Wužadanja zmištrować nawuknyła
Po swojej maturje je Marlene Matikec z Łazka měsac w treningowym a wukubłanskim srjedźišću Luhmühlen južnje Hamburga přebywała. Tam podpěrowaše dźěło jěcharja a trenarja Nicolaja Aldingera, kotryž je Němsku hižo na mjezynarodnej runinje w mnohostronskim jěchanju zastupował. Kak jeje wšědny dźeń w konjencu a we wukubłanskim centrumje wupadaše, kotre nadawki wona přewza a što je w tym času nawuknyła, wo tym je so Lisa-Maria Cyžec z Marlene Matikec rozmołwjała.
Štó je Će po maturje na wukubłanski centrum w Luhmühlenje skedźbnił?
M. Matikec: Po maturje sym poprawom w Lipsku studować chcyła. Bohužel pak njejsym městno za studijny směr dóstała. W tym času sym na socialnej platformje Instagram připadnje přinošk němskeho jěcharja Nicolaja Aldingera wuhladała, w kotrymž pytaše podpěru za konje w treningowym centrumje Luhmühlen. Sym jemu prosće pisała, wšako njemóžach ničo zhubić, a běch překwapjena, zo sym tak spěšnje připrajenje dóstała.
Kak je Twój wšědny dźeń wupadał?
Towarstwonowym idejam wotewrjene
Poslednje dny stareho a prěnje dny noweho lěta su dobra składnosć, minjene dwanaće měsacow bilancować a na přichodne nadawki zhladować. Wo tym je so Marian Wjeńka z předsydu Róžeńčanskeho wjesneho towarstwa Tomašom Šołtu rozmołwjał.
Knježe Šołta, kak jako předsyda Róžeńčanskeho wjesneho towarstwa na swoje dźěło w lěće 2025 zhladujeće?
T. Šołta: Lońše dźěło hódnoću jako předsyda našeho wjesneho towarstwa pozitiwnje. Smy loni wobstajnje a konstruktiwnje z našej wjesnej radu zhromadnje dźěłali. Swoje rozsudy w předsydstwje wothłosujemy, a wuspěšne zwoprawdźenje našich projektow je stajnje zhromadny wukon. Wuspěchi njejsu wuslědk dźěła jednotliwca, ale rezultat angažowaneho teama a aktiwneje zhromadnosće. To je mi wažne wuzběhnyć.
Što běchu wjerški minjeneho lěta?
Słownik kopańcy so njezměnił
Jana Hrjehorja čitarjo SN znaja jako rozprawjerja wo sporće. Wón je tež wučer, šulski nawoda, starosta Serbskeho Sokoła a wohnjowy wobornik. Nimo toho skutkuje něšto króć wob lěto jako koparski sudnik. Serbšćina jako rěč sudnika na hrajnišću je nowa tema. Kak so na hrajnišću wužiwa? Kelko serbskich sudnikow je? Su mjez nimi žony? Wo tutych a dalšich aspektach je so Lukáš Novosad z nim rozmołwjał.
Zawěsće jako serbscy sudnicy husćišo hry němskich koparskich cyłkow sudźiće, dokelž je němskich teamow wjac.
J. Hrjehor: Hdyž ja sudźu, su to na dźewjećdźesat do sto procentow němske mustwa, hdźež žadyn Serb sobu njehraje. Ale jara husto sudnik njejsym. Sudźu hry starych knjezow w Ralbicach, tam so wězo serbsce rěči, wšako je tute Ralbičanske mustwo nimale ryzy serbske.
Hdyž hewak serbscy koparjo sobu hraja – wužiwaće serbšćinu njehladajo na přitomnosć němskich hrajerjow?
Nowa hudźbaa młoda poezija
Hižo 31 lět wuhotuje pianistka a komponistka Heidemarja Wiesnerec wosebity koncert na spočatku lěta. Pod hesłom „Wětřikec hólcy, připołdnicy a druhe mytiske bytosće“ předstaja jón wot 9. januara 2026 w Berlinje a Lipsku kaž tež w Koporcach, Choćebuzu, Budyšinje a we Wojerecach. Bosćan Nawka je so z organizatorku rozmołwjał.
Knjeni Wiesnerec, lětuše hesło koncertow dowola tójšto interpretacijow. Što so za Was za nim chowa?
H. Wiesnerec: Zasadna myslička lětsa bě, twórby komponistkow a lyrikarkow do srjedźišća stajić. Zdobom chcych zwisk k serbskej mytologiji wutworić. Připołdnica słuša k najznaćišim bajowym postawam Łužicy, je pak w tym konteksće jedna z mało žónskich figurow. Po wobšěrnej rešerši sym někotružkuli towaršku našła, kotraž so w koncerće jewi. Skrótka: Wěnujemy so tónraz sylnym žonam.
Charakteristikum rjada je, zo nastawaja za njón prawidłownje nowe kompozicije. Je tomu tež lětsa tak a złožuja so tele twórby tohorunja na serbsku mytologiju?
Přichod Serbow w Serbskim seminarje?
Po lětomaj dźěła za Sakski kontaktny běrow w Praze so Katrin Nowakowa kónc lěta rozžohnuje. Wona je prěnja Serbowka, kotraž bě w štyrnaćelětnych stawiznach zarjada přistajena (do toho bě tam jeničce Syman Pawlik jako praktikant), a zdobom prěnja Serbowka w zarjadniskim sydle w Serbskim seminarje wot 1960tych lět. Lukáš Novosad je so z Katrin Nowakowej rozmołwjał.
Što za Was rěka, skutkować w Serbskim seminarje?
K. Nowakowa: Za moje serbske začuće bě to wjeršk. Běše to són, kiž sym hižo jako studentka sorabistiki w Lipsku měła. Jako sym we wosomdźesatych lětach připadnje w domje zaklinkała, mějach zbožo, zo w Hórnikowej knihowni něchtó bě. Sym hišće jeje stary staw dožiwiła, ale widźach tehdom rukopisy, wo kotrychž běch na čitanjach w Lipsku słyšała. To bě za mnje kaž dźiw. Sym sej předstajała, zo móhł snano jónu něchtó moju pomoc trjebać, zo směła tam mojedla proch trěć – a hlej: Štyrceći lět pozdźišo sym jowle dźěłać směła. Poprawom bě to moja prěnja myslička, hdyž je Sakska swój kontakty běrow w Praze załožiła: Čehodla smědźa tam druzy dźěłać a nic ja?!
Z domojnikami serbować
Wobdźělnicy prěnjeho intensiwneho rěčneho kursa „Domoj“ programa ZARI su so minjeny tydźeń rozžohnowali. Bianka Šeferowa je so projektneho nawodu za rěčne kubłanje Juliana Nyču za wuslědkami prašała.
Kak posudźujeće jako docent rěčne kmanosće, kiž su sej kursanća w běhu minjenych měsacow přiswojili?
J. Nyča: Domojnicy su serbšćinu zašłe dźewjeć měsacow dosć derje nawuknyli, tak zo móža ju nětko swobodnje a sebjewědomje w rozmołwje a tež pisomnje nałožować. Wězo tu a tam hišće słowo pobrachuje abo kóncowka cyle njetrjechi, ale to wšak nimale kóždy Serb sam znaje. Nětko je wažne, zo z nimi – kaž z kóždym wuknjacym – tež woprawdźe konsekwentnje serbujemy.
Su woni zaměry kursa spjelnili?
J. Nyča: Hłowny zaměr bě, wobdźělnikam trěbne kmanosće a sebjewědomje we wobchadźenju ze serbšćinu sposrědkować, zo bychu so wotnětka sami dale wuwiwać móhli. Na papjerje smy sej stajili cil, zo woni wuspěšnje certifikaty za schodźenk B1 złoža. Na kóncu su pjećo absolwenća samo certifikat B2 docpěli. Tež w rozmołwje pytnješ, zo su woprawdźe kmani, wšědny dźeń serbować.
Wažnu kročel zdokonjał
Dominik Měrćink z Wotrowa je njedawno wuspěšnje swoje wukubłanje jako ćěsliski mišter wotzamknył. Lisa-Maria Cyžec je so z nim wo wužadanjach w běhu wukubłanja a zaměrach w přichodźe rozmołwjała.
Što bě za Tebje najwjetše wužadanje na puću k ćěsliskemu mištrej?
D. Měrćink: To najćeše bě, so zaso wróćo do wšědneho šulskeho dnja namakać. Běch zwučeny, wonka na čerstwym powětře ćělnje dźěłać a nadobo sedźach zaso w rjadowni. Stajnje so koncentrować dyrbjeć, ćělnje wućeženy njebyć a přiwšěm kóždy dźeń sto procentow dać, to je mi jara ćežko padnyło. Po času pak sym so na to zwučił a nawuknył, so tež w šuli wo to najlěpše prócować.
Kotry wokomik w swojim wukubłanju na mištra je Ći wosebje w pomjatku zwostał?
D. Měrćink: Wosebje rjana bě za mnje wuměna ze swojimi sobušulerjemi. Smy wo swojim dźěle rěčeli, diskutowali a rozdźělne widy zeznali. Kóždy bě hinašeho měnjenja – a runje to bě napjate. Tute rozmołwy su mje fachowje a wosobinsce dale přinjesli.
Što Će na ćěsliskim rjemjesle fascinuje?
Wulke wužadanje zmištrował
Feliks Buk z Wotrowa je njedawno wukubłanje na mištra za metalotwar zakónčił a 22. nowembra w Drježdźanach swoje wopismo dóstał. Lisa-Maria Cyžec je so z nim wo jeho dotalnym puću a wo přichodźe rozmołwjała.
Što bě najwjetše wužadanje na puću k metalotwarskemu mištrej a kak sy je zmištrował?
F. Buk: Najwjetše wužadanje za mnje bě, zo mějach prěnjej dźělej, fachowu teoriju a fachowu praksu, nimo swojeho dźěła wotzamknyć. Kóždy pjatk popołdnju a sobotu po połnym dźěłowym tydźenju dyrbjach hišće do šule. To bě wobćežne, tež dokelž sym často jako předsyda našeho Wotrowskeho młodźinskeho kluba falował. Ale dźakowano wulkotnej podpěrje našeje młodźiny a mnohich druhich ludźi sym tole zdokonjał.
Kotry wokomik w času wukubłanja je ći wosebje w pomjatku wostał?
F. Buk: Njezapomnity bě wokomik, jako sym po šěsć dnjach dźěła swój mišterski kruch dotwarił – poł hodźiny prjedy hač bě čas za to wotběžał. Běch wjesoły a wolóženy a sym lědma wopřimnył, kajku wulku kročel sym z tym za swój přichod sčinił.
Što so ći na metalotwarje najlěpje lubi a čehodla sy so rozsudźił so z mištrom stać?
Wo přichodźe jasnu předstawu
Z 20 lětami je Franc Bulank z Wotrowa wuspěšnje swoje mišterske wukubłanje we wobłuku pjekarstwa zakónčił. Minjenu sobotu je wón w Drježdźanach mišterske wopismo dóstał. Lisa-Maria Cyžec je so z nim rozmołwjała.
Čehodla sy so za wukubłanje pjekarja rozsudźił?
F. Bulank: Sym so za to rozsudźił, dokelž chcu našu swójbnu pjekarnju – pjekarnju Roman Bulank – pozdźišo dale wjesć a swojeju staršeju podpěrać. Ze mnu wobsteji pjekarnja hižo w štwórtej generaciji. Rjemjesło mje hižo wot časa dźěćatstwa přewodźa a mi bě hižo zahe jasne, zo chcu tule tradiciju dale wjesć a z nowymi idejemi do přichoda njesć.
Što bě w mišterskim wukubłanju najwjetše wužadanje a što je so Ći najlěpje lubiło?
Projekt turistam na wužitk
Dohromady 17 projektow wuznamjeni Załožba za serbski lud jutře na mytowanskim zarjadowanju wubědźowanja idejow „Rěč zwjazuje. Rěc zwězujo. Sorbisch verbindet.“ Mjez nimi je tež ideja Słonoboršćana Daniela Měrćinka z titulom „SorbPOI“. Milan Pawlik je so z nim rozmołwjał.
Móžeće našim čitarjam swój projekt tróšku znazornić?
D. Měrćink: „POI“ – to je jendźelska skrótšenka za „turistisce zajimawu městnosć“. Mój projekt je pod smužku digitalny wjednik přez dwurěčny sydlenski rum Serbow, w kotrymž su tajke městnosće zapřijate. Naćisk wobsteji z třoch hłownych komponentow. Sprěnja z digitalneje platformy, kotruž k dispoziciji staju. Druhi wobstatk su digitalne informacije za dźesać turistiskich městnosćow, na kotrež ma pućowacy na městnje z pomocu qr-coda přistup. Třeća komponenta je koncept za zdobywanje dalšich, na turistiskich wobsahach sobuskutkowacych partnerow. Myslu to na přikład na Serbski institut, z jeho digitalnymi stawizniskimi datami, ale tež na studijo LUCIJA, kotrež móhli zajimawe multimedialne formaty stworić.
Što běše Wam nastork za projekt?
