Zejlerjowy pomnik

póndźela, 30. awgusta 2021 spisane wot:
30. awgusta 1931 su Serbja na Łazowskej nawsy pomnik swojemu wuznamnemu basnikej Handrijej Zejlerjej (1804–1872, wot lěta 1835 do smjerće farar we Łazu) stajili. Při pomniku měješe šěsć čłonow Hrodźišćanskeje jednoty Serbskeho Sokoła čestnu stražu. Sokołska swjedźenska drasta a scyła serbske zarjadowanje bě­štej mjez němskimaj skupinomaj Stahlhelm a Hitlerowcow pohóršk zbudźiłoj. Hižo do swjedźenja běchu tući samo z krejpřelećom hrozyli. Postorkowachu so na tym, zo wustupuja Sokol­jo w „čěskich uniformach“. Wosadny farar Jurij Malink a wjesny předstejićel Korla Blazij spytaštaj z wulkim napinanjom situaciju złahodźić a njemyleny wotběh poswjećenja zawěsćić, štož so skónčnje tež poradźi. Tak móžeše Měrćin Nowak-Njechorński (sam čłon čestneje stra­že) w Sokołskich Listach pisać: „Nó chrobli ‚štalhelmojo‘ a ‚Hitlerowscy‘ nje­běchu ličili z raznosću wosadneho fararja a gmejnskeho předstejerja. Taj njedaštaj so zatrašić a šćuwakam a wupěrakam wot­mołwu dołžnu njewostaštaj.“ Dźens staraja so čłonojo spě­chowanskeho towarstwa Dom Zejlerja a Smolerja wo Zejlerjowej pomnik a row.

Jiří Mudra

pjatk, 27. awgusta 2021 spisane wot:

28. awgusta 1921 narodźi so pozdźiši gymnazialny wučer, slawist, čěski přećel našeho ludu Jiří Mudra. W lěće 2011 wuda Praske Towarstwo přećelow Serbow (SPL) z podpěru Maćicy Serbskeje 136 stron wopři­jacu knihu, w kotrejž je w podtitulu rěč wo 90. narodninach „čěskeho wótčinca a přećela Łužiskich Serbow“. Dopokazow za tajke hódnoćenje je nadosć. Tak su to „Mudrowe wjelětne spomóžne dźěło w SPL, jeho zamołwite redaktorstwo časopisa Česko-lužický věstník (1993–1999), jeho njeličomne přinoški w Rozhledźe, Lě­to­pisu a mnohich čěskich medijach, wjele přełožkow serbskeje literatury, kaž „Bosćij Serbin“ Marje Kubašec abo „Nawrót sonow“ Jurja Kocha. Z Janom Petrom spisa Mudra štyrizwjazkowu wučbnicu serb­šćiny za studentow a druhich zajimcow, swědomiće dźěłaše na čěsko-serbskim resp. serbsko-čěskim słowniku. Wuske zwiski nawjaza ze znowazałoženym Serbskim Sokołom. W lěće 2008 dari nam repre­zentatiwnu knihu „SOKOL – Malé dějiny­ velké myšlenki“ („SOKOŁ. Małe stawi­zny wulkeje myslički“). Serbja wu­znamjenichu Jiříja Mudru 1996 z Mytom Domowiny. Zemrěł je wón 2. měrca 2009.

Mikławš Krawc

Michał Rab

srjeda, 25. awgusta 2021 spisane wot:
25. awgusta 1971 zemrě w Smochćicach w 84. žiwjenskim lěće farar-dekan Michał Rab, pod klóšterskim mjenom jako pater Clemens (Klimant) znaty. Z Wotrowa po­cha­dźacy duchowny (tam bě so 13. septembra 1887 narodźił) přežiwi wjetši dźěl žiwjenja w Čěskej. Po wopyće tachantskeje šule a wučerskeho seminara w Budyšinje poda so do Praskeho Serbskeho seminara. Wottam wjedźeše jeho puć do nižozemskeho Sittarda na filozofiske a teologiske studije a po tym na měšniski studij do Luxemburga. Po wudyrjenju wójny 1914 wukonješe na wjacorych městnach lacaretsku słužbu. Hakle 1. žnjenca 1920 bu na měšnika wuswjećeny. Najprjedy skutkowaše 13 lět w Novosedlicach/Dubí, wot 1933 w Bořymje. 1945 přesydli so do Jiřetina bli­sko­ Varnsdorfa. Nimo serbskich kemšow (jónu měsačnje tež w Praze) podawaše serbskim gymnaziastam nabožinu. Po přewzaću mocy přez komunistow w februaru 1948 bě někotre tydźenje zajaty. Hač do lěta­ 1966 fararješe w Novosedlicach a we Vtelnje pola Mosta. Po nawróće do do­mi­z­ny wupomha druhdy w Zdźěri. Michał Rab pisaše do nowin a časopisow a wuda knižku „Domizna a křesćanska swójba w serbskich přisłowach“. Mikławš Krawc

Arnošt Bart

wutora, 24. awgusta 2021 spisane wot:
24. awgusta 1996 zemrě w 94. žiwjenskim lěće horliwy Sokoł a narodowc Arnošt Bart. Narodźił bě so 18. měrca 1903 jako syn Arnošta Barta z Brězynki (Briesing), sobuzało­žerja Domowiny, jeje pozdźišeho předsydy a předsydy Serbskeje narodneje rady. Arnošt-młódši zapřimny hižo zahe do narodneho dźěła. Załoži 1920 sobu prěnju jednotu Serbskeho Sokoła w Budyšinje, bu sobustaw spěwneho towarstwa Sołobik w Sowrjecach (Soritz) a Budyskeje Nadźije. W jednotach Sokoła w Budyšinje, Malešecach a Delnim Wujězdźe bě aktiwny zwučowar. Zhromadnje z Kurtom Sykoru staraše so zaměrnje wo nastaće dźěćacych skupin. Tajke Sokolata mějachu na to w jědnaće jednotach, w Malešecach bě jako jenič­ka skupina holcow. Sokolata wustupowachu na zlětach Sokoła 1924 w Pan­čicach-­Ku­ko­wje, 1927 we Wulkim Ćisku a 1931 w Ra­dworju, na zlětach Domowiny pak 1924 w Chwaćicach, 1926 w Bukecach, 1928 w Budestecach, 1929 w Klukšu kaž tež 1930 w Rakecach. Same mějachu Sokolata zlět 1926 w Malešecach, 1927 w Chrósćicach a 1928 w Radworju. Po wójnje znajachu Serbja młynka z Delnjeho Wujězda tež jako hrajerja w Serbskim ludowym dźiwadle. Mikławš Krawc

Sprawny a horliwy Serb

srjeda, 18. awgusta 2021 spisane wot:

Składnostnje 100. posmjertnych narodnin spominamy na studijneho radu, swěr­neho towarša a horliweho Serba Rudija Klina. Wón narodźi so 3. awgusta 1921 w Malešecach a tam tež wotrosće. Pola serbskeho wučerja Jana Šěcy měješe mjez druhim serbsku wučbu. Po šuli nawukny zamkarstwo a dyrbješe bórze do wojakow a do wójny. Ćežkozbrašeny wróći so do Malešec. W lěće 1946 wopyta nowowučerski kurs na Serbskim wučerskim wustawje w Radworju. Nastupi prěnje wučerske městno w šuli Zubornička/Stróža. W lěće 1949 złoži prěnje wučerske pruwowanje a bu šulski nawoda we Worcynje. Hro­ma­dźe z Měrćinom Nowakom-Njechorńskim wožiwi Domowinske dźěło we wsy. W Niskej a Běłowodźanskim wokrjesu skutkowaše pozdźišo jako naměstnik wokrjesneho radźićela. Najwjetše zasłužby za Serbstwo zdoby sej Rudij Klin jako direktor Centralneje rěčneje šule w Minakale. Wot 1956 hač do swojeho inwalidizowanja 1980 nawjedowaše dalekubłanišćo dorosćenych z wulkej zamołwitosću. W Minakale je wšón čas Domowinskej skupinje „Statok“ předsydarił.

Jan Łahoda

wutora, 17. awgusta 2021 spisane wot:
16. žnjenca 1871 zemrě w Chołmje tamniši farar a narodny prócowar Jan Łahoda. Wón bě so 25. awgusta 1801 do žiwnosćerskeje swójby w Tumicach blisko Smělneje narodźił. „Serbstwo zhubi z nim dobreho wótčinca a wobdarjeneho prědarja a my, kiž su so něhdy na jeho horliwym a swěrnym zmyslenju sobu zahorili, přećela. Hižo jako student teologije w Lipsku wuznamjenješe so wón přez swój wose­bity pěsnjerski dar. Jako podstarši je wón tam serbske towarstwo sobu derje wodźił.“ Tak steješe w nekrologu za Maći­carja. Jan Łahoda je kaž do toho Jurij Mjeń dźěle z Klopstockskeho „Messiasa“ a z dalšich literarnych twórbow němskich klasikarjow zeserbšćił. W „Spěwarske za ewangelskich Serbow“ z lěta 2010 je wot njeho zeserbšćeny kěrluš „Mój prěni­ skutk budź chwalba, dźak“. Wón bě najprjedy w Bukecach a Wulkim Radšowku z duchownym a wot lěta 1827 pjeć lět z fa­rarjom we Wochozach. Tam zestaji 1831 w Budyšinje ćišćane „Rańše a wječorne modlitwy při wosobnych časach a skladnosćach ...“ Wón dopisowaše tež spěwy a přinoški do Tydźenskich Nowin a bě wot lěta 1832 hač do smjerće farar w Chołmje. Manfred Laduš

Marjana Domaškojc

pjatk, 13. awgusta 2021 spisane wot:
Delnjoserbska basnjerka a dźěłaćerska spisowaćelka Marjana Domaškojc zemrě 11. žnjenca 1946 w ródnym Cazowje. 28. małeho róžka 1872 bě so wona swójbje wjesneho krawca narodźiła. Wuchodźiwši wjes­- nu šulu dźěłaše 45 lět w Choćebuskej tekstilnej fabrice. Domaškojc bě cyłe žiwjenje w delnjoserbskej narodnej drasće chodźiła. Delnjoserbowka wobdźěleše so na serbskich zarjadowanjach a zjězdach, tež we wukraju. Domaškojc basnješe a pisaše do Serbskeho Casnika, časopisa Maćicy Serbskeje a do časopisa Łužica. Wona bě čłonka Maśicy Serbskeje. 1929 spisa prěnju serbsku socialnokritisku hru „Z chudych žywjenja“, kotraž bu tež do čěšćiny přełožena, a 1932 w Praze a Mladej Boleslavje předstajena. Nacije spytachu ju za to zdobyć, pozitiwnje předstajenu figuru Žida Arona na negatiwnu přepisać, štož wona doraznje wotpokaza. Na to ju přesćěhowachu. Domaškojc spisa dale hru „Šwickojc pytaju źowku“, kiž je NSLDź 1977 delnjoserbsce w Delnjej ­Łužicy předstajiło. Jeje „Wubrane spisy“ wuńdźechu 1956 w serbskim lektoraće ­nakładnistwa Volk und Wissen.

Prěni pomnik

srjeda, 11. awgusta 2021 spisane wot:

W Kačej Korčmje zwonka Rakec wotmě serbska studowaca młodźina 11. awgusta 1946 swoju prěnju powójnsku schadźowanku. Přitomni běchu tež zastupjerjo pólskeje a juhosłowjanskeje wojerskeje misije při Berlinskej Zwjazkarskej kontrolnej komisiji a sowjetskeje komandantury z Budyšina. Dopołdnja wotkrychu wobdźělnicy před něhdyšim knježim dworom pomnik sowjetskim a pólskim wojakam 2. ukrainskeje fronty, kotřiž běchu při wuswobodźenju našeje domizny swoje žiwjenje woprowali.

Na kwadratnym obelisku su dźakne słowa w serbskej, pólskej a ruskej rěči. Studenća a dalši ludźo běchu pjenjezy za prěni tajki pomnik po wójnje składowali. Dźěle obeliska buchu pozdźišo do Budyskeho Serbskeho muzeja přewjezene. Schadźowanka skónči so wječor z předstajenjom hry Marje Kubašec „Chodojta“ pod hołym njebjom. Dźiwadźelnicy Chróšćanskeje skupiny su kruch pod nawodom Pawoła Kmjeća něhdźe tysac přihladowarjam předstajili.

Přispomnjenje: Twórba Marje Kubašec měješe tež swoju prapremjeru na schadźowance – na jubilejnej połstatej w lěće 1925. Mikławš Krawc

Serbja na festiwalu

póndźela, 09. awgusta 2021 spisane wot:
Wot 5. do 19. awgusta 1951 bě w Berlinje III. swětowy festiwal młodźiny a studentow. Mjez wobdźělnikami z wjac hač sto krajow je něhdźe 900 młodych Serbow we wobłuku programa NDR wustupiło: 800 rejwarjow masoweje sceny „Ratarske dźěła w běhu lěta“ a sto čłonow serbskeje kulturneje brigady ze spěwarjemi, hudźbnikami a dwanaće rejwanskimi porikami. Masowu scenu předstajichmy we wulkim Stadionje Waltera Ulbrichta 15 000 přihladowarjam a w Stadionje Buschallee 1 000 wopytowarjam. Spěwarjo kulturneje brigady běchu wučerski a holči chór. Nimo brigadnych spěwow zanjesechu wujimki z oratorija „Nalěćo“ Handrija Zejlerja a Korle Awgusta Kocora. Rejwarjo předstajichu mejemjetanje a pokazachu reju „Žně“. Na dny festiwala mam tež hišće dopomnjenki, kaž tule: We wulkich halach zawoda NARVA mějachmy masowy kwartěr, hdźež smy spali na matracach. A rěčo jeno serbsce a pokazujo na znamješko na rukawje w serbskich barbach a ze słowom Łužica dóstachmy často hnydomny zastup a k tomu hišće rjane městna při wulkim nawalu na zarjadowanja. Tele znamješko po tym doma hižo wužiwać njesmědźachmy. Mikławš Krawc

Jakub Nowak

pjatk, 06. awgusta 2021 spisane wot:
We Wotrowje narodźi so 3. žnjenca 1821 na burskim kuble pozdźiši duchowny a narodowc Jakub Nowak. Wot nazymy 1835 běše seminarist w Praze a studowaše tam po tym teologiju a filozofiju. W lětomaj 1848/1849 pisaše do Praskeje „Jutnitžki“ politiske a narodne přinoški. Najznaćiši je „Hłós do Serbow“, w kotrymž podawa přehlad wo serbskej zašłosći a namołwja narodnosć a serbsku maćeršćinu skrućić a zachować. W přinošku pisa: „Budźemy Serbja z cyłej wutrobu, budźemy wótcow hódni synojo. Wobchowajmy našu narodnosć, mějmy zańč maćernu rěč.“ Po měšniskej swjećiznje 31. pražnika 1846 bě Nowak dwanaće lět kapłan Budyskeje Serbskeje cyrkwje a wuwučowaše tež štyri lěta serbšćinu na Katolskim wučerskim seminarje. Wot oktobra 1858 hač do smjerće 20. smažnika 1875 bě wón wosadny farar w Radworju. Na njeho dopomina tam narowny pomnik. Za jeho čas jako farar bu Radworski kěrchow powjetšeny a nastaštej hospodarske twarjenje fary a 1874 nowa šula. „Wón měješe zasłuženu chwalbu swěrneho wučerja, dobreho rěčnika a jara dźěławeho wjednika Radworskeje wosady.“ Tak pisaše Michał Hórnik w nekrologu. Manfred Laduš

nowostki LND