Mikławš Krječmar

štwórtk, 22. junija 2017 spisane wot:
22. junija 1967 zemrě w Čěskej PhDr. Mikławš Krječmar. 6. septembra 1891 bě so wón chěžkarskej swójbje w Chasowje narodźił. Studowaše na Karlowej uniwersiće teologiju, slawistiku a germanistiku. Wot lěta 1922 bě lektor serbšćiny na uniwer­siće. Po 1945 wuwučowaše serbskich gymnaziastow­ w Českej Lípje a Varnsdorfje a bě lěto direktor tamnišeho gymna­zija. 1948 habilitowaše wo serbsku rěč a literaturu a bě hač do lěta 1953 lektor serbskeho rěčespyta na Praskej uniwersiće. Wón slědźeše wobšěrnje wo dźěłach serbskich katolskich spisowaćelow a wědomostnikow. Spisa tak monografiji wo Jakubje Barće-Ćišinskim a Mikławšu Andrickim, wuda 1958 zběrku wo listowanju Ćišinskeho­ z Arnoštom Muku a Adolfom Černym kaž tež dokumentaciju wo studentskim towarstwje Lipa Serbska. Wobšěrnje skutkowaše Krječmar jako serbski rěčespytnik­ a je našu literaturu w Čěskej propagował. Přełožowaše čěskich spisowaćelow kaž Nerudu, Jiráseka a Němcovu a jako prěni je Komunistiski manifest zeserbšćił. 1956 spožčichu Krječmarjej Myto Ćišinskeho. Manfred Laduš

Złota doba Energije

srjeda, 07. junija 2017 spisane wot:
W Choćebuskim Stadionje přećelstwa knježeše 5. junija 1997 wulka zahoritosć: Koparjo Energije běchu sej z dobyćom 3:1 nad Hannoverom 96 postup do druheje zwjazkoweje ligi zawěsćili. Tydźeń do toho při prěnjej hrě w Hannoveru běchu chowancy trenarja Eduarda Geyera bjezwrotowe 0:0 docpěli a sej dobre wuchadźišćo stworili. Před dwaceći lětami za­haji so tak złota doba kopańcy w stolicy Delnjeje­ Łužicy. Energija hraješe tři sezony w 2. zwjazkowej lize, potom zešlachći so jej samo postup do prěnjeje ligi. Po poražkach na prěnich třoch hrajnych dnjach poradźi so 10. septembra 2000 w domjacej hrě přećiwo Frankfurtej z 2:0 prěnje dobyće. Wulka euforija knježeše w měsće, wokolinje a drje tež druhdźe nawječor 14. oktobra 2000, jako poradźi so wuspěch 1:0 nad Bayern Mnichowom. Po třoch sezonach dyrbješe Energija zaso zestupić. W znowa třoch sezonach w druhej zwjazkowej lize přisłušeše Choćebuz wot 2006 do 2009 hišće raz k najwyšej hrajnej klasy, potom bě złota doba Energije ke kóncej, dokelž wjedźeše puć dele hač do regio­nalneje ligi. Mikławš Krawc

Jan Lajnert

póndźela, 29. meje 2017 spisane wot:
Wučer a spisowaćel Jan Lajnert narodźi so 22. meje 1892 chěžkarskej swójbje w Rakecach. Po studiju wučerstwa w Rych­bachu bě wón mjez druhim wot lěta 1922 do 1934 wučer a kantor w Delnim Wu­jězdźe. Tam załoži sobu sokołsku jednotku Delni Wujězd a towarstwo Zahrodka. W narěči při poswjećenju chorhoje Zahrodki 1923 wón zhromadźenym přiwoła: „Poslednja hodźinka je, zo so tale kupa wobtwjerdźi, hdyž nochce póžrěta być. Tej twjerdźiznje stej serbska rěč a serbske wašnje.“ Lajnert dirigowaše chóry Zahrodki a towarstwow Handrij Zejler we Łazu a Statok w Minakale. 1928 wuńdźe zběrka jeho lyriki „Wyskow sapy, sylzow kapy“. 1934 nacije Lajnerta z Łužicy wuhnachu. Wot lěta 1946 bě docent a po Michale Naw­ce druhi direktor Serbskeho wučerskeho wustawa. Wot 1951 nawje­dowaše šulu w Bošecach. W LND wuńdźe jeho dźěćaca kniha „Žana chójna pře­wysoka“, zběrka basnjow „Šěrik, měrik, bałdrijan“ a čisło 13 „Serbskeje poezije“. Wón zestaja słownik „Rostlinske mjena serbske-něm­­­­ske-­łaćonske“. Lajnert zemrě 14. nowembra 1974. Manfred Laduš

Dr. Rudolf Kilank

wutora, 23. meje 2017 spisane wot:
Wjelelětny Budyski tachantski farar dr. Rudolf Kilank by wčera 80. narodniny swjećił. Wón bě so 22. meje 1937 jako syn skałarja narodźił. Po maturiće na Budyskej Serbskej wyšej šuli rozsudźi so rodźeny Kanečan, pohnuty wot Wotrowskeho fararja Mikławša Justa, za studij bohosłowstwa. 1963 jeho Mišnjanski biskop dr. Otto Spülbeck w Budyšinje na měšnika wuswjeći. Najprjedy bě Kilank z kapłanom w Šěrachowje, na to w Chrósćicach a w Budyskej serbskej wosadźe Našeje lubeje­ knjenje. 1984 bu jako tachantski farar­ zapokazany a přewza hač do lěta 1993 zamołwitosć za najwjetšu wosadu biskopstwa. Za čas přewróta angažowaše so za wozrodźenje demokratije a wušiknje kulojte blido Budyskeho wokrjesa nawjedowaše. Wumjetowachu pak jemu tež zwiski k stasi. Zamołwići Serbskich Nowin móžachu so na njeho jako hibićiweho předsydu čitarskeje přirady zepěrać. Wot lěta 1991 zastupowaše dr. Kilank Serbow w sakskim medijowym wuběrku, hdźež je sej­ stajnje zaso wobkedźbowanje kubłanskich zaměrow a serbskich zajimow žadał. Wón zemrě 1. měrca 2012. SN

Korla A. Fiedler

póndźela, 22. meje 2017 spisane wot:
16. meje 1917 zemrě wyši wučer Korla Awgust Fiedler w Budyšinje, hdźež je dróha po nim pomjenowana. „W lubosći k serbskemu ludej a w dźěławosći za Serbow wotpočowaše zbožo jeho žiwjenja“, pisaše dr. Adolf Černý. 15. nowembra 1835 bě so Fiedler w Nje­zdašecach swójbje korčmarja narodźił. Po wuchodźenju Budyskeho Krajnostawskeho wučerskeho seminara podawaše na nim 43 lět serb­šćinu a hudźbu. 1857 přistupi Maćicy Serbskej, bě jeje wuběrkownik, knihownik a předsyda přirodospytneho wotrjada. W lěće 1861 załoži Fiedler chór Lumir, kotryž tež dirigowaše. Zhromadnje z Kocorom wuhotowaše serbske spěwanske swjedźenje. 1878 wuda „Towaršny spěwnik za serbski­ lud“ ze 163 spěwami (tři nakłady) a 1880 spěwnik „Spěwna radosć“. Jeho wulka lubosć bě solistka Mathilda Stangec, kotraž w třećim lěće mandźelstwa 1871 nahle zemrě. Fiedler přełožowaše basnje Goethy, Heiny a Uhlanda, pěsnješe erotisku a nabožinsku lyriku, spisa mnohe nastawki a powědančka za Serbske Nowiny, za časopisaj Łužičan a Pomhaj Bóh a bě z jeju redaktorom. Manfred Laduš

Stanisław M. Nawka

póndźela, 15. meje 2017 spisane wot:
13. meje 1992 zemrě zasłužbny narodnonabožny prócowar a Zdźěrjanski farar na wuměnku, pater Stanisław Marija Nawka SJ, we Worklečanskej chorowni. 8. hodownika 1911 bě so wón swójbje Radworskeho wučerja, spisowaćela a rěčespytnika Michała Nawki narodźił. Studowaše teologiju a bu 27. awgusta 1939 w Berlinje na měšnika wuswjećeny. Pater Nawka přisłušeše zhromadnosći jezuitow a je na wjele městnach w Němskej jako měšnik słužił. Jeho wulke přeće pak bě, doma mjez Serbami skutkować. Jeho kuzenk, Budyski kanonik Jan Andricki, zapokaza patra Naw­ku 5. januara 1964 skónčnje za fararja Zdźěrjanskeje wosady. Tam měješe so nimo dušepastyrstwa wo jara wobćežny twar noweho Božeho domu swojeje wosady starać. Cyrkej bu 27. awgusta 1968 poswjećena. Jara sylnje angažowaše so pater Nawka wo křesćanske a narodne kubłanje dźěćiny a wo zachowanje serbstwa we wosadźe. Wulce zasłužbnje je so zhromadnje ze serbskim superintendentom Gerhardom Wir­thom wot 1966 za ekumenu w Serbach zasadźał­ a so wo to starał ekumeniske bohosłužby­ swjećić. Manfred Laduš

Helena Nawcyna

štwórtk, 11. meje 2017 spisane wot:
Helena Nawcyna bě so 8. meje 1917 w Berlinje-Steglitzu pólskej swójbje Ju­raszek narodźiła. Nan bě krawski mišter a wobchodnik. Dźowka nawukny powołanje sekretarki. Na zeńdźenju Zwjazka Polakow w Němskej zezna wona 1934 serbskeho studenta žurnalistiki Antona Nawku z Radworja a wonaj so zalubowaštaj. Nalěto 1939 wuhnachu nacije Juraszekec­ swójbu do Pólskeje, dokelž njebě so jako němska zapisała. W Beskidach je dźowka Helena tež za čas němskeho wobsadnistwa w komunalnym zarjedźe dźěłała a tajnje pólskich spjećowarjow z informacijemi zastarała. Nazymu 1945 poda so młoda Pólka do Łužicy, wuda­ so na Antona Nawku a přiswoji sej perfektnu serbšćinu. Helena Nawcyna porodźi­ a kubłaše štyri dźěći a bě přistajena pra­wiznika Jurja Rjenča. Za serbske institu­cije wotpisowaše wona tohorunja lite­rarne twórby a přełožki mandźelskeho Antona. Sama je tež pisała, kaž powědku „Slawina – dźowka Wjeletow“ w antologiji LND „Zabyte hrodźišća“. 23. septembra 2010 zemrě Helena Nawcyna w Bu­dyšinje. Manfred Laduš

Jurij Arnošt Wanak

wutora, 09. meje 2017 spisane wot:
Narodny prócowar a farar Jurij Arnošt Wanak je so 7. meje 1817 wučerskej swójbje w Njeswačidle narodźił. Po studiju teologije w Lipsku wuwučowaše wón pjeć lět na Budyskej měšćanskej šuli. 1848 bu za fararja w Ko­tecach zapokazany, ale hižo 1850 za naměstnika direktora Budyskeho wučerskeho seminara powołany. Wanak wuwučowaše tam nabožinu a serbskich seminaristow w maćeršćinje. Zdobom bu generalny inspektor za serbske šule a cyrkwje wokrjesneje direkcije. Wot 1859 bě 28 lět farar we Wóslinku. Wanak podpěrowaše Handrija Zejlerja jako dopisowar a korektor při wudaću Tydźenskich Nowin. 1845 zeserbšći Domaša Kempenskeho „Štwore knihi wot chodźenja za Chrystusom“. Dwójce postara so wo nowowudaće serbskeje biblije, spisa dwurěčnu „Prěnju čitanku za serbske a němske šule“ a „Pjeć listow z časa noweho Serbstwa“. Swojemu swakej prof. Křesćanej B. Pfuhlej pomhaše při wudaću jeho słow­nika. Wanak je Maćicu Serbsku sobu załožił, bě jeje prěni pismawjedźer a wot lěta 1854 jeje městopředsyda. 27. meje 1887 wón zemrě. Manfred Laduš

Karlo Jordan

pjatk, 05. meje 2017 spisane wot:
Wučer a narodny prócowar Karlo Jordan zemrě 3. meje 1967 w Choćebuzu. Wón bě so 22. meje 1885 swójbje wučerja a spisowaćela Hendricha Jordana w Popojcach narodźił. Po studiju wučerstwa skutkowaše štyri lěta w ródnej wsy a po tym we Wusokej pola Wětošowa. 1937 pak jeho nacije jako prěnjeho delnjoserbskeho wučerja z Łužicy wupokazachu. We Wusokej wutwori Jordan serbsku rejwansku sku­pinu, dwójny spěwny kwartet a chór, kotryž dirigowaše. Wón wuda serbske spěwy za měšane chóry a pisaše pilnje za Casnik a dalše serbske časopisy. Wot lěta 1910 přisłušeše Maćicy Serbskej a bě zdobom aktiwny čłon a pokładnik jeje delnjoserbskeje sotry. 1930 je swjedźeń k 50. jubilejej Maśicy Serbskeje we Wětošowje sobu organizował. Po wójnje bě sekretar Do­mowiny za Delnju Łužicu. Wot lěta 1949 wuwučowaše delnjoserbšćinu na Serbskej ludowej uniwersiće w Chrósće a Bórkowach kaž tež na Dešankskej Serbskej rěčnej šuli. Něšto lět bě župan Choćebuskeje župy. Zawostaji najwjetšu serbsku knihownju Delnjeje Łužicy, zdónk biblioteki Serbskeho muzeja. Manfred Laduš

Fryco Rocha

srjeda, 26. apryla 2017 spisane wot:
Wučer, spisowaćel a narodny prócowar Fryco Rocha je 24. apryla 1942 w delnjołužiskim Klingmühlu zemrěł. K jeho 75. posmjertninam wuda Pětš Janaš w LND wobšěrnu zběrku jeho dźěłow prozy a jeho lyriki „A pó zemi libju te strusacki – Und überall flattern Blüten hin“, kotruž jutře­ w Smolerjec kniharni předstaja. Rocha­ bě so 19. januara 1863 w Šejnejdźe žiwnosćerskej swójbje narodźił. Wukubła so w Starej Darbni na wučerja a skutkowaše jako tajki w Gołkojcach, 24 lět w Turjeju a dźewjeć lět w Kibušu. Bě prěni delnjoserbski basnik za dźěći. Swoju, tež socialnokritisku lyriku wozjewi w časopisu Wosadnik, kotrehož redaktor šěsć lět bě, a 1928 w Časopisu Maćicy Serbskeje. 1928 wuńdźe tež kniha „Wěnašk dolnoserbskich pěsnjow“. Wjele lět bě městopředsyda Maśicy Serbskeje a wot lěta 1931 do 1933 redaktor Serbskeho Cas­nika. Spisa awtobiografiju „Wobraz mo­jego žywjenja“, kotraž wuńdźe 1955 jako knižka,­ kaž tež „Pěsni, wulicowanka a godanja“. Wnuk Peter Rocha zhotowi 1980 dokumentarny film DEFA wo swo­- jim dźědźe. Manfred Laduš

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

fueorg misain karten sorbisch

  • Lětuši 12. mjezynarodny folklorny festwial "Łužica 2017" je zahajeny. Wčera so skupiny we wobłuku swjedźenskeho ćaha po Budyšinje kaž tež na zahajenskim programje předtsajichu. Tule namakaće někotre impresije wo zahajenju festiwala. Fota: SN/Maćij Bu