Wuwědomja ludźom jich korjenje

Freitag, 17. Februar 2017
Artikel bewerten
(0 Stimmen)
Nowa nawodnica Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu Uta Henšelowa budźe na 100. wustajeńcy w Choćebuskim Serbskim domje z wuměłskimaj twórbomaj zastupjena. Foto: Alfons Wićaz Nowa nawodnica Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu Uta Henšelowa budźe na 100. wustajeńcy w Choćebuskim Serbskim domje z wuměłskimaj twórbomaj zastupjena. Foto: Alfons Wićaz

Na wopyće pola Delnjoserbowki Uty Henšeloweje w Lubnjowje

53lětna Uta Henšelowa, wustupowaca połna energije a z přećelnosću, wita mje w bjezporočnej delnjoserbšćinje před swojim domom w Lubnjowje. Zyma šćipa namaj do mjezwoča, a wona wjedźe mje do swojeje galerije. Před jeje zachodom čitam na tafličce „Galerija UTACIANI“.

Při rozmołwje hnydom zhonju, zo je so Lubnjowčanka jako Domowinska regionalna rěčnica za Delnju Łužicu rozžohnowała a zo wukonja wot 1. februara zastojnstwo nawodnicy Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu Choćebuz.

Kak je tale žona scyła k tomu přišła, so takle za serbstwo horić? Z maćerju a sotromaj pěstuje hižo wjele lět serbski spěw a šěri jón ze swojej swójbnej delnjoserbskej spěwnej skupinu Łokaśina. Towaršnostnje angažuje so w Radźe za serbske naležnosće w Braniborskim krajnym sejmje. „Čuju so jako Delnjoserbowka, byrnjež serbske korjenje njeměła“, wona skrótka praji. Jeje staršej studowaštaj we Weißenfelsu muzeologiju, pozdźišo etnografiju, a dźěłaštaj po studiju w Błótowskim muzeju Lubnjow-Lědy. „Moja wowka a mać pochadźatej ze Sudetskeje. Wowka móžeše tróšku čěsce. To bě zawěsće přičina, zo počeštaj so staršej z wowku w Lubnjowje za serbskosć zajimować.“

Bjez dźiwa, zo so tehdyša Uta Lehmannojc, jako wot 1970 do 1978 w Lubnjowje do Polytechniskeje wyšeje šule 5 chodźeše, na wučbje serbšćinje wobdźěli. „Tež mojej młódšej sotře stej delnjoserbšćinu wuknyłoj. Na našej šuli wobdźěleše so na delnjoserbšćinje něhdźe 40 šulerjow, a wěm, zo bě jich na dalšim Lubnjowskim kubłanišću samo 80, kotřiž běchu z wokolnych wsow.“ Wowka šiješe za dźowku a holcy delnjoserbsku drastu a doma knježeše serbska atmosfera, zwjazana z nałožkami a swjedźenjemi. „Jako chodźach wot 1978 na Serbsku rozšěrjenu wyšu šulu w Choćebuzu a tam tež hač do abitury 1982 w internaće by­dlach, załoži mać z mojimaj młódšimaj sotromaj Lehmannojc trójku, z kotrejž we wokolinje ze serbskimi spěwami wustupowachu.“ Pozdźišo nasta ze skupiny znaty swójbny kwartet Łokaśina. W nim Uta Henšelowa hišće dźensa aktiwnje sobu skutkuje a serbsku kulturu na wsach Delnjeje Łužicy a samo za jeje mjezami šěri. Łokaśina swjećeše 2013 swoje 30lětne wobstaće. „Lětsa wuńdźe CD z cyłym našim repertoirom serbskich spěwow.“

Lubnjowčanka je so do delnjoserbšćiny doma, ale tež na Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli zalubowała, skutkujo tam sobu w šulskim chórje, rejwanskej a spěwnej skupinje. Nimo toho wopytowaše molowanski kružk wučerja Gerata Nagory. „Wón wšak mi radźeše, zo měła so jenož na molowanski kružk koncentrować, chcu-li po abiturje w Drježdźanach wuměłstwo studować.“ Předpruwowanje na tamnišej akademiji wuměłstwa wona wobsta a chodźeše na wuměłski kurs akademije w Choćebuzu. W 11. lětniku wuměłske pruwowanje bohužel přepadny. „To bě za mnje šok. Sym pak hnydom po maturje 1982 na lěto w te­hdyšim Domje za serbske ludowe wuměłstwo w Budyšinje wolontariat wukonjała. Zdobom wuknjech hornjoserb­šćinu na kursu w Minakale.“

W Budyšinje a wokolinje zeznajomi so młodostna ze žiwjenjom Hornich Serbow. „Tak zbudźi so we mni hordosć­ na serbskosć. Wobdźělich so na kursach delnjoserbšćiny, zbližich sej jeje dialekty. Nałožowach rěč wšudźe tam, hdźež bě móžno.“ Wot lěta 1983 do 1988 studowaše młoda žona na Berlinskej Humboldtowej uniwersiće etnografiju a pomhaše maćeri, nawodnicy Lubnjowskeho muzeja, na delnjoserbskich wsach přeslědźić rěč a kulturu.

W diplomowym dźěle rozestaješe so ze serbskim tworjacym ludowym wuměłstwom. Jako wědomostna sobudźěłaćerka Błótowskeho muzeja Lubnjow-Lědy zaběraše so młoda etnografowka z pozhubjowanjom delnjoserbšćiny a zesylni swoje wuměłske tworjenje. „Chcych a chcu dźensa dale staršim, młodostnym a zajimcam hódnotu delnjoserbskeje rěče a kultury wuwědomić, zo bychu to jako­ woprawdźite bohatstwo spóznali.“ Tak bě tež 1999 k stolětnemu wobstaću błótow­skeho muzeja wudała knihu wo Lubnjowskej drasće, předawaše serbske knihi, organizowaše nałožki a je w Lědowskim a Lubnjowskim muzeju wurjadne wustajeńcy ze serbskej tematiku aktiwnje sobu wuhotowała. Zdobom załoži towarstwo Rubiško, kotrež hišće dźensa delnjoserbske nałožki pěstuje.

1987 so wona wuda. Dźensa je mać třoch dorosćenych dźěći, kotrež su so tež na wučbje serbšćiny wobdźělili. Z dźowku Helenu wotewrě lěta 2008 doma w Lubnjowje galeriju UTACIANI. „W tym tči moje mjeno, a Ciani bě w Bórkowach słowjanska twjerdźizna, na kotrejž bě samo Bolesław Chrobły pobył. Z pomjenowanjom galerije zwuraznjam swoju zwjazanosć ze słowjanskosću, ze serbšćinu.“

Galerija, w kotrejž wona wobrazy wustaješe a dźowka swoje debjenki poskićeše, eksistowaše pak jenož dwě lěće. Wobšěrne powołanske dźěło Lubnjowčance zadźěwa, galeriju cyłodnjowsce wotewrjenu měć. Dźensa přewjeduja tam zhromadźizny towarstwow a proby Łokaśiny. W rumnosći wisaja hišće někotre jeje pastelowe wobrazy z jara sylnje wužiwanej sćinowej barbu – zwuraznjacej tak zwjazanosć z Błótami – a wołojnikowe rysowanki. Ze swojimi twórbami bě hižo na mnohich wustajeńcach zastupjena. Tež dźensa hišće rady w swobodnym času moluje.

Na blidźe leži plakat k 100. wustajeńcy w Choćebuskim Serbskim domje, kotruž 23. februara wotewru. „Tam budu z dwěmaj twórbomaj zastupjena.“

Jako Domowinska regionalna rěčnica za Delnju Łužicu w Choćebuzu zasadźeše so Uta Henšelowa wot wšeho spočatka za wozrodźenje delnjoserbšćiny. Je z młodźinu při pěstowanju nałožkow krute zwiski hajiła a na to dźiwała, zo delnjoserbšćinu na swjedźenjach nałožuje. Wudźeržowaše zwiski ze serbskej pěstowarnju w Žylowje a Choćebuzu, organizowaše sobu serbske swjedźenje w Grodku, Choćebuzu a Janšojcach kaž tež folklorny festiwal w Hochozy. Jako čłonka Rady za serbske naležnosće w Braniborskim krajnym sejmje poby wjace hač 60 razow w komunach Delnjeje Łužicy, zo by ludźom wujasnjowała serbske kulturne korjenje a tak komuny za serbski sydlenski rum zdobyła. Wjace hač 30 próstwow je w tym zwisku stajiła.

Nowy nadawk, skutkować jako nawodnica Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu w Choćebuzu, Utu Henšelowu zwjesela. Tam je hižo wo ludowej kulturje přednošowała. „Moja předchadnica Marja Elikowska-Winklerowa je njesměrnje wjele zdokonjała. Chcu to wobchować, štož je wona z wulkej prócu a zasadźitosću natwariła, tež rozmołwne zetkanja na wšelke temy w dialekće jednotliweje wsy, mjenujcy pójsynogu.“ Mjez druhim chce tež něšto podobneho noweho za druhe rěčne skupiny, tajke „kupowe zetkanje“, wutworić. „Předewšěm dźe mi wo to, w Delnjołužičanach dale budźić hordosć na delnjoserbsku rěč a kulturu. Wobě stej jónkrótnej, jara hódnej“, so wona ze mnu rozžohnuje.

Wobdźiwuju Delnjoserbowku a přeju jej, zo by sej energiju za narodne dźěło nadal wobchowała. Alfons Wićaz

Veröffentlicht in Kultura & wuměłstwo
Bitte anmelden, um einen Kommentar zu posten

Anzeige