Dr. Arnošt Herman

štwórtk, 28. januara 2021 spisane wot:
Dźensa před 150 lětami narodźi so prawiznik, justicny rada dr. jur. Arnošt Herman serbsko-ewangelskej kublerskej swójbje we Wuricach. Na Budyskim gymnaziju předsydarješe wón towarstwu Societas Slavica Budissinensis. Na studiju prawnistwa wožiwi w Lipsku Sorabicum, wudawaše rukopisny serbski časopis a bě starši serbskeho studentstwa. Dr. Herman skutkowaše jako jurist w Budyšinje, bě tam předsyda konserwatiwneje strony, a za čas Weimarskeje republiki je jako předsyda Serbskeje ludoweje rady a jako předsyda Maćicy Serbskeje serbski lud mjezynarodnje zastupował, mjez druhim na kongresomaj narodnych mjeńšin w šwicarskim Genfje. Jako reprezentant serbskeho ludu je Hitlerej 1933 při jeho nastupje jako reichski kancler zjawnje hołdował. 1934 woteda swoje zastojnstwo w narodnym žiwjenju a bu za Čestneho Maćicarja pomjenowany. Dr. Herman zawostaji tež tójšto domiznowědnych a stawizniskich přinoškow wo wsach Kubšicy, Cyžecy, Splósk, Hućina, Wuricy a Němcy w Časopisu Maćicy Serbskeje, kotrejž wot lěta 1892 přisłušeše, a w časopisu Łužica. 13. januara 1940 wón zemrě. Manfred Laduš

Wuwiće Noweje doby bytostnje wobwliwował

pjatk, 18. decembera 2020 spisane wot:

Dźensa před sto lětami narodźi so Maks Pilop, kiž je w powójnskim serbskim no­winarstwje wusahowacu rólu měł. Z nim na čole su so bytostne změny w serbskim žurnalizmje stali: Nowa doba bu dźenik, redakcija bu po principje šefredaktora natwa­rjena, struktura redakcije po wotrjadach a fachowych polach přerjado­wana. Byrnjež redakcija po ludźoch mała była – personalny wobstatk hibaše so mjez 15 a wjace hač 20 ludźimi, – bě No­wa­ doba nětkole do principow NDR­ske­ho nowinarstwa zarjadowana: ze wšěmi lěpši­nami, ze wšěmi špakami.

Maks Pilop njebě w serbskim nowinar­stwje cuzy, hdyž jeho 1954 na městno šefre­daktora sadźichu. Jako młodźenc bě hižo do přiłohi Serbskich Nowin dopisował. Po wójnje dźěłaše na wšelakich městnach w Budyšinje a w Pančicach, natwarjejo nowy powójnski porjad, doniž so w redakciji Lausitzer Rundschau, spočatnje za Łužicu, pozdźišo za Choćebuski wobwod wuchadźacu stronsku nowinu, na žurnalista njewukmani. Na Lipšćanskej Karla Marxowej uniwersiće bu na diplomoweho žurnalista wukubłany.

Hana Wićazowa

póndźela, 14. decembera 2020 spisane wot:
11. hodownika 1995 zemrě w 81. žiwjenskim lěće Radworska ludowa pěsnjerka a 48 lět w chórje Meja spěwaca Hana Wića­zowa, kotraž bu tři dny pozdźišo na wjesnym kěrchowje pochowana. 14. wulkeho róžka 1915 bě so wona znatej Hickec­ swójbje w Chelnje narodźiła. Hižo jako­ šulerka napadny wučerjej Micha­łej Nawce swojeho dobreho hłosa a hrajerskeho talenta dla. Tak je w Ra­dworskej lajskej dźiwadłowej skupinje so­bu­ skutkowała. Ze 16 lětami započa Hana Hickec, kotraž je te­hdy pola bura słužiła, w Meji spěwać a wosta tež po tym zo bě so na krawcoweho mištra Alfonsa Wićaza wudała, 48 lět najstaršemu serbskemu chórej swěrna. Pod dirigatom Michała Nawki, Jana Andrickeho, Jurja Winarja a Achima Brankačka je swěrnje z lóštom a cyłej wutro­bu serbski spěw pěstowała. Wića­zoweje syn Alfons je jej nastawk „Meja a moja mać“ w Serbskej protyce 1995 wěnował. Tójšto lět je přinoški do serb­skeho dźenika a wječornika a do dalšich časo­pisow pisała, hdźež su tež jeje pěsnje wozjewjeli. Hana Wićazowa bě sobu naj­płódniša basnjerka Radworskeho kružka pisacych Radlik, kotryž je dr. Achim Naw­ka nawjedował. Manfred Laduš

Ante Trstenjak

pjatk, 04. decembera 2020 spisane wot:
Po studijnych lětach molerstwa w ródnej Słowjenskej a dale w Grazu, Wienje, Parisu a Praze a po studijnych pućowanjach po mnohich europskich krajach přesydli so Ante Trstenjak 1920 do Prahi. Tam załoži swójbu a zezna tež serbskich studentow. W lěće 1928 poda so prěni raz na pjeć měsacow do Łužicy, zo by sej stawizny, rěč a kulturu Serbow zbližił. Sydom króć je wón Łužicu wopytał, posledni raz składnostnje ll. festiwala serbskeje kultury 1968. Serbska narodna drasta jeho fascinowaše, a tohodla je Serbowki w Hornjej a Delnjej Łužicy na najwšelakoriše wuměłsko-techniske wašnje zwobraznił. Serbowkam wěnowaše Trstenjak dlěje hač 30 lět swoje wuměłske tworjenje. Najznaćiša mólba je triptychon „Hołdowanje serbskim wótčincam“, kotryž debi žurlu Serbskeho muzeja w Budyšinje. Njedawno hakle su tam wustajeńcu jeho wobrazow „Barby daliny“ wotewrěli. Přistupna je přehladka hač do klětušeje 9. meje, tuchwilu pak je pandemije dla bohužel za­wrjena. Mějmy nadźiju, zo dalši přistup k wustajeńcy hišće zmóžnja, prjedy hač pokazaja ju w Praze a Mariboru. W starobje 76 lět zemrě Trstenjak 4. decembra 1970.

Do Českeje Lípy

wutora, 01. decembera 2020 spisane wot:
30. nazymnika 1945 dowjeze wosebity bus 30 serbskich šulerjow do Českeje Lípy. To běchu wuknjacy prěnjeje rjadownje „připrawnišća łužiskoserbskeho realneho gymnazija“. Wutworjenje gymnazija běštej čěska šulska Maćica (ÚMŠ) a Towarstwo přećelow Serbow (SPL) zmóžniłoj. Spočatk 1946 rozrosće ličba šulerjow na 59 w dwěmaj rjadownjomaj. 15. měrca potom rozrjadowachu mjeztym 61 hólcow a holcow na tři rjadownje. 34 šulerjow bydleše w internaće, tamni běchu hosćo čěskich swójbow. Třo młodźi Serbja z Wotrowskeje wosady (Jurij Pěčka, Beno Šołta a Jurij Wróbl) přińdźechu bjez předznajomosćow čěšćiny do 11. lětnika na měšćanski gymnazij. 22. septembra 1946 załožichu w Čěskej Lípje Towarstwo serbskich studentow. Předsyda bu Beno Šołta, wjednistwu přisłušeštaj tež Ben Budar a Beno Korjeńk. Wučerjo w Českej Lípje běchu kantor Jurij Šołta, Jurij Wuješ (wot decembra 1945), Bjarnat Rachela, Arnošt Skopa (wot januara 1946), Měrćin Zoba (wot měrca 1946), dr. Herman Šleca, Pawoł Wowčerk (wot spočatka šulskeho lěta 1946/1947). Wjednik gymnazija bě prof. Mikławš Krječmar. Na proze 1947 přećahny gymnazij do Varnsdorfa-Warnoćic. Mikławš Krawc

Čěsko-serbski zwjazk

pjatk, 27. nowembera 2020 spisane wot:
Skupina młodych Čechow załoži 28. nazymnika 1990 w Praze nowy zwjazk z mjenom Společnost česko-lužické mládeže (Towaršnosć čěsko-serbskeje młodźiny). Po somoćanej rewoluciji chcychu čłonojo zaměrnje zwiski ze serbskimi młodostnymi nawjazać a rozšěrjeć. Towarstwo započa wokolnik „Zpravodaj Česko-lužické mládeže“ wudawać. Hač do kónca 1991 wuńdźe sydom čisłow w hektografowanej formje. Pozdźišo wuchadźeše rozprawnik měsačnje w ćišćanej formje. Na hłownej zhromadźiznje Domowiny 1993 w Běłej Wodźe towarstwo do narodneje organizacije přiwzachu. Wokolnik dósta pozdźišo mjeno Česko-lužický věstník, kiž tež dźensa hišće ma. Wulke zasłužby wo kwalitatiwne přinoški měješe dr. Zdeněk Boháč (1933–2001), kiž dźě bě wot 1975 dlěje hač 25 lět předsyda Towarstwa přećelow Serbow (Společnost přátel Lužice – SPL). Młodźinske zjednoćenstwo přemjenowa so na Spolek česko-lužický. Skónčnje pak dóńdźe w lěće 2002 k wu­tworjenju zhromadneho towarstwa ze znatym mjenom Společnost přátel Lužice. Česko-lužický věstník mjeztym nětko hižo 30 lět wuchadźa – tuchwilu wšak korony dla njeprawidłownje. Mikławš Krawc

Jurij Gustaw Kubaš

póndźela, 16. nowembera 2020 spisane wot:
15. nowembra 1845 narodźi so farar, redaktor a publicist Jurij Gustaw Kubaš swójbje blidarskeho mištra w Šunowje. Dźesać lět bě wón chowanc Praskeho Serbskeho seminara, wjacore lěta bě tam starši Serbowki a studowaše teologiju a filozofiju. 30. nowembra 1870 bu w Budyšinje na měšnika wuswjećeny. Bě kapłan w Ralbicach a Njebjelčicach, lěto fararješe w Ralbicach a po tym 28 lět w Njebjelčicach. Za swój čas jako farar da Kubaš Njebjelčansku cyrkej rjenje wobnowić a nutřka krasnje pomolować. Wón běše jednorje žiwy, njedawaše ničo na zwonkownosć a pychu, bě wuběrny znajer přirody a hojenskich lěkow, nimo toho aktiwny přiwisnik wodoweho hojenja Kneippa. Jako wědomy a jara kritiski Serb wšak njebě pola wyšnosće a někotrych wosadnych woblubowany. Rěčeše ludowje, žortniwje a satirisce a tak tež prědowaše. Dopisowaše často do Serbskich Nowin a Katolskeho Posoła, bě sobuzałožer a 15 lět redaktor časopisa Serbski Hospodar, z kotrymž pomhaše Serbow we wuspěšnym hospodarjenju kubłać. Załožił je serbske burske towarstwo a bursku lutowarnju w Njebjelčicach. Jako wuměnkar wón 2.

Jan Laras

štwórtk, 12. nowembera 2020 spisane wot:
12. nowembra před 175 lětami narodźi so wučer a spisowaćel PhDr. Jan Laras žiwnosćerskej swójbje w Lejnje pola Pančic-Kukowa. Po maturiće na Praskim Małostronskim gymnaziju studowaše wón filozofiju a teologiju w čěskej stolicy a promowowaše na doktora filozofije. Bě chowanc Serbskeho seminara w Praze, čłon Serbowki, dwě lěće bě jeje starši a dopisowaše do jeje rukopisneho žurnala „Kwětki“. Skutkowaše po tym jako domjacy a priwatny wučer w Českim Těšínje ­a druhdźe. W Těšínje załoži 1889 hólči pensionat. Do Łužicy so njenawróći. Hižo 1864 přistupi Maćicy Serbskej, pilnje pisaše a basnješe za „Kwětki“. W časopisu Maćicy Serbskeje 1870 wozjewi rěčespytne dźěło „Serbske pluralia tantum“. W nim zaběraše so ze samomnohotami w serbskej rěči, rozłožejo słowa kaž nožički, widlički, klěšće, durje, wrota. Z jeho pjera su powědka „Šibakec nan“, reportaža „Kamjenjo-wuhlowe podkopki pod Karpatami“ wo socialnym połoženju čěskich, pólskich dźěłaćerjow a rjad přinoškow w čěšćinje a němčinje. Zeserbšćił je tež Psalmy. Dźěl swojeho wobsydstwa wotkaza Maćicy Serbskej. Laras zemrě 6. oktobra 1921 w Jablunkovje. Manfred Laduš

Oswald Mrózak

štwórtk, 29. oktobera 2020 spisane wot:
Dźensa před 175 lětami narodźi so na­rodowc, Maćicar a farar Oswald Mrózak we Wulkich Ždźarach swójbje wučerja a kantora Jana Mrózaka. Po maturiće w Budyšinje je w Berlinje teologiju studował a bu 1872 za fararja w Chołmje (Kollm) zapokazany. Po tym bě tři lěta duchowny w Malešecach a wot lěta 1877 do 1925 fararješe w Hrodźišću. Zemrě 7. meje 1934 na wuměnku w Budyšinku, hdźež bě tež jako farar wupomhał. W nekrologu w Časopisu Maćicy Serbskeje Bukečanski farar Gustaw Alwin Mjerwa pisa: „Wulkotne běchu jeho duchowne dary, bě wuběrny prědar.“ Jeho wusahowace kmanosće a wěda jeho za načolne narodne skutkowanje dopo­ruči. Oswald Mrózak nawjedowaše wjele lět z wulkej wustojnosću Serbsku prědarsku konferencu a zastupowaše wose­bje serbske zajimy w sakskej krajnej synodźe.“ Wulke zasłužby zdoby sej wón při kubłanju serbskich studentow teologije, předewšěm w maćeršćinje, na serbskich seminarach na swojej Hrodźišćanskej farje,­ hdźež tež studentow hospodarješe. Po potrjebje wón jich tež financielnje podpěraše. Oswald Mrózak bě wot lěta 1876 aktiwny Maćicar. Manfred Laduš

Bohuměr Ludovici

wutora, 27. oktobera 2020 spisane wot:

26. oktobra před 350 lětami narodźi so wučer a awtor Bohuměr Ludovici w Barće fararskej swójbje Jurja Ludovicija. Nan spisa najstaršu hornjoserbsku gramatiku we łaćonskej rěči. Jeho syn Bohuměr je po maturiće na Budyskim gymnaziju w Lipsku mjez druhim ewangelsku teologiju studował a z wuběrnym wukonom 1691 jako magister a doktor skónčił. Jako wučer­ skutkowaše Bohuměr Ludovici čas žiwjenja zwonka Łužicy. Najprjedy bě zastu­powacy rektor Lipšćanskeho gymnazija swj. Mikławša, po tym 13 lět rektor gymnazija w durinskim měsće Schleu­singenje a jědnaće lět direktor gymnazija w Coburgu. Tam 21. apryla 1724 zemrě.

Wón bě awtor spisow we łaćonskej a němskej rěči wo šulskich a cyrkwinskich stawiznach kaž 1703 w Lipsku ćišćanym dźěle „Teutsche Poesie dieser Zeit“ a spis wo historiji Coburgs­keho gymnazija. Zaběraše so tež z pochadom serbskich słowow, napisa wo tym 1693 traktat we łaćonšćinje „Dissertatio histor. phil. de fonte linguarum, potissimum Autori Originum Sorabicarum opposita“ a rozestaješe so w nim z wopačnymi nahladami fararja a slědźerja Abrahama Frencla.

Manfred Laduš

nawěšk

nowostki LND