Kak su potrjecheni šulerjo Chróšćan zběžk před 25 lětami dožiwili? Jakub Brězan, Marija-Madlena Hencyna, Stefanie Maternowa a Fabian Pöpel, tehdy šulerjo 5. lětnika, zhladuja wróćo a powědaja wo tutym času. Hižo w předpolu nimale měsac trajaceho zjawneho rozestajenja běchu so młodostni z Chrósćic a wokoliny za zachowanje šule angažowali.
Najprjedy šulu porjeńšili
„Smy šulu rjedźili, wobarbili a zrumowali, zo bychmy na jeje hódnotu a wuznam za šulerjow pokazali“, tak Jakub Brězan. Projekt su regionalne firmy jako sponsorojo podpěrowali. „Jónu přijědźe taksijowy šofer z Drježdźan a chwaleše našu prócu. Zo by naše předewzaće podpěrał, da nam něhdźe 50 hriwnow“, so něhdyši šuler dopomina.
Pod hesłom „Němčina jako wuwučowanska rěč?“ je čitarka SN Christiana Piniekowa z Choćebuza slědowacy tekst zapósłała:
Serbske Nowiny wozjewichu 3. awgusta rozmołwu ze zastupjerku Braniborskeje techniskeje uniwersity (BTU) wo nowym wučerskim studiju za zakładne šule. Zo je so 12 zajimowanych za studij w kombinacijomaj němčina/serbšćina (9) a matematika/serbšćina (3) na BTU w Złym Komorowje přizjewiło, je wulki wuspěch mnohich akter(k)ow ze stron serbskeje komunity, ze stron za studij w Braniborskej zamołwitych kaž tež aktiwneho wabjenja ze stron uniwersitnych zamołwitych.
Čitar SN Křesćan Krawc z Hrubjelčic je so w zwisku z 25. róčnicu Chróšćan šulskeho zběžka słowa jimał:
Před 25 lětami so zběhachu Serbja – dźěl Serbow z Chrósćic a wokoliny a tysacy podpěraćeljo, tež zwonka Serbow – přećiwo zawrjenju srjedźneje šule w Chrósćicach, kotraž je po Jurju Chěžce pomjenowana. Dopis Reginy Šołćineje, jeje spominanje na zběžk njedawno w SN je za mnje hač dotal jeničke znamjo, zo něchtó w zjawnosći na podawki dopomina. Moje prašenje: Njezajimujemy so my Serbja hižo za našu najmłódšu zašłosć? Tute prašenje mam na nas wšěch. Wězo w prěnim rjedźe na nawjedowacych přistajenych w serbskich institucijach a wolenych gremijach a na wšěch našich reprezentantow! Zo so tutón zběžk zamjelčuje, njemóže być připad – što a štó za tym tči?
Po najnowšim islamistiskim teroristiskim nadpadźe wosrjedź Berlina diskutuja ludźo w Němskej zaso sylnišo wo wohroženju našeho žiwjenskeho wašnja. Naš prózdninski sobudźěłaćer Matej Šewc je so tohodla mjez swojimi přećelemi wobhonił, hač so młodźi Serbja we Łužicy wot někajkich njepřećelow wohroženi čuja, na přikład hdyž w zjawnosći serbuja. Čitajće tule jich wotmołwy. To drje njeje reprezentatiwne woprašowanje, ale zajimawy dohlad, kak młodźina ze serbskich wsow wo tym mysli. Rady pokročujemy temu bórze z młodostnej, kotraž so w kruhu swojich přećelkow naprašuje.
Syman Richter (16) z Worklec:
Jako Serb čuju so we Łužicy wěsty. Přeco rady a husto serbuju a rady pokazuju, zo sym Serb, dokelž sym hordy na to, zo přisłušam wosebitej mjeńšinje.
Milan Šmit (15) z Worklec:
Rěču rady serbsce, dokelž so mi lubi, zo sym kmany, nimo němčiny tež druhu rěč nałožować. Sym pak tež hižo njepřijomne dožiwjenja měł, jako słyšach na koparskich hrach druhdy njetrjebawše komentary napřećiwnych hrajerjow Serbam napřećo. Serbšćina je rjana rěč, kotruž rady wužiwam.
Regina Šołćina z Konjec dopomina so na wojowanja na dobro našich dźěći:
Lětsa wopominamy 25. róčnicu šulskeho zběžka w awgusće 2001 w Chrósćicach. Tale šula njesmědźeše hižo 5. lětnik přijimać a z tym bu srjedźna šula likwidowana. Horcy bój nasta mjez staršimi 17 šulerjow, njeličomnymi sympatizantami – a na tamnej stronje šulskej wyšnosću. Z transparentami z wšelkimi wuprajenjemi wojowachmy ze serbskej chorhoju tři tydźenje wo narodne prawa za nas a naše dźěći. Samo na wuhenju šule so chorhoj hordźe zmahowaše. Njeboh wosadny farar Clemens Hrjehor, kiž bě stajnje přitomny, wza potom dźěći na faru, zo bychu so tam kubłali, a někotři wučerjo-wuměnkarjo poskićichu swoju pomoc. Na kóncu wšědneje demonstracije zaspěwachmy zhromadnje kěrluš „Božo, ty Serbow wodźił sy a škitał“. A my wojowarjo zhromadnje ze staršimi wěrjachmy, zo změje bój dobry wukónc. Tola po třoch tydźenjach so naša nadźija sypny.
K čitarskemu listej Měrćina Wałdy (SN 21. julija) nastupajo Braniborski serbski sydlenski rum ma Měto Nowak slědowace přispomnjenja:
Jan Nuk z Radworja wupraja so k přinoškej w Sakskich Nowinach:
W Sakskich Nowinach z dnja 21. julija 2026 bě wozjewjeny interview ze swětoznatym fotografom Mariom Trestinom, rodźenym w Peruwje a bydlacym w Londonje.
W swojim projekće „A Beautiful World“ (Rjany swět“) je portretował Serbow a poby w tutym zwisku w Budyšinje.
Za wusahowace mam w tutym interviewje sćěhowace wuprajenje: „Je dźiwa połne, namakać tak hłuboko zakótwjenu tradiciju wosrjedź moderneje Europy. Swój čas směć dožiwić ze serbskej zhromadnosću bě, kaž bych był zapřijaty do wulkotneho potajnstwa. Wosebje mje jimaše, z kajkej njeskomolenej hordosću a elegancu ludźo swoje kulturne herbstwo noša. Woni so cyle prosće spjećuja, swoju kulturu spušćić do zabyća – a bě mi česć, jich fotografować směć.“
Sym lědma hdy tajki kompliment zwonkastejaceho wuměłca čitał abo słyšał. Je hódne, sej cyły interview přečitać. Wón skrući nam naš serbski rjap a polěkuje hordosći na serbski pochad.
Dr. Měrćin Wałda reaguje na přinošk „Braniborski serbski sydlenski rum pomjeńšili“, kotryž bě 16. julija na prěnjej stronje Serbskich Nowin wozjewjeny:
Štó rěči scyła za Serbow? Z wusudom wyšeho zarjadniskeho sudnistwa Braniborskeje za pomjeńšenje serbskeho sydlenskeho ruma njezhubi kraj Braniborska jenož někotre serbske gmejny na karće. Wona zhubi dalši čwak historiskeje zamołwitosće napřećo serbskemu ludej. Zaso raz dyrbiš so dźiwać, kak njepřemyslene někotre němske kruhi ze serbsko-němskej zašłosću wobchadźeja – mjeztym zo so Serbja wot jednoho Hioboweho poselstwa k přichodnemu motaja.
Rejza Šěnowa wupraja někotre mysle k dwójnemu wudaću Rozhlada 7/8 2026:
Wuběrny zešiwk je so nowej redaktorce Rozhlada Julianje Kaulfürstowej z aktualnym dwójnym čisłom poradźił. Hižo prědnja wobalka z wurězkom z wobraza W. E Krauseho „Čakajo“ wabješe, sej časopis do ruki wzać. Wobsah lubješe zajimawu lekturu. W srjedźišću steji Slepjanska a Wojerowska srjedźna Łužica. Hnydom štyri wjetše nastawki wěnuja so wosobinam resp. kulturnym stawiznam tuteje kónčiny, kotrež zdobom sylnje na cyłu Łužicu wuprudźowachu. Dokelž rady pućuju, sćěhowach Julianje Kaulfürstowej najprjedy na puć „po skłoninach Mnišonca“ do Bójswec k Jana Całtowemu wuměnkej a dale po krasnej krajinje južnje Budyšina – wulkotna ideja, čitarjam w rjanej serbšćinje z pomocu pućowanja poskićeć zajimawe regionalno-stawizniske pokazki a krasnu přirodu. Pućowanje słuša z jimacej recensiju romana „Johann Zautes Lebensfahrt“ a rozmołwu z awtorku do „tematiskeho trojozynka“ wokoło žiwjenja ewangelskeho Serba w 19. lětstotku.
Werner Sroka-Kinajchtski piše k artiklej „Awgust Lapštich je serbsku rěč a kulturu spěchował“ němskeje žurnalistki Katrin Demczenko:
Hdyž dóstach wudaće Serbskich Nowin z dnja 14. julija a čitach tekst artikla wo župnym wopominanju na Awgusta Lapšticha, padnych nimale do womory. Njejsym ženje tajki diletantiski artikl z tak wjele wopačnosćemi čitał. Njewěm, hač běch woprawdźe na samsnym zarjadowanju kaž tuta njekmana žurnalistka ze swojim šmóranjom wo tutym hódnym podawku.
K wopačnym pasažam artikla:
1. Njejsym ženje to prajił, štož so tule cituje: „1897 potom je Lapštich zhromadnje z Janom Mrosakom swójsku firmu załožił.“ Raznje wotpokazam, zo sym tutu sadu takle prajił. Mjenujcy bě Lapštich w lěće 1897 sam swójsku ćišćernju Buchdruckerei August Lapstich załožił. Njeměješe žanoho partnera w swojej firmje. Za jeho něhdyšeho wučerja Jana Mrózaka scyła tajke wobdźělenje na firmje wjace móžne njebě, dokelž wumrě 9. nowembra 1895!