhimi činił farar Herbert Nowak. Hižo wot lěta 1991 móžemy pod titulom „Moje pocynki a njepocynki – Dopomnjeńki ze sedym lětźasetkow“, wušłe w LND, wjele z jeho žiwjenja zhonić, po tym zo běše hižo do toho w dlěšej seriji mnohe zajimawe podawki a nazhonjenja ze zašłeho časa w Nowym Casniku wozjewjał. W našim času su z podpěru Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu Choćebuz někotre starše žony kaž tež Erwin Mjeršeńc ze Žylowa a Bertold Pahn z Depska we wosebitych knihach něštožkuli ze swojeho žiwjenja, wosebje z toho serbskeho a burskeho, zjawnosći spřistupnili. A nětko móžemy so z dalšim Delnjoserbom dźakowano jeho knize bliže­ ze­znajomić: z Erwinom Hanušom, rodźenym 1935 w Hochozy a mjeztym hižo dołho w Choćebuzu bydlacym.

W zašłych 110 lětach je brunicowa industrija we Łužicy nimale 240 serbskich wsow takrjec wuraděrowała. Na radikalniše wašnje so čłowječe sydlišća ze swěta zhubić njemóža. W běhu jenož dweju generacijow bu wjesne wobydlerstwo wokolnych wsow z ratarskeho miljeja do industrialneje towaršnosće katapultěrowane. Wjele cuzych dźěłaćerjow so do Łužicy nawali, štož je asimilaciju Serbow pospěšiło. Serbja njemějachu chwile dosć, so ze swojej rěču a swojimi wašnjemi pod nowymi wuměnjenjemi přesadźić. W dźensa rekultiwowanej krajinje hižo ničo, ale woprawdźe ničo na serbske wsy njedopomina.

Hačrunjež mjenowane fakty swoju chutnosć a jěrosć zhubili njejsu, je diskusija wo wotbagrowanju serbskeho žiwjenskeho ruma kaž zaprahnyła. Ani ze stron Serbow so z tym lědma hišće něchtó chutnje rozestaja. Za němskich politikarjow ­je tuž wjele jednorišo, temu nadal dospołnje tabuizować a wotbagrowanje wsow wot powšitkowneje politiki napřećo Serbam wotkoplować. To je tak grawěrowace, zo dyrbi so k tomu něšto wjace rjec.

Zajimawostki Njeswačidła w srjedźišću Protyki

Freitag, 18. Oktober 2019 geschrieben von:

Klětuša knižna protyka wěnuje so hłownje zańdźenosći a přitomnosći Njeswa-čidła. Najznaćiše twarjenje wsy, stary hród z lěta 1723, je titulny wobraz. Zadnja wobalka skića zymski pohlad ze znateho parka. Derje čita so předsłowo protykarja Pětra Šołty, kiž w dobrej ludowej serbšćinje za Njeswačidło, barokny hród a za přinoški wo wsy wabi. Reportaža Tomaša­ Šołty ze sydom fotami poskića wobrazy wo Božim domje, wustajenišću w domizniskim muzeju, wo starožitnosćach, wo lodowej kofejowni a pawiljonomaj w parku.

Hižo jako studentje wjerše pisał a basnił

Freitag, 20. September 2019 geschrieben von:

Wopyt pola młodeho awtora Damiana Dyrlicha w Nowej Wjesce

Měnjeć

Damian Dyrlich

Druhdy chcył měnjeć – student być, na kóždy pad!

Za žiwjenje wuknyć,

raz palenčka šluknyć.

Što pak, hdyž nimam profa rad?

Druhdy chcył měnjeć – prof być, na kóždy pad!

Daty brać horje,

studentow měć k norje.

Što pak, hdyž nimam wědomosć rad?

Druhdy chcył měnjeć – slawist być, na kóždy pad!

Soljanku warić,

styki k Słowjanam twarić.

Što pak, hdyž nimam rěče rad?

Druhdy chcył měnjeć – medi być, na kóždy pad!

Na operacije běhać,

na sotry so směwać.

Što pak, hdyž nimam pacientki rad?

Druhdy chcył měnjeć – holca być, na kóždy pad!

Plesć sebi włosy,

w lěću běhać bosy.

Što pak, hdyž nimam hólcow rad?

Druhdy chcył měnjeć – ja być, na kóždy pad!

Nic runać so tamnym,

być, kajkiž sam sym.

Što pak, hdyž nimam sam sebje rad?

Spřistupnja stawizny a stawiznički

Freitag, 20. September 2019 geschrieben von:

Mysle wo nowej knize „A srjedźa Kaponica/Mittendrin der Hahneberg“

Praji so, zo ničo njeje starše hač nowiny wčerawšeho dnja. Na druhej stronje pak so twjerdźi, zo ničo njeje zajimawše hač nowiny ze zawčerawšeho. Přehnate to drje je, ale w jadru wěrne. Hdyž čitaš w starych nowinach powěsće, powědki, rozjimanja abo Bóh wě što, leća ći mysle wróćo do zašłosće. Po wulce poradźenej knize „Pod Čornobohom“, prěnjej dwurěčnej čitance, wušłej 2012, je so nětkole Marko Grojlich z třećej „A srjedźa Kaponica“ wsam wokoło Rakec, Njeswačidła a Minakała wěnował. Hdyž je čłowjek hdy sam w archiwach rył a w starych nowinach za něčim pytajo čitał, wě, kajku wutrajnosć, zaměrnosć a bjezdwěla kajke wjeselo čłowjek trjeba, zo by, runja archeologam w hromadce kamjenjow drohoćinki, hač wulke abo małe, namakał.

Marko Grojlich zwonkownosće swojeho předewzaća nakresli. „Tydźenske a Serbske Nowiny z lět 1843 do 1937 steja na 4,51 metrach w polcach“, rjekny w předsłowje.

Serbske basnistwojako mostytwarc

Freitag, 20. September 2019 geschrieben von:

Rozmołwa z aktiwnym a swěrnym wobdźělnikom swjedźenjow poezije

Štóž je so mjez 1979 a 2019 na wšitkich kóžde lěto so wotměwacych mjezy­narodnych swjedźenjach serbskeje poezije­ wobdźělił, je zawěrno swěrna duša a spušćomny podpěraćel tuteje wulkotneje tradicije. Basnik a spisowaćel Beno Budar tole hač do kónca tutych swjatkow běše. Po zakónčenju lětušeho 40. mjezynarodneho swjedźenja serbskeje poezije je so Alfons Wićaz z nim rozmołwjał.

Kajki wuznam widźiće w festiwalu serbskeje poezije?

B. Budar: Za mnje je wón najlěpši multiplikator Serbow w kraju a wukraju. Multiplikator je čłowjek, kotryž rozšěrja wědu, w našim padźe wědu wo Serbach. Za nas je to jara wažne a tole nam tež wosebje tyje.

Wot wšeho spočatka sće so na tutych 40 lět so wotměwacych festiwalach wobdźělił, sće tam swoje basnje kaž tež twórby na swjedźenju spomnjenych serbskich basnikow a Waše přełožki basnjow wukrajnych poetow-wobdźělnikow předstajił. Kajki wuskutk měješe to na Was?

Anzeige