Prěnička rokotaka wušła

Freitag, 17. Dezember 2021 geschrieben von:

Ze Serbskeho rozhłosa znaty Milan Grojlich drje mjenuje so jako hudźbnik rokotak, tola jeho hudźba je wšo druhe hač někajki rokot abo šćebot rokotaka, ptaka ze samsnym mjenom. Ně, jeho debitowy album „Riech an Blumen (und merk dir ihre Namen)“ je zběrka dwanaće měrnych a melodiskich spěwow, a tajka na­lada so w tekstach wotbłyšćuje.

Spěwy wuprudźeja najwšelakoriše formy a nuansy melancholije. W njej chowaja so jěrosć, mučnota a přesłapjenosć runje tak, ale tež lochkosć a wjesołosć. Wid dozady so husto jewi, kiž je zdobom zhladowanje na aktualny čas, kaž w linkach „Kannst du denn auch die alten Lieder nicht mehr hören / Ohne zu denken – ich weiß nicht, ob wir hier noch dazugehören“. Ženje pak z toho žane žałosćace ‚něhdy bě wšo lěpje‘ njewurosće, dokelž so wid wróćo přeco zaso łama, kaž w teksće „Kannst du denn auch die alten Fotos nicht mehr sehen? / Weil du ja weißt, in Wirklichkeit war es nur etwa halb so schön“ abo „Denn auch die guten alten Zeiten sind nur alt / Auch wer den Wald trotz all der Bäume sieht, sieht eben doch nur Wald“.

Woprawdźity posoł kulturneho žiwjenja

Freitag, 17. Dezember 2021 geschrieben von:

Na wopyće pola wuměłca Jörga Tauscha w Rownom

W lěće 2017 bě wón na mjezynarodnej dźěłarničce rězbarjow w Miłoćicach. Wobdźiwach jeho, kak je do wulkeho granito­weho kamjenja rapaka dypał. Pod jeho kři­dło wubi Jörg Tausch tehdy z błóckom tekst „Krabat und Magie“. Swoju twórbu pomjenowa „Krabatowy kamjeń“, kotryž móža wopytowarjo dźensa hišće při Miłočanskej skale mjez dalšimi figurami, zhotowjenymi wot wjacorych wuměłcow z tu- a wukraja, wobdźiwać. Na lě­tušej dźěłarni je so mjeztym 54lětny ­rězbar, kamjenjećeser, moler, stukater, wuměłstwowy terapeut a pedagoga z Rownoho znowa wobdźělił a stwori z twjerdeho zornowca figuru serbskeje bajoweje postawy graba.

Prěnja monografija wo Róži Domašcynej wušła

Freitag, 17. Dezember 2021 geschrieben von:

Walter Koschmal je w lěće 2018 knihu wo Kiće Lorencu předpołožił. Perspektiwa na basnjerja běše pozicija „dazwischen“, kaž w titulu rěkaše. Nětko je w Ludowym nakładnistwje Domowina wušła monografija wo Róži Domašcynej – tohorunja z pjera emeritowaneho profesora za slawistiku. Wuznam Domašcyneje na polu wuwića serbskeje a němskeje lyriki njemóžeš wysoko dosć hódnoćić – Koschmalej je so poradźiło basnjerku w jeje jónkrótnosći portretować a jeje wukony na polu serbskeje literatury wopisować. Identifikuje pola, na kotrychž je Domašcyna serbsku literaturu pohonjała – wosebje w jeje wotewrjenosći medijam napřećo, kaž na přikład na polu słuchohry, grafiki a interneta.

Za wuznamnu ma Walter Koschmal předewšěm zwukowu runinu basnjow. Nowa w jeje tworjenju je na kóždy pad pozicija žony, kotraž steji cyle samo­zromzuliwje w srjedźišću poetiskeho procesa. Domašcyna widźi so sama jako serbska a němska basnjerka – nic tak jara „mjez woběmaj“, kaž to Koschmal za Kita Lorenca wopisuje. Wědomostnik rozsudźi so za koncept metamorfozy, zo by jeje­ tworjenje analyzował.

W tutej kolum­nje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a do­žiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Jedyn z avatarow prof. Winka nawróći so za čas koronapandemije (štó wě, kotra žołma to bě) do swojeho jendźelskorěč­neho kraja. Wón bě zakonsce nuzowany dźesać dnjow doma w karantenje wostać, přidatnje k testowanju do lěta kaž tež druhi a wosmy dźeń, wšo na swójske kóšty­. Karantenu su tak přepruwowali, zo je kóždy dźeń něchtó ze statneho za­rjada zawołał, a kóždy čas hrožeše tež překwapjacy wopyt. Prof. Wink so dźiwaše, zo jemu knježerstwo tak dowěrješe.

Kafkaeskna twórba

Freitag, 19. November 2021 geschrieben von:

Nowa dźiwadłowa hra Jaroslava Rudiša w Drježdźanach prapremjeru dožiwiła

Jaroslav Rudiš je čěski spisowaćel, dramatikar a awtor scenarijow. W Liberecu, Zürichu a Praze studowaše wón germanistiku, stawizny a žurnalizm. W lěće 2002 wozjewi swój prěni roman „Der Himmel unter Berlin“. Wot toho časa pisa romany, słuchoknihi, comicsy a dźiwadłowe hry w čěskej kaž tež němskej rěči. Při tym je Sakska takrjec jeho prěnje nastupišćo po puću do lisćin najlěpšich knihow Němskeje.

Jaroslav Rudiš wěnowaše so hižo Jesch­kenowej rakeće („Grandhotel“), ­Berlinskej podzemskej železnicy („Der Himmel unter Berlin“), čěsko-słowakskej rewoluciji („Nationalstraße“) a nětko, w swojej najnowšej twórbje, Rudnym horam. Jeho nadawkowa twórba „Anschluss“ zaběra so z nimale pozabytej železniskej čaru po hraničnym hórskim hrjebjenju. Prapremjera dźiwadłoweje hry bu wjacekróć přesunjena. 26. junija pak bě skónčnje tak daloko, a Jaroslav Rudiš ju w Drježdźanskim statnym dźiwadle zjawnosći předstaji.

Isa Bryccyna z Kubšic zwjesela přećelow wuměłstwa z wosebitymi přeprošenjemi za wustajeńcy w Budyšinje

Łobjo rano, rozbudźena kóčka abo kačka jako stražnik – Isa Bryccyna z Kubšic je za wšitko a wšitkich prawe městno namakała. Su to jeje wuměłske twórby, kotrež na sfałdowanych łopjenach za wustajeńcy Budyskeho wuměłstwoweho towarstwa wabja. Tajke přeprošenja su něšto wosebite: Hinak, hač je to hewak z wašnjom, nimaja wone jenož dwě do štyri, ale wosom do dźesać stron. Tak je wjace městna za twórby a rozmyslowanja wo wuměłcach – přeprošenja su we wěstym zmysle minikatalogi. To zwjesela přećelow wuměłstwa, ale runje tak molerjow, grafikarjow kaž tež rězbarjow a socharjow, kotřiž w galeriji Budissin wustajeja. Tak je Klaus Drechsler w měrcu a aprylu plastiske twórby wustajał, a k nim słušeštej tež kóčka a kačka. Abo Gabi Keil z Drježdźan, molowaca „Łobjo rano“, wustaješe w aprylu a meji. W juliju bě wona znowa z hosćom w Budyšinje a podawaše tu kurs we wobłuku lětnjeje akademije wuměłstwoweho towarstwa w rozwalinje mnišeje cyrkwje.

Za Serbsku pratyju 2022 je prěni raz Gregor Wieczorek na čole redakcije. Wjele lět (1964–1992 a potom hišće raz 2011– 2021) bě Horst Adam hłowny redaktor. Ingrid Hustetowa so dale wo dźěćace strony stara, Bernd Pittkunings zestaja „pratyju za kśesćijanow“. (Přispomnjenje: Hižo loni běchmy namjetowali, přijomniši wuraz „cyrkwinska protyka“ wužiwać.)

Wodźaca wobsahowa tema přinoškow je tónkróć zašłosć a přitomnosć wsy Škódowa pola Choćebuza. Wo sydlišću su nastawki ze słowom a wobrazom w serbskej a němskej rěči. Zo w Škódowje měrnišo bydliš hač w Choćebuzu, wo tym pisa Hanamarja Měškankowa. Z nastawka čitar zhoni, zo bě sej wona z mandźelskim Alfredom hišće w rentnarskej starobje dom natwariła, zo běštaj samaj wjele dźěłow wukonjałoj. Něhdyša wučerka zdobom wustaja, zo móžeš so hišće z wjacorymi wosobami serbsce rozmołwjeć, zo młodźina hišće rady serbske nałožki pěstuje.

„Młody duch a młode ćěło“

Freitag, 19. November 2021 geschrieben von:

Skupina Holaski swój prěni studijowy album wozjewiła

Tučasnje so na polu serbskeje hudźby tójšto hiba. Młode cyłki kaž Skupina Astronawt, Nowa Doba abo Brankatschki wozjewjeja swoje spěwy prawidłownje jako hudźbne wideja na platformje Youtube abo jako awdijoformaty na Spotifyju a dalšich streamingowych platformach. Jedna z tychle młodych skupin ­rěka Holaski, kapała wokoło štyrjoch ­Donatec bratrow Józefa, Michała, Bosćana a Tadeja z Chrósćic, a bubnarja Kita Marka z Noweho Łusča. Spočatk lěta hižo běchu woni z wozjewjenjom spěwa „Wódny muž“ w formje hudźbneho wideja na so skedźbnili. Nětko su so na hudźbny wulkoprojekt zwažili a album „Młody duch“ z dźesać swójskimi kompozicijemi wozjewili, a to analognje na cejdejce. Zyn­konošak je wot minjeneho pjatka na předań.

Wuspytuja wšelake stile

W tutej kolum­nje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a do­žiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Nanajpozdźišo z filmom „Windtalkers“ z hollywoodskim starom Nicolasom Cageom z lěta 2002 je powšitkownje znate: Nałožowanje rěče navajo w zwisku ze šifrěrowanej komunikaciju je ameriskim wojerskim jednotkam, wojowacym za čas Druheje swětoweje wójny z Japanskej, wuraznje pomhało. Japanscy dešifranća njezamóchu tónle „navajo-kode“ ženje rozłušćić. Mjenje znate pak je, zo su Američenjo w datym zwisku tež rěče přisłušnikow druhich „indianskich“ ludow resp. kmjenow, kaž na přikład Cherokeejow abo Seminolow, kaž tež europskich připućowarjow mjez druhim z Baskiskeje wužiwali. Z tutej zakładnej informaciju smy sej ­mosćik k małym europskim ludam a jich (často wohroženym) rěčam wutworili – to rěka k temje, z kotrejž so prof. Wink wo­sebje rady a intensiwnje zaběra(še).

Ženje so jej žana njeruna

Freitag, 15. Oktober 2021 geschrieben von:

W tutej kolum­nje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a do­žiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Prof. Wink je wotrostła w swójbje, w kotrejž dźěći wšitko jědźachu, štož bě mać zwariła. A zjěchu wšo hač do kónca, bjez toho zo bychu so hóršili. Ženje sej swoju jědź njewuzwolichu. Jeničke wuwzaće běchu narodniny (prof. Wink sej přeco praženeho honačika, homołu kukuricy a tołčene běrny z jušku přeješe a wišnjowy tykanc jako dessert). To jej přez lěta jara ­tyješe. Njeboješe so, hdyž jej něchtó něšto k jědźi poskićeše. Jědźeše samo jědźe, kotrež nochcyše jěsć – nastajenja dla (ćelećina!), dwělomneje čistoty dla abo dokelž so prosće grawaše. Přiwšěm je poskićene jědźe jědła.

Anzeige