Budyski Mikławšk

Freitag, 18. September 2020 geschrieben von:

Benedikt Dyrlich

Wot měsačka so njedaj zawjesć

Chce jenož zo by sutał

Do wupalenych hwězdow

Łójił ćmu do měchow hłowy

Wohladaj so žedźbow maznych

Dźi z puća wětrec hólcam

Přez rozwalinu hwizdajo na dźeń

Snowaja złósć a wichor wójny

Wostań swěrny sebi

Dźerž so zbytka jasnosće

A skutka krutych rjapow

(2006)

„Zmužita, sebjewědoma, mudra a pilna Serbowka“

Freitag, 18. September 2020 geschrieben von:

Lawdacija na lawreatku Myta Zejlerja 2020 Chrystu Meškankowu

Dźens tydźenja bu Chrysta Meškankowa w Kamjenskim sakralnym muzeju, Haninej cyrkwi, z Mytom Zejlerja, wu­znamjenjenjom za serbsku rěč, počesćena. Dokumentujemy tule lawdaciju bywšeje direktorki Serbskeho gymnazija Budyšin Rejzy Šěnoweje.

Jednoho ranja słyšachmoj z mužom w serbskim rozhłosu rozsud jury Myta Zejlerja, zo počesća lětsa Chrystu ­Meškankowu z mytom za serbsku rěč, z Mytom Zejlerja. Zo počesća ju za wobstajne a přikładne tworjenje w nałožowanju a wuwiwanju serbskeje rěče a kultury, za jeje žiwjenski skutk.

Wjele zboža, luba Chrysta, ći dźensa hišće raz z cyłeje wutroby přeju.

Słowje, kotrejž sebi prajimy na narodninach, do noweho lěta abo młodemu čłowjekej, kiž so hotuje na nowy wotrězk žiwjenja, słušatej dźensa tebi.

Z KAMERU PO CYŁEJ ŁUŽICY A DO SWĚTA 3. dźěl

Freitag, 18. September 2020 geschrieben von:

Pod nadpismom „Z kameru po Łužicy a do swěta won“ wěnuje so w nowej ­seriji Serbskich Nowin filmowc

dr. Toni Bruk stawiznam serbskeho ­filma. Mjez druhim rozprawja wón w swojich wuwjedźenjach wo wosebitosćach a njewšědnosćach před a za kameru kaž tež wo wuwiću serbskeho ­filma hač do přitomnosće.

Hdys a hdys schadźowaše so we Łužicy přirada za serbsku kulturu pod předsydstwom statneho sekretara ministerstwa za kulturu NDR. Tam dóstach srjedź lěta 1979 wopismo, zo sym wot 1. julija sem nawoda Serbskeje filmoweje skupiny ­DEFA a zo mam nadawk, wutworić hač do kónca lěta dźěłakmanu produkcisku skupinu za Serbski film. Dokelž njemějach hač na někotre ideje ani fenka ani dźěłowe zrěčenje w zaku, započach pytać skromny domicil za pjeć sobudźěłacerjow w Budyšinje. Hačrunjež wjednistwo SLA protestowaše, je ministerstwo postajiło, zo dóstanje filmowa skupina dźesać kwadratnych metrow (!) w domje nad „Wjelbikom“. Nochcu naličić wulke a małe ćeže, ale běchmy kónc septembra 1979 zarjadowani.

Pohlad na načasne stawizny

Freitag, 18. September 2020 geschrieben von:

W swojimaj knihomaj „Lěto wjesneho hólca“ (1981) a „Młode lěta wjesneho hólca“ (1986) wopisuje Pawoł Grojlich (1908–1992) dožiwjenja z dźěćatstwa a swój žiwjenski puć wot młodostneho k dorosćenemu. W „Lěće wjesneho hólca“ twori běh lěta za roboćanskeho hólčeca w Njechornju powědanski łuk ze wšelakimi epizodami w jednotliwych měsacach. Tak zbliža nam kónčinu wokoło Njechornja, Wósporka, Běłeje Hory z wuběžkami hač do Barta a Bukec – cyły region wuchodneho Budyšina, kotryž měješe tehdom wjele sylniši serbski raz. Swět swojeho dźěćatstwa pokazuje nam Grojlich z wjele humorom, při tym pak přeco jasnje na towaršnostne njerunosće, wosebje na połoženje swójbnych skedźbnja. Čitar pytnje, zo wěste ranjenja a nazhonjenja nuzy tež hišće staršeho awtora wobwliwuja. Swoje z předswědčenjom doprědkarske a lěwicarske nastajenje Grojlich nihdźe njezataja. Ilustracije a wonkowny wobraz wobeju knihow rysował je něšto lět starši přećel Měrćin Nowak-Njechorński, přez kotrehož so Grojlich z młodoserbskim hibanjom ze­znajomi a sta so, indirektnje, z wučom­nikom „Korlu“ w Smolerjec ćišćerni.

Slěborne kłoki

Freitag, 18. September 2020 geschrieben von:

Sakska krajna wustajeńca w Zwickauwje zhladuje na 500 lět industrijneje kultury

Šikwane awta steja w Zwickauwje. Štóž lubuje oldtimery a spěšne jězdźidła, ­njech na kóždy pad tamniši Augusta Horchowy muzej wopyta. Tam maja wobłuk za wubědźowanski sport z małym kinom a z pokazku na stawizny „slěbornych kłokow“, kaž je tule mjenuja. Prědku spěšne awta wobswětleja, za nimi widźiš filmy z wubědźowanjow z 1930tych lět. Pjeć lět su „slěborne kłoki“ z Zwickauwa motorowy sport rozsudnje sobu postajeli, kaž słyšu. Prěnje scyła w Zwickauwje twarjene awto pak runje tak imponuje. Model Horch ze sylnosću 14 do 17 PS, kupej z lěta 1904 steji hnydom při zachodźe muzeja. Njeličomne oldtimery slěduja, kaž wohnjowoborne jězdźidło z lěta 1927, Audi-kabriolej z lěta 1934 a sportowe motorske DKW. Samo do dźěłarnje Augusta Horcha móžeš hladać. Zwickau ma dźě wjelelětnu awtowu tradiciju. Tu su Trabant twarili a tu dale awta produkuja, dźensa VWje. A nětko je Augusta Horchowy muzej jedne stejnišćo sakskeje krajneje wustajeńcy pod hesłom „Boom“.

Što móže nam tajka a hinaša drasta rjec?

Freitag, 18. September 2020 geschrieben von:

W tutej kolum­nje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Do přizemjenja w Delhiju (Indiska), přilećawši z Londona (Wulka Britaniska, hdźež wón bydleše) bě prof. Wink swoju zapadnu drastu na za sewjernu Indisku typiski bałmjany dwudźělny woblek (kurta-pyjamu) změnił, zo by so tamnišemu woby­dlerstwu bóle připodobnił. Bě pak tróšku šokowany, jako měješe jeho wobchadny policist na lětanišću za nošerja wačokow a jeho hrubje wotwjedźe, po tym zo bě Wink swoje toboły do taksija stykał. W ekscelentnym pjećhwězdowym hotelu, w kotrymž chcyše přenocować, jemu ­portjej spočatnje přistup zapowědźi.

Kniha

Freitag, 21. August 2020 geschrieben von:

Anton Nawka

„Kniha“ je jara wažny instrument kulturneho a dźensa poprawom wšeho dźěła. Tuž ju jara trjebamy a trjebajmy! Ale nic wopaki, kaž husto słyšu (zo mje hižo wuši bolitej!) a čitam (zo so mi před wočomaj pisanić póčnje). Haj, psejskorženo, z „knihami“ so přewjele hrěši. Na přikład rěči něchtó wo tym, kak rjane knije my dźensa mamy. Ma pak rěkać: Mamy rjane „knihi“! (Zmylk je z toho nastał, zo je „i“ w pluralu přeměniło swojeho susoda „h“ na „j“: potom knije ...; podobnje stawa so, hdyž něchtó njerodnje rjeknje, zo pojědźe bórze „do Praj“ – město: „do Prahi“; tu je tež kónčne „i“ skutkowało na předchadźace „h“.)

Tu nětko wšě prawe formy „knihi a knihow“: Singular: Nowa „kniha“ je wušła. – Płaćizna tuteje „knihi“ njeje wysoka. – „Knize“ su wobrazy přidate. – Kup sej tež „knihu“! – Spřećel so „z knihu“! – Změješ „w knize“ dobru přećelku.–

Plural: „Knihi“ njejsu wšě jenak wažne. – Tajkich „knihow“ mamy mało. – Njedaj tutym „kniham“ plěsniwić! – Ale hladaj sej tele „knihi“ derje. – Štó so nad tajkimi „knihami“ radował njeby? – W tajkich „knihach“ namakaš wjele zajimaweho. –

Mysli na bienalu serbskeho wuměłstwa

Freitag, 21. August 2020 geschrieben von:

W rozmołwje z komponistom Ulrichom Pogodu

Loni 31. julija je serbski komponist a bywši hudźbny redaktor ORB/RBB Ulrich Pogoda 65. žiwjenske lěto dokónčił, njeje pak to swjećił. Alfons ­Wićaz je so z nim rozmołwjał.

Što je so stało, zo njejsće swoje narodniny swjećił?

U. Pogoda: W zašłych třoch lětach mějach strowotne problemy. Dóstach diagnozu krejneje chorosće. Z tym zwjazane njeběch dlěši čas kmany dźěłać. Dyrbjach kónc lěta 2018 na dołho trajacu rehabilitaciju. Tohodla njejsym so scyła ze swojimi narodninami zaběrał. W tym zwisku sym nětko wot lońšeho decembra z rentnarjom.

Sće tuž hižo dlěje hač poł lěta wuměnkar. Što to za Was woznamjenja?

Zběrka hrónčkowza wšědny dźeń

Freitag, 21. August 2020 geschrieben von:

Ludowe nakładnistwo Domowina poskića tučasnje we wšelakich předawarnjach pisane wudaće „Dźesać mojich porsćikow“. Kniha za 9,90 eurow je zestajenka Lydije Maćijoweje. Mjeno awtorki błyšći so prěni raz na wobalce nowostki. Z jeje pomocu nasta wulkotny wuběr hrow, hrónčkow a wuličenkow. Našła bě je w pěstowarnjach, we wobłuku maćernych kružkow abo při naprašowanjach w přiwuznistwje a přećelstwje. Na cyłkownje 21 stronach předstajene su moderne kaž tež hižo staroznate linki kaž „Myška běži dźěrku pytać“ za ćěšenki, małe dźěći a wězo tež za wšěch druhich zajimcow. Někotrym budźe te abo tamne hrónčko z němčiny znate, kaž na přikład klasikar „Himplašk a pimplašk“. Lóštne hrónčka wabja do zhromadneje zabawy a pohibowanja: porsćiki, humpawa – wšitko je prašane. Tak njejedna so tónkróć wo ryzy předčitanski eksemplar.

Moler měrnych městnow přirody

Freitag, 21. August 2020 geschrieben von:

Pokazuja 74 jónkrótnych akwarelow molerja Carla Graeba wo Mužakowskim parku

Železny pućnik pokazuje do směra na Zhorjelc a Budyšin. Po zdaću steješe tón njedaloko dźensnišeho železniskeho mosta na juhu Mužakowa. Na čole debitaj jón symbolej króna a law princa Friedricha von Oranien-Nassau. Princ Friedrich Nižozemskeje bě wot lěta 1846 do 1881 wobsedźer stawneho knjejstwa Mužakow z parkom a hrodom. Před pućnikom bachtaja tři žony w swjedźenskej Mužakowskej drasće po lětnim zliwku. Motiw je jedyn ze 74 akwarelow „Mužakowskich pohladow“ molerja architektury jewišćow, dekoracijow a krajiny Carla Graeba (1816–1884), kotrež su hač do 31. oktobra we wosebitej wustajeńcy Noweho Mužakowskeho hrodu „Něžna lochkosć barbow“ widźeć.

Kaž připadnje tež Serbowki zapopadnył

Anzeige