Pola nas doma w Budyšinje čitaše so hižo přeco Sächsische Zeitung. Spočatk 60tych lět, najskerje běch w 5. lětniku, započach so za nju zajimować. Pytnych, zo njekomentowachu tam jenož „wulku politiku“, ale wozjewjachu tež powěsće z wokoliny, druhdy samo wo mojej polytechniskej šuli. W lětach 1961 do 1967 abonowaštaj mojej staršej přidatnje tydźenik Neue Bautzener Zeitung, dokelž nastupachu wšitke přinoški naš njeposrědni wobswět, naše město. Tónle lokalny, domizniski aspekt drje je mje tak zahorił, zo so dźensa hišće rady dopominam na krótkožijne čorno-čerwjene łopjeno, kotrež dochadźeše stajnje štwórtk.

Basnje za dźěći „Kupjel połna rybičkow“­ wušli

Do wulkich prózdnin w Sakskej je wušła w LND zběrka basnjow za dźěći wot ně­hdźe šěsć lět z pjera basnjerki a prozaistki Dorotheje Šołćineje. Hižo titul knihi „Kupjel połna rybičkow“ wćipny čini. Najprjedy raz pak zawěsće pisane wobrazy Barbary Schumann dźěći do čitanja wabja – tež staršich a kubłarjow, kotřiž chcedźa dźěćom dožiwjenja z knihu wobradźeć. Ilustracija na wobalce je nadměrnje šibała. Njepředstaja jeničce ry­bički w kupjeli, ale tež dalše zwěrjata, domjacy skót a ptačinu, kotrež čitarja na wulěće w běhu počasow přez cyłe lěto přewodźeja. Dorothea Šołćina pak njewopisuje w swojich 27 basnjach jeničce přirodu abo začuća. Ně, wona powěda stawiznički w rymowanej formje! Basnje-powědki njejsu jenož pryzlojte. Wone na lóštne­ wašnje wědu posrědkuja.

Angažuje so za stawizny, rěč a kulturu

Freitag, 19. Juni 2015 geschrieben von:

Pola kuratorki Christiny Kliemoweje w Choćebuskim Serbskim muzeju

Na wulkim blidźe rozpołožene leža wšelake materialije, tež wobrazy serbskeho molerja Jana Buka. Cyła dźěłowa rumnosć z kamorami, natykanymi z kašćikami, z plakatami na sćěnje a z wulkim regalom – dźělčka wobrazoweho archiwa – wuprudźa wěstu hektisku atmosferu. Jenož wobraz delnjoserbskeho prócowarja Mata Kosyka na jednej sćěnje wisajo spožča ći wokomik wodychnjenja a dopomnjeća. „Haj na njón rady hladam. Česću sej skutkowanje Mata Kosyka na dobro delnjoserbskeje literatury. Wón je mi takrjec z přikładom“, praji 53lětna kuratorka Choćebuskeho Serbskeho muzeja Christina Kliemowa. W swojej dźěłowej stwě přihotuje wona runje přehladku wo tworjenju molerja Jana Buka. „Naš muzej je tele wobrazy pola njeho w Njebjelčicach z pomocu Domowiny nakupił a někotre sej wupožčił. Chcemy Jana Buka a jeho wuměłske skutkowanje paralelnje k wustajeńcy ,Satkula‘ Karla Vouka stajić a jeho tak počesćić.“

Mje trapi zrudoba

Freitag, 19. Juni 2015 geschrieben von:

Beno Budar

Dźens so w Lwowje pochowa

našej´ rěče lubowar,

ju pěstowa a dale da

studentam Ukrainy

naš profesor Motornyj.

Za nas je to zrudoba,

zo tajki pilny prócowar

zakónči skutk žiwjenski.

Njech dale jeho šulerjo

su naši serbscy přećeljo …

(8. junija 2015)

Připóznaty slawist a literarny stawiznar Wolodymyr A. Motornyj bě dołholětny nawoda katedry slawistiki na Narodnej uniwersiće „Iwan Franko“ we Lwowje. Mnohe lěta wěnowaše so wón serbsko-ukrainskim kulturnym stykam. Swojim studentam je zaměrnje zakładne znajomosće serbskeje rěče a kultury posrědkował. Wón kaž tež jeho kolegojo a studenća su rady we Łužicy přebywali. Často přewodźach jeho na rozmołwy kaž z dr. Měrćinom Völkelom, Kitom Lorencom a prof. Pawołom Nowotnym, kotrehož bě na poslednim přebytku we Łužicy wo­pytał.

Rozmołwa z redaktorku almanacha „Podstupimske pśinoski k Sorabistice“

Hižo někotre lěta wuchadźa almanach „Podstupimske pśinoski k Sorabistice“, kotryž wudawataj dr. Madlena Norbergowa a prof. dr. Peter Kosta. Delnjoserbowka z Choćebuza je zdobom čestnohamtska hłowna redaktorka. Alfons Wićaz je so z njej rozmołwjał.

Waš almanach njeje serbskej zjawnosći w Hornjej Łužicy hišće tak znaty. Hdy bu wón prěni króć wudaty?

M. Norbergowa: Smój jón z prof. dr. Peterom Kostu załožiłoj, jako smój zdobom załožiłoj na Podstupimskej uniwersiće dalokostudij delnjoserbšćiny. To bě 1989. Pozdźišo so rozsudźichmoj, něšto trajneho we wobłuku uniwersity wuwiwać. Podstupimska bě wšak w Braniborskej jenička sorabistiku podpěrowaca uniwersita. Tak nasta tež ideja, wědomostnu seriju załožić. Pomjenowachmoj ju „Podstupimske pśinoski k Sorabistice“ a chcychmoj na to pokazać, zo so tuta uniwersita wo sorabistiku stara. Dalokostudij drje wjace njeje, ale naša serija dale wobsteji. Uniwersita a jeje nakładnistwo ju jara podpěrujetej.

Mysle ke knize serbskeho wandrowskeho­

Něhdźe před měsacomaj wuńdźe w nakładnistwje Bastei Lübbe kniha Franca Čornaka. Awtobiografisce wopisuje młody Serb z Chrósćic swoje dožiwjenja jako wandrowski na 221 stronach pod titulom „Franz im Glück – Meine Wander­jahre auf der Walz“. Stawizna to pachoła, kiž sej tři lěta swět wotkrywa, při čimž rjemjeslnisce a čłowjesce zrawi a žiwjensku změnu dožiwja.

Něchtóžkuli so snano praša, čehodla njeje kniha w serbskej rěči wušła. Wona nasta na nastork němskeho žurnalista Rainera Schäfera, kiž je zdobom koawtor. Wón njeje so jenož do stawizny wandrowstwa, ale tež do wašnja serbskeho, katolskeho młodźenca z wuchodneje Němskeje zalubował. Wšako so tele aspekty na wšelakich městnach zas a zaso zapletuja.

Tež čitar je namoł- wjeny wćipny być

Freitag, 19. Juni 2015 geschrieben von:

Kniha z fotami serbskich lajkow wušła

„Dźensa so dźakowano składowanskim medijam telko wobrazow zhotowja kaž ženje do toho“, piše Jürgen Maćij w zawodnych myslach k wudaću „ Wćipni być – Neugier“. Zjawnosći spřistupnja Ludowe nakładnistwo Domowina zběrku jako „fotografiske wotkryća“. Wudawar je Jürgen Maćij, kiž bě lěta 2014 projekt „Naša Łužica“ w horšći měł.

Dźensa so telko fotow zhotowja kaž hišće nihdy. Z pódlanskim wuskutkom to kaž přeco, hdyž stanje so něšto masowy zjaw. Moda je – kak dołho, je prašenje – sebjefotografowanje z mobilnym telefonom, tak mjenowane selfieje. Nichtó njetrjeba so tuž za tym prašeć, kak z kwalitu wonych fotow wupada. Njech je to zabawa, kotraž so ludźom, wosebje młodym, lubi.

Štož běše něhdy swójbny album – tak zdobom tež swójbna chronika –, njemało wažny za identitu swójbow, chronika nic njewažna za wjesnu abo regionalnu (tež serbsku) identitu, je so – bohudźak abo bohužel – modernizowało. Instagram je uniwersalny swójbny album přitomnosće. Wšědnje so 70 milionow fotow w Community Instagram do syć­e dawa. Tež tu so šarm, stil a čwak ekshibicio­nizma spodźiwnje měšeja.

Bikulturna, ale nic w politiskim zmysle

Freitag, 19. Juni 2015 geschrieben von:

Wliwapołne skupiny, koncerny abo jednotliwi předewzaćeljo přesadźeja swoje partikularne zajimy a wosłabjeja zjawne derjeměće. Tohodla dyrbi so demokratija dale wuwiwać. Filozof demokratije Alexis de Tocqueville warnowaše hižo w 19. lětstotku před „tyranstwom wjetšiny“. Demokratija drje žada sej runoprawosć, ale logisce je „wěrnosć stajnje na boku sylnišeje wjetšiny“. Po Tocquevilleu wjedźe to do „wotročstwa a tulenja“ před wjetšinu, štož swobodu a dostojnosć čłowjeka po­dusy. Na to so samo Zwjazkowe wustawowe sudnistwo poćahuje, žadajo sej sylnišu participatiwnu resp. bazowu demokratiju. Dokelž staj čłowjek a towaršnosć stajnje njedokonjanej a zmylnej, njesmě so wjetšinje dowolić, wo naležnosćach a prawach mjeńšiny rozsudźeć. Z teje přičiny słuša wjetše samopostajowanje małych ludow k principam, kotrež ma statny paternalizm abo tež móc wjetšiny zwuzdźić.

Mićo Cvijetić Swědkojo powěsće

Freitag, 19. Juni 2015 geschrieben von:

Benej Budarjej

W serbskim domje, při škleńčce běłeho wina,

słucham bjesadźe łužiskeho bajkarja,

powěda mi wo serbskej domiznje,

z tyšnotu w mjezwoču, wo bolostnych

stawiznach.

Widźu so pominjeć ćežite hwězdy,

pytace za domom na njebju,

přikradnjejo so zerničkomaj basnika,

tradaceho za lubosću w prózdnoće swěta.

Poslednje lisćo rozwěwa wětřik

po wusnjenych łužiskich polach,

zyma předrěwa so přez wokna a durje,

zadomi so do stwow mojich přećelow.

Z łopjenami a pěskom zasypa křižowanku,

wobrazy, smjertne nawěški a serbske

pismiki,

blěde smuhi, něme swědki powěsće,

na złotej runinje, we wěčnym přewěwje.

Prěnje sněženki nas napominaja,

w kotrej smy wosudnej hodźinje, tam a tudy,

w kajkim času, w kajkim helskim kruhu.

Budyšin, nowember 1999

(Přebasniła Dorothea Šołćina.)

Anzeige