Tež swojich doma pozbudźeć

Freitag, 23. März 2018 geschrieben von:
Janek Wowčer

Kónčny spurt za wobydlersku iniciatiwu Federalistiskeje unije europskich narodnych mjeńšin (FUEN) Minority SafePack (MSPI) je zahajeny. Hišće jědnaće dnjow je chwile trěbny milion podpismow ze­zběrać. A dyrbju rjec, zo scyła tak špatnje njewupada.

Za pozitiwne mam, zo je MSPI prěni zadźěwk – w sydom statach EU postajene mnóstwo podpismow docpěć – přewi­nyła. A w někotrych krajach su samo wjele wjac signumow zezběrali, hač bě trěbnych, w Madźarskej z nimale 405 000 wjac hač 25 króć telko, kaž bě trjeba! A Němska? Hańbuju so, hdyž widźu, zo je tu dotal jenož­ něhdźe 17 000 ludźi swój podpis za MSPI dało. Předewšěm, dokelž mamy w kraju štyri připóznate narodne mjeń­šiny. Ani štwórćinu trěbnych 72 000 podpismow njemóžachmy dotal přinošować. To mnohich zluda. Wšako njeje to tuchwilu ani telko podpismow, kelkož přisłušnikow wšitke štyri narodne mjeńšiny w Němskej dohromady maja. Wězo, kóždy sam za sebje rozsudźi, hač podpisa abo nic. A zawěsće je tež tój­što­, kotřiž akciju­ njepodpěruja. Při­wšěm so prašam: Su wjetšinje w Němskej by­dlacym narodne mjeńšiny w Europje wšojedne?

Rěčće cyle jednorje serbsce

Mittwoch, 14. März 2018 geschrieben von:
Milenka Rječcyna

Myslo na swój prěni termin, z kotrehož mějach wo modelowym projekće Witaj rozprawjeć, so dźensa smějkotam. Jan Bart bě staršim a kubłarkam rozłožił, kotre lěpšiny ma dwurěčne kubłanje po metodźe dospołneho zanurjenja dźěsća do jedneje rěče. Za nošerja zarjadnišća bě drje to tehdy njejasna, snano samo potajna wěc. Tak potajna, zo sym – bjez rozprawy wo podawku – zaso wotjěła.

Dźensa čitamy a słyšimy wobstajnje wo kubłanju po Witaj-modelu. Kotre pak ma wón wunoški? A što je naš nadawk?

Kubłarki w serbskich a Witaj-pěstowarnjach dźěći w serbšćinje tak wukmanjeja, zo móža je w šuli po wjetšinje do rěčneje skupiny 1, to rěka, teje maćernorěčnych šulerjow, zarjadować. Dźěći z kubłanišćow z Witaj-skupinami maja porno tomu jara rozdźělne serbskorěčne wuměnjenja, ručež do šule zastupja. To saha wot niwowa maćernorěčneho šulerja hač k tajkemu, kotryž serbšćinu dale jako cuzu rěč, haj, druhdy samo scyła dale njewuknje. Bě a je to zaměr modeloweho projekta Witaj? Zawěsće nic.

Serbski referat wožiwić

Freitag, 09. März 2018 geschrieben von:
Axel Arlt

Chwalobnje je bywši sakski ministerski prezident Stanisław Tilich w dźensnišim ekskluziwnym interviewje z našim wječornikom angažowane dźěło w referaće za serbske naležnosće braniborskeho ministerstwa za wědomosć, slědźenje a kulturu wuzběhnył. Zdobom pak přispomnja, zo njeje rozumił, čehodla bu referat za naležnosće Serbow w Sakskej po přezažnej smjerći jeho prěnjeho nawody Simo­na Brězana pomjeńšeny.

Štóž na organigram sakskeho statneho ministerstwa za wědomosć a kulturu hlada, pytnje, zo tam scyła wjace žana rěč wo tajkim referaće njeje. Sakska spokoja so wot lěta 2009 hižo ze „społnomócnjenym za naležnosće Serbow“. Porno tomu maja w Braniborskej knježerstwowu społnomócnjenu – statnu sekretarku w mjenowanym ministerstwje – z referentom za naležnosće našeho ludu.

Serbsko-čěske přećelstwo tež wužadanje

Freitag, 02. März 2018 geschrieben von:
Marko Wjeńka

Zjawne słyšenje w Senaće Čěskeje republiki wo serbskich naležnosćach minjenu wutoru je kóždemu wutrobu hrěło, kotremuž je serbsko-čěske přećelstwo wažne a drohotne. Móžemy woprawdźe hordźi być, zo mamy tam partnerow, haj swěrnych přećelow, kiž so za serbski lud horja a so za nas zasadźeja. Z čěskim senatorom Jaromírom Jermářom mamy takrjec direktny přistup do senata a z Towarstwom přećelow Serbow w Praze tajke něšto kaž serbske wulkopósłanstwo w Čěskej republice, kaž je to Domowinski referent za wukrajne styki Clemens Škoda w swojej narěči w Praze formulował. Tež čěske knježerstwo je nam přichilene a zastopnjuje nas jako „we wukraju by­dlacych krajanow“, wo kotrychž ma so starać, na přikład na te wašnje, zo nam čěskich wučerjow sćele.

Štó što chce, jeli (nje)wě, štó je?

Freitag, 23. Februar 2018 geschrieben von:
Bosćan Nawka

Premjera inscenacije „Paradiz w dobrej stwě“ Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwała je znowa wujewiła, zo je słód při­hladowarjow łoskoćiwa wěcka. Tu pak nima wo prašenje hić, w kotrej měrje bě předstajenje kulojta naležnosć abo hač su dźiwadźelnicy přeswědčili. W prěnim rjedźe mjenujcy aktualna produkcija pokazuje, zo steji NSLDź dale před samsnej ćežu kaž na přikład rozhłós a naš wječornik: Što poskićiš, wobsteji-li publikum teoretisce ze Serba kóždeježkuli staroby a kóždehožkuli zajima? Wotmołwa zda so jednora: Program dyrbi wotměnjawy, mnohostronski a wuwaženy być. Zo hodźał so tajki zwoprawdźić, je pak sobudźěło přihladowarjow/připosłucharjow/čitarjow trěbne.

A što je nam Ćišinski hódny?

Freitag, 16. Februar 2018 geschrieben von:
Měrćin Weclich

To poslednje, štož móhli w padźe Muzeja Ćišinskeho w Pančicach-Kukowje činić, su mjezsobne wumjetowanja. Fakt je, zo njeje tuchwilna městnosć w Šuli Ćišinskeho jako muzej za česćowanje našeho sławneho basnika, duchowneho, redaktora a dramatikarja scyła akceptabelna. Što drje by njeboh Jurij Bětnar rjekł, by-li widźał, što so z jeho žiwjenskim skutkom stawa? Jako šuler sym dožiwił, z kajkej zahoritosću a narodnym wědomjom je so wučer matematiki, nawoda chóra Lipa a jedyn z nawodow Pančičanskeje Domowinskeje skupiny za to zasadźał, zo by Jakub Bart-Ćišinski w zjawnosći prawe a swojemu tworjenju wotpowědne hódne městno měł.

Kritiske hłosy njeignorować

Freitag, 09. Februar 2018 geschrieben von:
Axel Arlt

Dobyćerjam wubědźowanja „Rěči přichilena komuna – Serbska rěč je žiwa“ wulke připóznaće. Z Wojerecami, Kulowom, Hodźijom, Łazom a Ralbicami-Róžantom buchu komuny počesćene, kotrež su so na dotal třoch wurisanjach stajnje wobdźělili. Runje tak prawidłownje běchu Kamjenc, Slepo, Wulka Dubrawa a Worklecy pódla. Tež to zasłuži sej respekt. Wšako maja tule formu dwurěčnosć w swójskej komunje přepruwować za prawidłowny a samozrozumliwy srědk.

Zo z nowym wjesnjanostu nowy dych zaćehnje, to su tónkróć Chrósćicy a Rakecy dopokazali. Z prěnim wobdźělenjom stej so wobě komunje hnydom do dobyćerskeho kruha dóstałoj. Wuběrnje! Trójku nowačkow su Bóšicy wudospołnili. Tak je so na třoch dotal wotmětych wurisanjach 22 komunow znajmjeńša jonu wobdźěliło. To je dobra połojca wonych 42 po Serbskim zakonju pomjenowanych w serbskim sydlenskim rumje Budyskeho a Zhorjelskeho wokrjesa.

Stawizny móža tež bolostne być

Freitag, 02. Februar 2018 geschrieben von:
Marko Wjeńka

Z nowym zakonjom wo holocausće je sej Pólska po mojim měnjenju klasiske samowrota třěliła. Oficialnje chcył so kraj tomu wobarać, zo so w zwisku z nacistiskimi zaničowanskimi lěhwami we wot němskich okupantow wobsadźenej Pólskej za čas Druheje swětoweje wójny přeco­ zaso mylnje wo „pólskich lěhwach“ rěči. To je na jednym boku zrozumliwe. Na tamnym boku so prašeš: Čehodla trjebaš za to zakoń a razne chłostanja? Nětko je takrjec jako pódlanski efekt znowa­ debata wo tym wudyriła, w kotrej měrje běchu Polacy swój čas na přesćěhanju a morjenju Židow wobdźěleni. Při tym drje so stare rany zaso puknu, wšako dźe tež wo historiske fakty, kaž wo morjenje 300 Židow 1941 we wuchodopólskim Jedwabne. Jich njeběchu němscy wojacy masakrěrowali, ale křesćanscy pólscy susodźa. To pak su fakty, kotrež tam dźensa tak rady njesłyša.

Kóždej šuli swoje mjeno

Freitag, 19. Januar 2018 geschrieben von:
Milenka Rječcyna

Štóž je hdy w Slepjanskej kónčinje přebywał, tón wě, zo su tamniše wsy wot hole wobdate. Region to, kotryž ma swoje typiske wašnje žiwjenja. W serbskimaj stolicomaj Budyšinje a Choćebuzu ludźo často njewědźa, z čim so wobydlerjo na wsach Slepjanskeje wosady zaběraja. Tele dny pak pyta sej namjet puć do wulkeho łužiskeho swěta, kotryž móhł, ně, twjerdźu, zo dyrbi samo myslenje tež druhdźe wobwliwować.

Wot 1960tych lět ma Slepjanska šula mjeno „Dr. Marja Grólmusec“. Generacije šulerjow su so ze žiwjenjom a skutko­wanjom antifašistki zaběrali, byrnjež rodźena Radworčanka njeposrědni zwisk k tamnišim kónčinam njeměła. Přiwšěm je derje, zo zwonka Slepoho stejaca wosobina historiski horicont šěri. Nětko pak kursěruje ideja, nastawacemu nowemu Němsko-Serbskemu šulskemu centrumej Slepo spožčić mjeno Kito Lorenc. Hač tomu tak budźe, njeje jasne. Wšako su tam tež druzy, kotřiž chcedźa dotalne mjeno zachować. Zajimawe je, zo wotwažuja w Slepom wo dwěmaj mjenomaj.

Žane swójske bytostne mysle?

Freitag, 12. Januar 2018 geschrieben von:
Axel Arlt

Kajke to začuće, hdyž dobrowólnje jenož přihladuješ? Nimo Budyskeho su wšitke wokrjesy južneje Braniborskeje a wuchodneje Sakskeje kaž tež bjezwokrjesne město Choćebuz towaršnosći Hospo­darski region Łužica přistupili, zo bychu regionalne žadanja za strukturnu změnu zwěsćili a je z podpěru knježerstwow w Drježdźanach a Podstupimje jednohłósnje w Berlinje zwuraznili.

Hornjołužiscy wobdźělnicy na srjedownym nowolětnym přijeću města Cho­ćebuza běchu snano tróšku překwapjeni, z kotrym zapalom je tamniši wyši měšćanosta Holger Kelch (CDU) wo wulkich wužadanjach předstejaceje strukturneje změny w kónčinje rěčał a zdobom narok swojeho města na nawodnu rólu w tymle procesu přizjewił. Wězo začu­waja w Delnjej Łužicy a w Zhorjelskim wo­krjesu njesměrnje wulki ćišć nastupajo zarunanje dźěłowych městnow w hórnistwje a energijownistwje. A byrnjež Budy­ski wokrjes direktnje z toho snano mjenje potrjecheny był, płaća nimale wšitke zaměry hospodarskeho regiona njewobmjezowanje tež za njón.

Anzeige