Dalša etapa gymnazija

štwórtk, 05. januara 2017 spisane wot:
Wučerjo a šulerjo Serbskeho gymnazija w Českej Lípje přećahowachu hač do januara 1947 do Varnsdorfa. W Českej Lípje běchu kubłanišćo spočatk hodownika 1945 załožili. W měsće za hranicu běchu wuměnjenja za wukubłanje a bydlenje nětko přijomniše: wuknjenje we wulkej měšćanskej šuli, bydlenje za holcy w Marijanskim wustawje, za hólcow pak tři internaty. Mějachmy w Českej Lípje spočatnje dwě rjadowni z 59 šulerjemi, wot měrca 1946 tři rjadownje a wot septembra 1946 štyri z potom cyłkownje 80 šulerjemi. We Varnsdorfje rozrosće ličba rjadownjow na pjeć ze skónčnje 106 gymnaziastami. Dalši hólcy a dalše holcy chodźachu na wobchodnu, ratarsku, wuměłsku abo pedagogisku šulu. Kantor Jurij Šołta pisaše, zo mějachmy dohromady 189 šulerjow a šulerkow. W Čěskej wostachu młodźi Serbja hač do julija 1949, po tym nawróćichu so do Łužicy – jeničce skupina wuknješe hišće lěto w Liberecu. We Varnsdorfje přewjedźechu nimo toho wot lěta 1945 hač do 1948 serbskorěčne kursy, a to z cyłkownje 13 wučerjemi. Mikławš Krawc

Jan Bogumił Fabricius

pjatk, 30. decembera 2016 spisane wot:
30. decembra 1741 zemrě w Choćebuzu superintendent Jan Bogumił Fabricius, spěchowar a zakitowar delnjoserbstwa. Narodźił bě so 12. februara 1681 młynkej w pólskej Skwierzynje nad Wartu. W Gießenje a Halle studowaše wón ewangelsku teologiju. Wot lěta 1702 do 1708 bě farar w Korjenju. Tamniši knježk von Pannwitz bě swěrny pietist wažeše sej serbsku rěč, kotruž Fabricius spěšnje nawukny. Bórze pósła Halleska uniwersita bohosłowcow k Fabriciusej, zo by jich w serbšćinje wuwučował. 1706 załoži wón z podpěru knježka na Korjeńskej farje prěnju knihićišćernju pruskeho Choćebuskeho wokrjesa. Hišće samsne lěto da tam Lutherowy katechizm ćišćeć a 1709 delnjoserbski Nowy zakoń. Na Fabriciusa dopomina pomnik před faru. 300. róčnicu ćišća Noweho zakonja wopominaše lěta 2009 Serbski ewangelski cyrkwinski dźeń. Wot 1708 do 1726 bě Fabricius wyši farar w Picnju a po tym hač do smjerće superintendent w Choćebuzu. Jako bě prěni pruski kral Bjedrich 1711 wutworjenje wjesnych šulow přikazał, staraše so Fabricius wo to, zo wuwučowachu tam serbsku rěč. Manfred Laduš

Fryco Kitlaŕ

štwórtk, 27. oktobera 2016 spisane wot:
Tworjacy wuměłc a lawreat Myta Ćišinskeho Fryco Kitlaŕ narodźi so před 125 lětami małoratarskej swójbje w Radowizy blisko Picnja. Po wukubłanju na wučerja skutkowaše wón čas žiwjenja zwonka Serbow, najdlěje wot lěta 1933 do 1956 w Belgernje pola Torgauwa. Wobdźěli so na wječornym studiju akademije grafiskeho wuměłstwa. Wěnował je so nimale wšěm technikam tworjaceho wuměłstwa, předewšěm pak wutřihankam, ilustracijam a kaligrafiji. Lětdźesatki zetkawaše so z molerjom Wylemom Šybarjom a kantorom Hanzom Hünchenom z Mosta na „Radowiske trio“. W aprylu 1948 pokaza w Budyšinje Měrćinej Nowakej-Njechorńskemu swoje twórby z tójšto serbskimi motiwami. Samsne lěto załoži wón sobu Koło serbskich tworjacych wuměłcow a wobdźěleše so pozdźišo z twórbami na wšěch jeho wustajeńcach. Z mnohimi ilustracijemi a wutřihankami wobohaći tójšto serbskich knihow, wosebje z lyriku Miny Witkojc a Fryca Rochi. Podpěrowaše tež wuměłske kursy Domu za serbske ludowe­ wuměłstwo. 22. meje 1981 zemrě Kitlaŕ w Choćebuzu. Manfred Laduš

Jan Herman Mrózak

pjatk, 21. oktobera 2016 spisane wot:

Městopředsyda Maćicy Serbskeje a farar Jan Herman Mrózak narodźi so 18. oktobra 1841 wučerskej swójbje w Narću pola Wojerec a wotrosće we Wulkich Zdźarach, hdźež bě jeho nan kantor. Po maturiće w Budyšinje studowaše Jan Herman Mrózak kaž jeho młódši bratr Oswald ewangelsku teologiju, a to w Halle a we Wrócławju, doskónčiwši studij we Wittenbergu. Wot lěta 1866 bě farar w Radšowje a wot 1874 hač do smjerće swjatki, 19. meje 1902, w Budestecach. Tamniši Boži dom da wón wobnowić a we wsy załoži­ nalutowarnju. Zasadźi so za to, zo dóstaštaj bohosłowcaj Jan Gólč a Matej Handrik před serbskimi wosadnymi Bu­destec duchownsku swjećiznu w maćeršćinje. Mrózak bě aktiwny Maćicar, wot lěta 1888 wuběrkownik Maćicy Serbskeje a wot 1900 jeje městoprědsyda. Postara so sobu wo nowe serbske šulske wučbnicy a jednaše w nadawku Maćicy wjacekróc wuspěšnje ze šulskej wyšnosću dla jich zawjedźenja do šulskeje wučby. Towarstwo pomocy za studowacych Serbow je 1880 sobu załožił a w nim swěrnje skutkował.

Manfred Laduš

Jan Gólč

póndźela, 17. oktobera 2016 spisane wot:
16. oktobra 1916 je swěrny Maćicar, spisowaćel, redaktor tydźenika Pomhaj Bóh a Rakečanski farar Jan Gólč w ródnej wsy zemrěł. Wón narodźi so 4. meje 1864 swójbje Rakečanskeho fararja Juliusa Hermana Gólča. Na Budyskim gymnaziju běše­ Jan Gólč aktiwny čłon serbskeho towarstwa gymnaziastow a jako student teologije w Lipsku tamnišeho łužiskeho prědarskeho towarstwa a starši jeho serbskeho wotdźěla Sorabicum. Po studiju bě pomocny farar w Bukecach a Budestecach. Woženi so 1. oktobra 1890 z Amaliju Křižankec z Rašowa a bě wot samsneho lěta hač do 1902 z duchownym w Budyšinku. 26. oktobra 1902 přewza wón wot nana Rakečansku wosadu, w kotrejž skutkowaše hač do smjerće. Wón rěčeše a pisaše dobru běžnu serbšćinu a z jeho pjera je tójšto stawizniskich, literarnych a nabožinskich přinoškow za časopisy Łužiski Serb, Łužica a Pomhaj Bóh, kotrehož redaktor na štwórć lětstotka bě. 1900 wuńdźe jeho jara woblubowana kniha „Slubjeny kraj“. Wot lěta 1903 bě předsyda Serbskeho ewangelsko-lutherskeho knihow­neho towarstwa. Manfred Laduš

Jan Hejna

pjatk, 30. septembera 2016 spisane wot:
Wčera před 200 lětami narodźi so nawoda serbskeho burskeho hibanja a ludowy basnik Jan Hejna małoburskej swójbje w Małej Boršći. Wobhospodarješe tam zahrodkarstwo, angažowaše so za čas rewolucije 1848/1849 w serbskim burskim hibanju a přistupi Maćicy Serbskej. Nalěto 1848 je Serbsku bursku peticiju sobu spisał a zjawnje sej wón žadaše, zakonje Sakskeje tež w serbskej rěči wozjewić. Rěčeše na ludowych zhromadźi­znach w Budyskim wokrjesu, namołwješe tam, serbske burske towarstwa wutworić, a bě sam předsyda nimale 130 čłonow wopřijaceho Serbskeho towarstwa za Tři Hwězdy a wokolnosć. W oktobru 1848 spěchowaše nastaće Zjednoćeneho serbskeho towarstwa w Budyšinje, kotremuž je nalěto 1849 nimale 2 000 sobustawow z 22 towarstwow přisłušało. Kónc lěta 1848 wu­zwolichu jeho za zapósłanca druheje komory Sakskeho krajneho sejma. Swoje socialnokritiske pěsnje wozjewješe Hejna zwjetša w Serbskich Nowinach a kěrluše w ewangelskim časopisu Zernička. 1859 wupućowa wón do Awstralskeje, hdźež je najskerje 1891 zemrěł. Manfred Laduš

Jurij Šěn-Šunowski

srjeda, 28. septembera 2016 spisane wot:

25. septembra 1991 zemrě bywši 2. župny sekretar, ludowy awtor a antifašist Jurij Šěn-Šunowski. Narodźił bě so 27. septembra 1922 swójbje žiwnosćerja a skałarja w Šunowje. Nawukny w Kamjencu po­wołanje mulerja. W Norwegskej, hdźež dyrbješe jako wojak słužić, podpěrowaše wón spjećowarjow a zajatych juhosłowjanskich partizanow w koncentraciskich lěhwach. Běše za nich tajny kurěr a pomhaše někotrym jatym do neutralneje Šwedskeje ćeknyć. Jako připóznaty wojowar přećiwo nacizmej bu 1975 do Juhosłowjanskeje a 1978 do Norwegskeje přeprošeny. Po wójnje dźěłaše w Čěskej a studowaše na Radworskim Serbskim wučerskim wustawje. 1955 powołachu jeho za hłownohamtskeho funkcionara a 2. sekretara župy „Michał Hórnik“, štož bě hač do­ lěta 1964. Po tym dźěłaše jako šofer. Tójšto lět hraješe sobu lajske dźiwa­dło, bě aktiwny kulturnik a 1963 załoži wón Róžeńčan­ kružk pisacych dźěławych. Z pjera Jurja Šěna pochadźa tójšto při­noškow a pěsnjow, tež woblubowana hymna „We Šunowskej hospodźe“.

Manfred Laduš

Michał Róla

wutora, 27. septembera 2016 spisane wot:
Spisowaćel, rěčespytnik, Maćicar a kapłan Michał Róla běše so 25. septembra 1841 chěžkarskej swójbje w Ralbicach narodźił. Bě chowanc Serbskeho seminara w Praze a dwě lěće starši tamnišeje Serbowki. Wón studowaše w čěskej stolicy bohosłowstwo a zakónči studij w Kölnje. W Praskich lětach pisaše Róla pilnje powědki z ludu do rukopisneho­ časopisa Kwětki, wozjewješe tam tež swoje pěsnje a wuda prěnju wučbnicu serbskeje syntaksy. We Wostrowcu bu 1868 na měšnika wuswjećeny. Wot lěta 1870 do 1875 kapłanješe w Ralbicach a wot 1877 hač do zažneje smjerće 23. meje 1881 słužeše jako kapłan w Budyskej cyrkwi Našeje lubeje knjenje. W swojim krótkim žiwjenju je serbske pokěrluški, bajki a ludowe powěsće zběrał a we Łužičanu a w Časopisu Maćicy Serbskeje wozjewił, tak mjez druhim „Drobnostki z ludu“, „Drobnostki ludowych pěsničkow“­ a „Pěsnje a pokěrluški z ludu“. Za swój Budyski čas bě Róla tež redaktor Katolskeho Posoła a pismawjedźer Ma­ćicy Serbskeje. Jeho posledni wotpočink je na Budyskim Mikławšku pódla rowa Michała Hórnika. Manfred Laduš

Hajno Nowy

pjatk, 23. septembera 2016 spisane wot:

Do najaktiwnišich serbskich prócowarjow błótowskich Bórkowow słuša bur a ludowy spisowaćel Hajno Nowy, kiž je 25. septembra 1941 w ródnej wsy zemrěł. 26. decembra 1871 bě so wón ratarskej swójbje w Bórkowach narodźił. Jeho połdra lěta starši bratr Wylem sta so z fararjom, angažowanym spěchowarjom serbstwa a bě wot lěta 1913 do 1933 předsyda Maśicy Serbskeje. Hajno pak ratarješe w ródnej wsy a skutkowaše lětdźesatki we wosadnej radźe a w gmejnskim parlamenće, při čimž­ so za pěstowanje serbskich nałožkow zasadźeše. Běše wjesny chronist, wozjewješe stawizniske přinoški w Serbskim Casniku a w Serbskej pratyji. Z jeho pjera je serial w Casniku „Kak Bórkowy we Błotach nastali su“. Hajna Noweho najwjetše literarne dźěło je sceniski wobraz „Serbska pśěza“, wušłe 1928 w Budyšinje. Aktiwnje je wón wulki 50. jubilejny swjedźeń Maśicy Serbskeje 1931 we Wětošowje sobu přihotował. Zasłužbnje spěchowaše jako čłon wjednistwa wjesneho ratarskeho towarstwa nowe metody ra­tarjenja z modernymi gratami w Błótach.

Manfred Laduš

Mikławš Hajna

srjeda, 21. septembera 2016 spisane wot:
19. septembra 1941 zemrě wučer, Maćicar a delanski kulturny prócowar Mikławš Hajna w delanskich Konjecach. Wón bě so 29. oktobra 1876 chěžkarskej swójbje w Kukowje narodźił. Po wopyće Budy­skeho Katolskeho wučerskeho seminara wučerješe w Konjecach a bě tam tež 36 lět šulski nawoda. Sylnje angažowaše so w narodnym žiwjenju přednošowaše w Ralbičanskej Bjesadźe, dirigowaše wot lěta 1900 do 1936 chór Lilija a bě wot 1923 tež jeho předsyda. Lilija měješe na 50 spěwow wot Kocora, Słodeńka, Pilka­ a wosebje twórby Bjarnata Krawca w repertoirje a docpě wysoki wuměłstwowy niwow. Hajna je słowaksku pěseń „Běži­ woda, běži“ přełožił. Wuběrnje staraše so wo delanske lajske dźiwadło, kotrež předstaji wjac hač pjatnaće kruchow. Dokelž originalne serbske hry pobrachowachu, je Hajna rjad němskich, kaž „Hdyž kocor kamor cazaše“, „Petrolejowy kužoł“ a „Dźiwja Hilža“, přełožił a inscenował. Pod pseudonymom Pawoł Domaš spisa wón literarne přinoški, kaž powědančko „Wostań w kraju“, za časopisaj Łužica a Katolski Posoł. Manfred Laduš

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND