Theodor Fontane a Serbja

Freitag, 19. Juli 2019 geschrieben von:

Lětsa spominamy na 200. narodniny spisowaćela Theodora Fontane. Wón je nimoměry wjele pisał; cyłkowne wudaće jeho spisow, tak mjenowana „Fontanowa bibliotheka“ w nakładnistwje Ullstein, wopřijima 53 zwjazkow. Su to romany, balady, basnje, dźiwadłowe kritiki, wójnske rozprawy z třoch wójnow (1864, 1866 a za čas Němsko-francoskeje wójny 1870/71 bě wón samo jaty a jemu hrožeše smjertne chłostanje!), dźeniki, awtobiografija, pućowanske rozprawy, listowanje a – drje jeho najznaćiše spisy: „Pućowanja po marce Braniborskej“ w pjeć zwjazkach. Jedyn z nich rěka „Sprjewiny kraj“, z njeho je Nowy Casnik njedawno w pokročowanjach wozjewił rozprawu spisowaćela wo jeho pućowanju do Lubnjowa a do Błótow, wosebity wotrězk wopisuje Lědy. Tam je­ sej Fontane wězo z čołmom dojěł, a w teksće wopisuje serbskeho čołmarja a wotwodźuje ze swojeho wobkedźbowanja jara zajimawe wašnja Serbow. „… wón steji w zadnim dźělu čołma, kotryž woni na wašnje gondoljerow doprědka pohibuja. Tute rune staće a z nim zdobom stajne napinanje wšěch swojich mocow je cyłemu ludstwu dało krutosć, kotruž pola wjetšiny našich wjesnjanow paruješ.

Twórba barbojty, skulojćeny cyłk

Freitag, 19. Juli 2019 geschrieben von:

Mysle k rjećazowej basni – prěnjemu serbskemu renshi

Njedawno zetkach na Bohatej hasy w Budyšinje tři žony: serbskej basnicy Róžu Domašcynu a Měranu Cušcynu a powědkarku Měrku Mětowu. Stejachu na „znaku“ „pućniskeho słónca“, njedaloko „kopolakow“, hdźež je spočatk a kónc jich „pominakow“, zapopadnjenych w cyle swojoraznej a jónkrótnej tekstowej formje rjećazoweje basnje. „Štož smy dožiwili, štož smy widźeli, awtorojo, kiž su nam wažni, to wšitko je nas hnuło a so nam do teksta drěło“, do zhromadneje rjećazoweje basnje.

Přikład a ideja rjećazoweje basnje pochadźa z japanskeho srjedźowěka, hdźež je so w 14. lětstotku tak mjenowane renga wutworiło, kiž ma krute formalne a motiwiske regule. Tale forma kreatiwneho skupinskeho basnjenja, kotraž bu pozdźišo znata jako haikai abo renshi, so tam přez lětstotki dźeržeše, doniž njebu wutłóčena přez zapadnu kulturu.

Wuměłski nawoda je rejwarjam zbožo

Freitag, 21. Juni 2019 geschrieben von:

Słowak Kornel Kolembus přihotuje so z Wudworskim ansamblom na folklorny festiwal

Srjedu popołdnju zetkaja so holcy wulkeje skupiny Serbskeho folklorneho ansambla Wudwor (SFAW) na farskim dworje w Chrósćicach, zo bychu w Hórnikowym domje probowali. Přihotuja so na Mjezynarodny folklorny festiwal „Łužica“. 23lětny Ambrož Handrik ze Serbskich Pazlic, městopředsyda SFAW, je wšitko přihotował, zo móhli tam holcy a po nich hólcy-rejwarjo zwučować. Zhonju, zo je loni kónc septembra 44lětny słowakski rejwarski pedagoga a bywši rejwar Serbskeho ludoweho ansambla Kornel Kolembus wuměłski nawod Wudworčanow přewzał. Jemu poboku je jeho partnerka, Ukrainjanka Yuliya Kasyan, kotraž je dwanaće lět w SLA jako solistka rejowała.

„Wjeselu so, zo móžu z młodymi rejwarkami a rejwarjemi zwučować. We Wudworskim ansamblu tči dobry potencial. Tam su talenty. Chcu z nich najlěpši amaterski folklorny ansambl Łužicy sčinić“, mi Kornel Kolembus do proby powěda.

K stotym posmjertnym narodninam spisowaćelki Hańže Bjeńšoweje (rodźena 27. nalětnika 1919) předpołoži jeje syn Handrij knihu „Nitka Witka a druhe stworjenčka“. Na 164 stronach z rjanymi fotami – mjez druhim wosrjedź knihi stronje z wobrazami ze žiwjenja awtorki – dóstawa čitar z wuběrom powědančkow a basnjow dohlad do bohateho tworjenja Hańže Bjeńšoweje. Wudawar njeje Ludowe nakładnistwo Domowina, ale něhdyši zhotowjer w LND Handrij Bjeńš w samonakładnistwje. Za titul wuwza wón mjeno marionety, kotruž běštaj spisowaćelka Bjeńšowa a klankodźiwadźelnik Měrćin Krawc stworiłoj.

„Smy nětko hranicu móžneho docpěli“

Freitag, 21. Juni 2019 geschrieben von:

Rozmołwa do XIII. mjezynarodneho folklorneho festiwala Łužica z Markom Kowarjom a Benom Šołtu

Wot 1995 so kóždej dwě lěće Mjezy­narodny folklorny festiwal „Łužica“ wotměwa. Wot spočatka je nětčiši jednaćel Domowiny Marko Kowar hłowny zamołwity organizator za tutón kul­turny wjeršk. Zdobom zamołwja Beno Šołta lětsa zjawnostne dźěło a wabjenje. Alfons­ Wićaz je so z nimaj rozmołwjał.

Kak je k tomu dóšło, prěni króć folklorny festiwal přewjesć, a kotry zaměr bě z tym zwjazany?

Wustajeńca w Serbskej kulturnej informaciji w Budyšinje

Lejna Theurichowa njeje w Serbach žana njeznata. Swoje slědy zawostajiła je kulturnopolitisce – jako bywša předsydka załožboweje rady –, ale tež molersce. Na mnohich wustajeńcach serbskich ludowych wuměłcow bě wobdźělena. Serbska kulturna informacija w Budyskim Serbskim domje je jej hač do kónca junija rum za wustajeńcu „Doma a druhdźe“ přewostajiła. Byrnjež so hižo na přeprošenju zwěsćiło, zo „ moluje Lejna Theurichowa najradšo swoju domiznu, Łužicu, moluje pisane krajiny a přirodu jako akwarel abo z wolijom“, je jeje wobłuk šěršo zapołoženy. Skerje jako přidawk k wobrazam podawa wona we witrinje swoje „Pućowanske dopomnjenki“. Skicy, wosebje rysowanki, přeradźeja wuměłču, kotraž zamóže wokomiki zapopadnyć. A to po wšěm zdaću nakromne, štož wjele wo wuměłči praji.

Wulkotna poetiskosćwe wurazach

Freitag, 21. Juni 2019 geschrieben von:

Zběrka basnjow čěskeho poeta Milana Hrabala w němskim přełožku wušła

Čěski basnik a přećel Serbow Milan Hrabal z Warnoćic je w Serbach jara znaty a woblubowany. Wón bě hač do kónca swěrny wobdźělnik Swjedźenjow serbskeje poezije, kotrež je Zwjazk serbskich wuměłcow organizował. Organizatorisku zamołwitosć za nje měješe Benedikt Dyrlich. Z wobdźělnistwom na tutych swjedźenjach, na kotrychž so basnicy ze wšelakich krajow wobdźělachu, je so Hrabal spřećelił z Łužicu a kulturnym žiwjenjom Serbow. Takle zeznajomi so z bohatosću serbskeje poezije. Wjele basniskich twórbow serbskich awtorow-basnikow je do čěšćiny přełožił. Najznaćiši tajki jeho produkt je antologija „Jazyk, jímž porozumíš větru“ (Rěč, z kotrejž wětřik rozumiš), kotraž je w lěće 2007 z ilustracijemi Isy Bryccyneje w Praskim nakładnistwje PROTIS wušła. Zdobom je Róža Domašcyna zestajiła a přełožiła rjad Milana Hrabalowych basnjow z čěšćiny do němčiny, wušłych lěta 2017 w nakładnistwje Leipziger Literaturverlag knižnje pod titulom „Eine schimmernder Wabe Glimmer“.

W Ćisku sej ruku zawdali – a dale?

Freitag, 21. Juni 2019 geschrieben von:

Na Rakečanskim torhošću dopominatej granitowej měznikaj, wobaj čo. 99, na historisku hranicu mjez kralestwomaj Pruska a Sakska. Na južnym boku kamjenja steji KS, na sewjernym KP. Mój Chasowski dźěd, něhdy ze swojej dźowku Marju po puću na kermušu do Kulowskich kónčin, zeserbšći holčce KS na jednym tajkim mězniku při dróze jako „Kral Swěrny“ a KP jako „Kral Paduch“. To poćahowaše so na čas před 120 lětami, mjeza bě wuslědk noworjadowanja europskich hranicow po poražce Napoleona 1814. Němskich kralestwow dawno wjac njeje, ani rajcha a ani NDR. Nimale třiceći lět hižo so demokraća zwjazkoweje republiki wo porjad staraja.

Theodor Fontane – zaso w Błótach

Freitag, 21. Juni 2019 geschrieben von:

Wustajeńca k 200. narodninam sławneho spisowaćela

Wkulturnym žiwjenju Braniborskeje steja lětsa 200. narodniny Theodora Fontany w srjedźišću. Wjace hač 450 wšelakich zarjadowanjow a dalšich eventow wuhotuja na česć wuznamneho spisowaćela, awtora, korespondenta a publicista (30.12 1819–20.9.1898). A prěnje z nich su hižo nimo, kaž wotewrjenje wulkeje wosebiteje wustajeńcy „fontane.­ 200“ w Neuruppinje, hdźež bě so wón narodźił. Wot 8. meje je w Choćebuskim měšćanskim muzeju widźeć wosebita přehladka „Der Spreewald – ein landschaftliches Kabinett-Stück“, kaž běše Fontane Błóta mjenował. Ju su hromadźe z Choćebuskim Serbskim muzejom zestajili.

Zetkanje z młodej slawistku dr. Dianu Hickec, literarnej wědomostnicu Gießenskeje Uniwersity Justusa Liebiga

Słónco swěći přijomnje do wulkeho wokna Drježdźanskeje kofejownje „Palasteck“. Sedźu tam při šalce kofeja ze 37lětnej slawistku dr. Dianu Hickec, pochadźacej z Ra­dworja.

„Sym zbožowna, zo móžu wot awgusta zašłeho lěta w Instituće za slawistiku na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće tydźensce, štwórtk a pjatk, studentow wuwučować. Mam nětko dwě časowje wobmjezowanej poł městnje jako wědomostna sobudźěłaćerka, jedne hižo někotre lěta na Uniwersiće Justusa Liebiga w Gießenje. Tam tež z mandźelskim a sydomlětnym synom Borisom a třilětnej dźowku Josefinu bydlu. W Gießenje sym tamne dny tydźenja w Instituće za slawistiku přistajena. Wuwučuju chorwatsku literaturu přirunujo z powšitkownej li­teraturu, wosebje z wuchodnej literaturu a kulturu. Nimo toho dźeržu tematiske seminary a přihotuju projekty. W Drježdźanach do swojich seminarow tež přitomnostnu serbsku literaturu 20. lětstotka zapřijimam“, Serbowka powěda.

Anzeige