Nadarjeny basnik, spisowaćel a redaktor

wutora, 24. měrca 2020 spisane wot:

Dźensa by Gerat Libš 85ćiny swjećił. Rodźeny we Wěteńcy do swójby mulerja a domjaceje studowaše wón po maturje slawistiku w Lipsku. Tehdy a dalše lěta bě aktiwny kopar w Njebjelčicach a tak znaty a woblubowany pola młodźiny wokolnych wsow. Po studiju dźěłaše w lektoraće za wučbnicy w Budyšinje, wot lěta 1959 do 1981 bě redaktor dźěćaceho časopisa „Płomjo“. Po tym skutkowaše znowa někotre lěta jako lektor a jako redaktor ­Noweje doby. 1. awgusta 2012 wón doma w Pančicach-Kukowje zemrě.

Basniske spočatki Libša sahaja do jeho studentskich lět. Pozdźišo wozjewješe prawidłownje, zwjetša pod pseudonymom „Lindaš“. Za swoje młode čitarstwo pisaše basnje wo přirodźe a zwěrjatach. Prěnja zběrka „Z połnej karu“ wuńdźe 1970, tři lěta po njej powědka w hrónčkach „Čepjela a Prynka“. We wjazanej rěči předstaji dźěćom mjez druhim „Kózlika Pryzlika“ a „Jěžika-Wšitkowědźika“. Dalšej zběrce wuńdźeštej 1981 a 1989: „Swinjemišter Dunč“ a „To swět koči čini woči“.

Herman Sykora

wutora, 17. měrca 2020 spisane wot:
17. měrca 1870 narodźi so pozdźiši załožićel Łužiskeho burskeho zwjazka Herman Sykora burskej swójbje w Delnjej Hórce, hdźež bě čas žiwjenja z ratarjom. Wón bě čłon Serbskeho towarstwa Palma w Chwaćicach, we Weimarskej republice přisłušeše Serbskej ludowej stronje a nawjedowaše lěwicarske hibanje małoratarjow we wuchodnej Sakskej. Kónc februara 1926 je Łužiski burski zwjazk sobu załožił, kotryž wopřiješe serbskich a němskich małoratarjow Hornjeje Łužicy, a bu za jeho prěnjeho předsydu wuzwoleny. Do nowiny zwjazka „Lausitzer Bauernbund“ dopisowaše wón tež wo trěbnosći runoprawosće Serbow. W februaru 1926 nawjedowaše Delnjohórčan jednanje zastupnikow mjeńšich ratarjow z Rudnych horin a Łužicy ze sakskim knježerstwom a ze wšěmi frakcijemi krajneho sejma wo žadanjach ratarjow a w meji 1926 nastupajo zakoń wo plahowanju skotu. Na kongresu dźěławych Němskeje w decembru 1926 narěča wón žadanje Serbow za runoprawosću, na čož je kongres wotpowědnu rezoluciju schwalił. Sykora zemrě hakle 56lětny 21. januara 1927. Bohužel žana tafla na zasłužbneho Delnjohórčana njedopomina. Manfred Laduš

Korla Awgust Jenč

pjatk, 13. měrca 2020 spisane wot:
15. měrca 1895 zemrě Palowski farar Korla­ Awgust Jenč. „Wón bě wosebje jako serbski stawiznar a wurjadny znajer serbskeje literatury sławnje znaty, kotryž dołhe­ lěta k najswěrnišim a najpilnišim sobustawam Maćicy Serbskeje słušeše.“ Tak pisaše Korla Awgust Fiedler wo nim w nekrologu. Jenč bě so 8. winowca 1828 kublerjej w Čornjowje pola Bukec narodźił. Jako předsyda towarstwa serbskich gymnaziastow na Budyskim gymnaziju přistupi hižo 1847 Maćicy Serbskej, w kotrejž bórze tež čestnohamtske funkcije wukonješe. Studowaše ewangelsku teologiju w Lipsku a bě předsyda tamnišeho Serbskeho prědarskeho towarstwa. Za­sa­dźowaše so jara za serbske studentske hiba­nje a za załoženje towarstwa gym­naziastow Łužyca w Choćebuzu. Nimale 40 lět bě Jenč w Palowje z fararjom. Pilnje slědźeše a pisaše wo zašłosći našeho ludu, wo stawi­znach jeho literatury a wo jeje awtorach do Serbskich Nowin, Casnika a časopisow. Zběraše wšitke serbske knihi za knihownju Maćicy.

Jakub Korjeńk

štwórtk, 27. februara 2020 spisane wot:
27. februara 1945, jenož tydźenje do kónca Druheje swětoweje wójny, zemrě w koncentraciskim lěhwje Neumünster Ralbičan Jakub Korjeńk. Dokładne wobstejnosće jeho smjerće njejsu znate. Zajeli běchu jeho w septembrje 1944. Přičina bě, zo bě jako dźěłaćer kaolinownje w Kamjenej pola Rakec sowjetskim wójnskim jatym pomhał. Jich běchu po nadpadźe nacijow na Sowjetski zwjazk (w juniju 1941) zajeli a do Rakečanskeje Muny tyknyli. (Muna bě nowy zawod za produkciju brónjow a municije). Skupina wojakow dyrbješe w kaolinowni ćežko roboćić. Korjeńk spyta k nim kontakt nawjazać a jim na někajke wašnje pomhać. Najprjedy přisuwaše jatym skradźu maličkosće k jědźi, pozdźišo tež dźěle wottrjebaneje drasty. Tak dopomha dwěmaj wojakomaj ćeknyć. Jakub Korjeńk bě w młodych lětach aktiwny zwučowar w jednoće Serbskeho Sokoła a swěrny spěwar chóra Lilija. Njeby dźens za njeho w Ralbicach forma wopominanja (tež za wjesnjana Jurja Brězana) trěbna była? Mikławš Krawc

Mila Imišowa

pjatk, 21. februara 2020 spisane wot:
Dźensa před 125 lětami zemrě w Hodźiju pěsnjerka Mila Imišowa, mandźelska sławneho fararja Hendricha Jaroměra Imiša. Wona bě so 26. měrca 1827 Pfulec kublerskej swójbje w Přišecach pola Budyšina narodźiła. Jeje bratr Křesćan Bohuwěr bě profesor, rěčespytnik a słownikar, wuda 1866 wulki Pfulec Hornjołužiski serbski słownik. Mila Pfulec bě 1847 runje załoženej Maćicy Serbskej přistupiła a basnješe tehdy rjad pěsnjow, w kotrychž so za serbske narodne wozrodźenje horješe. Wo nju jako mandźelsku su so mnozy młodźi serbscy intelektualni prócowali. Wona pak rozsudźi so za Wóslinčanskeho fararja Imiša, na kotrehož so 1851 wuda. Wot lěta 1858 bydleše z mandźelskim na Hodźijskej farje a staraše so sobu wo serbskich studentow, kotřiž w prózdninach na Serbskim homelitiskim seminarje wuk­nje­chu. Jeje mandźelski jón nawjedowaše. W Hodźiju pisaše nabožinske pěsnje a lyriku za dźěći. Jeje spěwy a pěsnje wuń­dźechu jako přidawk k zběrce lyriki fararja Jana Wałtarja „Za dušu a wutrobu“.

Fryco Latk

štwórtk, 06. februara 2020 spisane wot:
7. februara 1895 narodźi so pozdźiši grafikar a moler Fryco Latk blidarskemu mištrej w Nowej Wjesce pola Picnja. Wuměłsce nadarjeny Delnjoserb bě najprjedy ilustrator Choćebuskeje němskeje nowiny, a hižo tehdy zhotowješe tež rysowanki ze serbskej tematiku. Wot lěta 1922 studowaše na Weimarskej wysokej šuli wuměłstwa a zasydli so tam hač do smjerće 9. nowembra 1980 jako swobodny wuměłc. 1923 přistupi Zjednoćenstwu serbskich wuměłcow, wobdźěli so na jeho wustajeńcach a sta so jedyn z prěnich ilustratorow serbskich knihow. Znata je jeho grafika „Po jaja“ wo chodźenju mótkow po jutrowne dary. Wot nacijow bu wón antifašistiskeho nastajenja dla přesćěhany. Wot załoženja Koła serbskich tworjacych wuměłcow 1948 bě jeho čłon. Wěnowaše so sylnje swojoraznym wolijowym mólbam, tež wo delnjołužiskich krajinach. Jeho twórby běchu za čas NDR wot intelektualnych jara požadane. Njeboh kardinal Joachim Meisner wobsedźeše 14 jeho mólbow. Lěta 1980 spožčichu Frycej Latkej Wuměłstwowe myto Domowiny. W ródnej wsy dopomina na njeho pomnik/błudźenk. Manfred Laduš

Bjedrich Batš

póndźela, 27. januara 2020 spisane wot:

24. januara 1820 narodźi so wučer a misionar Bjedrich Batš korčmarjej w błótowskim Tšupcu. Wón studowaše na wučerstwo a skutkowaše jako tajki w Berlinje, hdźež jeho młoda mandźelska a mały synk nahle zemrěštaj. Po tajkim struchłym dóńće so Batš rozsudźi we wukraju misionować, mějo so po přikładźe bratra Hendricha. Tón bě tohorunja najprjedy wučerił, doniž njepósła cyrkej jeho po swójskej próstwje jako misionara do Indiskeje. Tam je w nadawku cyrkwje hač do lěta 1872 spomóžnje dźěłał. Po na­wróće wučerješe hač do smjerće 1898 w Choćebuzu.

Bjedrich Batš poda so tohorunja jako misionar 1846 z płachtakom do indi­skeho wulkoměsta Kalkutta. 38 lět bě tam na wsach mjez ludom Kolsow žiwy. 1884 nawróći so do Wjelikeho Wósenka (Groß Oßnig) pola Choćebuza. Do Misionskich powěsćow je wobšěrnje wo swojich dožiwjenjach a jězbach po Indiskej a wo žiwjenju w Kalkuće dopisował. Jako rukopis zawostaji wón jara­ wobšěrnu rozprawu wo swojim misionarstwje,­ wo pućowanjach a wo žiwjenju domoródnych ludźi. Na wopyće we wsy blisko Hamburga wón 1. januara 1907 zemrě. Manfred Laduš

Pawoł Lubjenski

pjatk, 24. januara 2020 spisane wot:

Pawoł Lubjenski bě so 25. januara 1895 blidarskemu mištrej Janej Lubjenskemu w Bukecach a jeho mandźelskej Mariji, rodź. Pecoldec z Njechornja, narodźił. Hólčec­ wotrosće w serbskej, křesćansko-rjemjeslniskej swójbje. Do šule chodźeše w ródnej wsy. Pola nana nawukny powołanje blidarja a sta so w lěće 1923 z blidarskim mištrom.

Pětr Elias Šěrach

srjeda, 22. januara 2020 spisane wot:
Wčera před 225 lětami zemrě po cyłej Němskej znaty knihićišćer a nakładnik Pětr Elias Šěrach w durinskim Rudol­stadće. 5. oktobra 1742 bě so wón jako syn fararja Hadama Zachariasa Šěracha w Malešecach narodźił. Bratr Pětra Eliasa bě Hadam Bohuchwał Šěrach, pozdźiši duchowny w Budyšinku kaž tež wustojny pčołar a přirodospytnik. Jeju dźěd pak bě 1656 w Křidole pola Kamjenca rodźeny pozdźiši farar Pětr Šěrach w Chrjebi, wótc sławneho Šěrachec rodu. Pětr Elias Šěrach nawukny powołanje knihićišćerja w Rudolstadće, sta so z najwuznamnišim a najwušiknišim ćišćerjom knihow swojeho časa a bě po cyłej Němskej znaty. Samo sławny Friedrich von Schiller jeho w swojich basnjach wuchwalowaše. Pětr Elias Šěrach bu z wulce připóznatym nakładnikom, kiž dóstawaše knihićišćerske nadawki z cyłeje Němskeje a samo ze susodnych krajow. Wón ćišćeše tež serbske knihi, mjez druhim nabožnu lekturu a w lěće 1773 nowonakład serbskeho wudaća Noweho zakonja kaž tohorunja někotre spisy wo Šěrachec swójbnych, na přikład za kwas swojeje maćerje-wudowy z duchownym Jenčom w Palowje (Pohla). Manfred Laduš

Wylem Nowy

srjeda, 15. januara 2020 spisane wot:

15. januara 1870 narodźi so Wylem Nowy do burskeje swójby w Bórkowach. Studowaše kaž jeho młódši bratr Hajno teologiju, a to w Halle a Berlinje. Po tym bě najprjedy sydom lět domjacy wučer w Podstupimje a sta so 1902 w hornjołužiskich Budestecach z duchownym. Šěsć lět bě farar w Ketlicach, doniž so 1910 zaso do Delnjeje Łužicy njenawróći. W Brjazynje fararješe sydom lět a po tym bě hač do smjerće 1. oktobra 1933 w Choćebuzu 17 lět farar Serbskeje klóšterskeje cyrkwje.

Hižo jako gymnaziast zhromadźi Nowy z Božidarom Šwjelu delnjoserbskich studowacych do 1891 wutworjeneho Zwěska serbskich pśijaśelow, kotrehož prěni předsyda wón bě. W Berlinje rozwučowaše studentow w delnjoserbšćinje. 1894 zastupi do Maćicy Serbskeje a předsydarješe wot lěta 1913 hač do smjerće Maśicy Serbskej.

Wylem Nowy pisaše wjele nabožnych nastawkow do Casnika a přinoški do Časopisa­ Maćicy Serbskeje, předewšěm nekrologi­ sławnych narodowcow, kaž na přikład­ Jana Bohumiła Nyčki a Kita Šwjele.­ 1897 bu jeho kniha „Krystusowe śerpjenje a wumrjeśe“ we Wojerecach ćišćana­. Manfred Laduš

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

  • Serbski komponist, hudźbnik a spěwar Měrćin Weclich je minjenu sobotu a njedźelu w Budyskim Kamjentnym domje přewšo wuspěšnje koncertował. Přeprosył bě sej za to mnohimi hosći kaž tež młodych talentow, kotřiž z nim zhromadnje na jewišću publikum zaho
  • Měrćin Weclich a Serbski młodźinski oktet - Martin Wetzlich und das Sorbische Jugendoktett
  • Měrćin Weclich a dźěćaca spěwna skupina Šumlabrum - Martin Wetzlich und die sorbischer Kindergesangsgruppe Schumlabrumm
  • Šumlabrum - Schumlabrumm
  • Šumlabrum - Schumlabrumm
  • Měrćin Weclich a młody hudźbnik Chrystof Mikławšk (wotprawa) – Martin Wetzlich und Christoph Mikwauschk (von rechts)
  • Jamila Hórnikec - Jamila Hornig
  • Matteo Hórnik - Matteo Hornig
  • Rejwarki a rejwarjo Serbskeho folklorneho ansambla Wudwor – Tänzerinnen und Tänzer des Sorbischen Folkloreensembles Wudwor
  • Live-hudźba je najlěpša - Live-Musik ist die allerbeste
  • Walentin Bjedrich při pianje - Valentin Bedrich am Piano
  • Kapała pod nawodom Malty Rogackeho (2. wotprawa) je live hudźiła - Malte Rogacki (2. von rechts) und Band spielten live
  • Měrćin Weclich a Měrko Brankačk (wotlěwa) – Martin Wetzlich und Mirko Brankatschk (von links)
  • Poradźenej kocnertaj - Zwei wirklich gelungene Konzerte

nowostki LND