Gundermann je žiwy!

Freitag, 17. September 2021 geschrieben von:

Rewija Toma Kühnela wabi łužiskich fanow

Wjesoła powěsć rěkaše: Gundermann je žiwy – dźakowano pisarce scenarija Laili Stieler, dźakowano filmowemu režiserej Andreasej Dresenej, dźakowano chronikarjam kaž Richardej Englerej, Hansej-Dieterej Schüttej a Grit Lemke kaž tež mudremu postupowanju jeho swójby a tak namrěwcam prawa tež něhdźe 66,6 lět po jeho narodźenju we Weimaru. Naje­bać wjacore hudźbne česćace předstajenja revivalbandow inkluziwnje ­Gundermannoweje stareje skupiny Die Seilschaft – nětko z Christianom Haasu po puću – sy so přiwšěm tróšku wo dalewobstaće jeho twórby bojeć dyrbjał. Tola nětko sadźi Drježdźanski Činohrajny dom z kruchom „Gundermann – wšitcy abo žadyn“ energiske kaž tež dynamiske znamjo a twori z „Rewiju wo rjekach, trawje a wuhlu“ Toma Kühnela dobru ­wotpomoc, kotruž po lońšej wuspěšnej ­prapremjerje tež w nowej hrajnej dobje znowa pokazuja.

Pisaše a wozjewješe bjez přestawki

Freitag, 17. September 2021 geschrieben von:

Wučer, pčołar, narodny prócowar Jan Bohuwěr Mučink

Swójbje serbskeho hladarja pućow w Njechanju (Nechen) pola Lubija narodźi so 12. požnjenca 1821 prěnje dźěćo, kotrež dachu wukřćić na mjeno Jan Bohuwěr. Bě to dramatiski čas, w kotrymž bě hólc na swět přišoł: čas přełama, čas wójny mjez mocami, kiž so po dobyću nad Napoleonom 1813 na němski narodny stat nadźijachu a tajkich, kotrež chcychu to stare zdźeržeć. Wójna wuliwaše so 1848/1849 w rewoluciji, wona pak swój cil njedocpě. Demokratija bu pobita, w Drježdźanach započatk meje 1849, ale tež w tamnych němskich statach.

Srjedź 19. lětstotka bě pak tež čas industrijneje rewolucije, kotraž njeje so zadźeržeć dała. W lěće 1835 běchu so Drježdźany a Berlin přez železnicu zwjazali, w samsnym času jědźechu prěnje parołódźe po Łobju. Jědnaće lět pozdźišo hižo wjedźeše železniska čara z Drježdźan přez Biskopicy hač do Budyšina a krótko po tym hač do Zhorjelca a Wrócławja. Hornja Łužica bu swětej wotewrjena. Traješe-li jězba z Drježdźan do Budyšina z konjacym zapřahom dotal cyły dźeń, trjebaše ćah jenož hišće hodźinu a 44 mjeńšin.

Serbske tworjace wuměłstwo wobohaćiła

Freitag, 17. September 2021 geschrieben von:

K 50. posmjertninam wuměłče Dorotheje von Philipsborn

Dorothea von Philipsborn narodźi so 20. róžownika 1894 jako třeće dźěćo zemjanskeje swójby w šleskim Strehlitzu pola Schweidnitza, dźensa Strzelce Świdnickie. Hižo zahe jewjachu so jeje talenty paslenja a modelěrowanja kaž tež zajim za rěče. Pozdźišo nawukny wona francošćinu a jendźelšćinu. Jako 16lětna wukubła so na rězbarku na Akademiji wuměłstwa we Wrócławju a po tym w Drježdźanach. Kónc Druheje swětoweje wójny běše nuzowana swoju domiznu wopušćić. Staršej bratraj a wona wzdachu so wjetšeho kubła, a bjez zamóženstwa namaka Dorothea von Philipsborn z dwěmaj přistajenymaj – ze swojej bywšej wu­čerku a swojej domjacej – prěni kwartěr w Trjebinskej korčmje. Kónc 1940tych lět přidruži so žónskej trójce hišće molerka a wučerka wuměłstwa Eva-Maria Volck, wuhnanča z baltiskeho města Rigi. Wottam pochadźeše tež pola nas znaty wuměłc Friedrich Krause-Osten, molowacy wosebje w Slepom. Wosom lět pozdźišo namaka sej kwartet žonow přijomniše přebywanišćo w Běłej Wodźe.

Připadne zetkanje z legendu

Freitag, 17. September 2021 geschrieben von:

W tutej kolum­nje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a do­žiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Profesor Wink bě w melancholiskej naledźe. Byrnjež so minjene měsacy z lochkej wutrobu na fascinowace wašnička wjacerěčneho swěta dopominał, njemóžeše wón začuće zrudoby wotbyć, měšane z njetypiskim hněwom. Mysleše sej, zo tele začuće mnozy ludźo w lěće 2021 dožiwjeja – reakcija to na rozbudźeny swět, na nanuzowanu izolaciju w minjenych 18 měsacach a na łžě a potłóčowanja mócnarjow.

To bě dźěl wotmołwy, bě wón sej wěsty. Něšto hinaše pak jeho tohorunja zaběraše. Čas žiwjenja bě wón móc rěčow a wšelakorosć swěta spěchował a so nad njej wjeselił. A žiwjenje bě nětko wohrožene přez škódnu uniformitu a přez rozšěrjacu so rěč hidy.

Na třoch dnjach (wot 2. do 4. julija) mějachu lětsa ludźo w Kamjencu, Žitawje a Lubiju składnosć, dožiwić koncert wosebiteho razu. Moto bě „675 lět zwjazk šesćiměstow – 800 lět Lubij – Hornja­ Łužica: słowjanska – sakska – europska“. Wotpowědnje zestajany bě tež program­. Za słowjanskosć steješe prěni dźěl Korle Awgusta Kocoroweho orato­rija „Podlěćo“, za Saksku Johanna Se­bastiana Bachowy „Tönet, ihr Pauken! Erschal­let, Trompeten!“ a za Europu „Te Deum“ Marca-Antoinea Charpentiera.

Rowjenka a rowjenkaj dopominaja so na wuznamneho choreografa

„Juraj bě mi dobry, snano najlěpši, wučer na polu ludowych rejow. Njeběch­ přeco jeho měnjenja. Diskusije z nim pak běchu stajnje runohódne a njesměrnje płódne. Zaměr bě, wěcki hač k jadru dodnić. Wobkedźbować, připosłuchać a reje tež sam/sama praktisce nawuknyć je za to runje tak wažne kaž stare pisomne žórła studować. Jenož takle­ hodźa so tež za jewišćo wědomje wuměłsce předźěłać. Tak wostanu přeco awtentiske – to je snano najbytostniše dopóznaće, kotrež sym ze zetkanjow za sebje sobu brała.“

Theresa Jacobsowa, hudźbna

wědomostnica při Serbskim instituće

Wokoło noweje knihi Lukasa Rietzschela

Freitag, 20. August 2021 geschrieben von:

Młody němski spisowaćel Lukas Rietzschel­ čitaše njedawno w domje Zastup­nistwa Sakskeje w Berlinje ze swo­jeje druheje knihi „Raumfahrer“. Wona njeje kaž prěnička „Mit der Faust in die Welt schlagen“ w nakładnistwje Ullstein wušła, ale pola dtv.

Moje zetkanje z wuměłču

Freitag, 20. August 2021 geschrieben von:

„Machot časa – wot běłeho k čornemu“ – rysowanki a grafiske łopjena Maje Nageloweje w Serbskim muzeju Budyšin

reja

běše jónu    

žiwjenski kraj

dobreje mysle

připódla

wuměna

njech budźe

njech tež

zwjercha

won

radšo wróćo

mjeztym zo

ze swěta

pokoj

Rejza Šěnowa


Maja Nagelowa je mišterka pisaka a słowa. Štož ruka do linijow přetworja, su hłuboko w njej zakótwjene ču­ća­ wo bytosći čłowjeka a jeje rozestajenja z mjezyčłowjeskej a towaršnostnej rea­litu. Rysowanje mjenuje pisanje, stajnje a wšudźe, z wulkim lóštom a ćělnej po­trjebu. Ze swojimi grafiskimi srědkami ma cyle swójsku intensitu zwuraznjenja.

W tutej kolum­nje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a do­žiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Asemblaža Měrki Pawlikoweje „Žony zajimuja so em bóle za žaby, mužojo za kopańcu“ 2018, 80 x 33 x 36 cm

Anzeige