Problemydale přiběraja
Budyska měšćanska rada je na swojim wuradźowanju kónc januara etat za lěto 2026 wobzamknyła. Spěchowanske srědki za streetwork njebudu za wšitke poskitki dosahać. Milenka Rječcyna je so z jednaćelku Kamjentneho domu Madeleine Tost rozmołwjała.
Do kotreje měry móža streetworkerojo z rozsudom měšćanskeje rady dale dźěłać?
Naš projekt „Pro šansu“ lětsa stabilnje dale běži. Njeběchmy za lětsa zwyšenje srědkow za tónle projekt zapodali. Tuž so wotpokazanje požadaneje wjetšeje cyłkowneje sumy na tutón projekt wuskutkować njebudźe. To je mi jara wažne. Sym wolóžena, zo měšćanska rada žadanju za šmórnjenjom projekta přihłosowała njeje.
A kak ma so z hakle loni w decembru instalowanym městnom streetworkera w Strowotnej studni?
Energija chce hišće por šćěpkow připołožić
Jako načolnik tabulki 3. koparskeje ligi Němskeje je FC Energija Choćebuz do wróćokoła startowała, w Saarbrückenje 1:1 hrała a sobotu doma w Choćebuzu přećiwo 1. FC Schweinfurtej 2:1 dobyła. W minjenej sezonje běchu Łužičenjo w zymskej přestawce jako nowačk druhe městno w 3. lize wobsadźili – postupnika překwapjacy to mjezywuslědk. Na kóncu bu Energija štwórta, štož bě wšeje česće hódne. A aktualnje? Hač drje trenarjo a hrajerjo swojemu towarstwu k 60. narodninam wosebity postupny dar zmóžnja? Z trenarjom FC Energije Clausom-Dieterom Wollitzom je so za Serbske Nowiny Georg Zielonkowski tydźenja rozmołwjał.
W medijowym swěće bu Choćebuz w zymje husto wěsty postupny kandidat mjenowany. Móže Energija z tym wobchadźeć?
„Naprawy su jara originelne“
Björn Hansen je profesor za slawistiku na uniwersiće w Regensburgu. Z Łužicu je wón hižo wjacore lětdźesatki zwjazany. Zašłe dny bě wón wospjet ze skupinu studowacych tu na wopyće. Maximilian Gruber je so z nim wo jeho wosebitym zwisku do Serbow rozmołwjał.
Njeje prěni raz, zo ze studowacymi Łužicu wopytaće. Što was sem ćehnje?
Jako slawist ze šěrokim spektrumom zajimow mje wosebje serbskej rěči putatej. W Regensburgu mamy centrum za wjacerěčnosć, kotryž z wjacorymi kolegami wudźeržuju. To je wězo tež we Łužicy relewantne. Před třomi lětami smy posledni raz ze skupinu studowacych w Serbach pobyli. Nam je wažne, zo tež w Bayerskej wědu wo słowjanskej mjeńšinje w Sakskej a Braniborskej šěrimy.
Što měniće k prócowanju wo rewitalizaciji serbšćiny?
Intensiwna zaběra z rěču
Prěni kompaktny rěčny kurs hornjoserbšćiny wuhotuje Syć za serbsku rěč a regionalnu identitu Zari wot 8. do 12. februara we Wulkich Zdźarach. Štyri městna su w kursu pod hesłom „Kikštart“ hišće swobodne. Zajimcy měli so spěšnje na internetnej stronje Zari přizjewić. Z Julianam Nyču, kotryž je zhromadnje z Florianom Kaulfürstom za kurs zamołwity, je so Maximilian Gruber wo nadrobnosćach rozmołwjał.
Kotrym tematiskim ćežišćam so w běhu intensiwneho kursa wěnujeće?
Započatkarjo dóstanu w tutym kursu intensiwny přehlad najwažnišich serbskich wobrotow. Tak sej wobhladamy, kak so serbske słowa wurjekuja, zo bychu wobdźělnicy poćah mjez pisanej a rěčanej rěču zrozumili. Nawjazujo na to chcemy jednore dialogi wuwiwać, zo bychu sej wšitcy něšto praktiskeho sobu wzać a tole doma hnydom w rozmołwje ze serbskim susodom abo w swójbje nałožować móhli. Druhi wažny element kursa su zakłady serbskich kulturnych stawiznow. Tam posrědkujemy wobdźělnikam dohlad do wuwića serbskeje rěče, tež z politiskim kontekstom, zo bychu zrozumili, čehodla wěste wěcy su, kajkež wone su.
Sroce hotujetej so na swój kwas w Budyšinje
Loni je kolektiw Wakuum swój prěni queerny ptači kwas w Choćebuzu zarjadował. Sobotu chcedźa tole tež w Hornjej Łužicy wuspytać, mjenujcy w Budyskim Treff im Keller (Tik). Spočatk zarjadowanja je 18 hodź. Zastup je darmotny. Z čłonku kolektiwa Rahel Zelnakec je so Maximilian Gruber wo zarjadowanju rozmołwjał.
Kotre nowostki za swój ptači kwas planujeće a što wostanje po starym?
Štož so na kóždy pad wospjetuje je, zo budźe to queerne serbske zarjadowanje. Małe dźiwadłowe předstajenje, runja lońšemu ptačemu kwasej, lětsa tohorunja wuhotujemy. Tam budźe tež zaso serbski drag zapřijaty, nic pak kaž loni jenož z jednej performance, ale samo z dwěmaj. Tute sceny lětsa wosoba na městnje rysujo zapopadnje. Po programje chcemy zhromadnje z hosćimi swjećić.
Kotrym temam chceće so w programje wěnować?
Wuwiće jězora wot zwjazkoweje dróhi wotwisne
Marco Beer (njestronjan) je wot meje 2024 wjesnjanosta gmejny Sprjewiny Doł. Zašłe lěto bě tuž prěnje dospołne, kotrež je w tutej funkciji na čole komuny stał. Wo tym je so Jost Schmidtchen z nim rozmołwjał.
Knježe Beero, što je so 2025 w gmejnje Sprjewiny Doł na hospodarskim polu wšo stało?
W Bórkhamorje smy płoniny za jednoswójbne domy wutworili. W tamnych wsach tajke tohorunja planujemy. Při tym dyrbimy wobkedźbować, zo směmy w gmejnje stajnje jenož jednu twarsku štwórć wupokazanu měć. Přiwšěm dale na tym dźěłamy. Zaměr toho je, zo wjace wobydlerjow sem přiwabimy.
Wjace swójbow na wsach woznamjenja tež dźěći w třoch komunalnych pěstowarnjach a w zakładnej šuli. Kajke je tam aktualne połoženje?
W našich pěstowarnjach je solidne zastaranje dźěći zawěsćene. Wšitke tři su derje wućežene. Dokelž su někotre kubłarki na wuměnk wotešli, smy nowe koleginy přistajili. Tež zakładna šula w Nowej Wsy je derje wućežena.
Digitalne stworjenčko sam programěrować
Towarstwo „Dźěłań dźeń“ w Budyšinje ma nowy poskitk za zajimcow ze swójskimi idejemi. Milenka Rječcyna je so ze załožićelom a čłonom towarstwa, dr. Andréjom Měrćinkom wo zhotowjenju tamagočija rozmołwjała.
Kotra ideja so za poskitkom chowa?
Myslimy na wobdźělnikow, kotřiž so za elektroniku zajimuja. Woni móža wot februara kóždy pjatk popołdnju wot 16 do 18 hodź. w rumnosći našeho towarstwa na Budyskej Sukelnskej 18 swoje ideje zwoprawdźeć. To pak njetrjebaja jenož wěcywustojni być. Poskitk wotewrjeneje dźěłarnje za technologiju měri so na wšěch, kotřiž maja na někajke wašnje zajim za tutu temu. Chcemy docpěć, zo so tući ludźo mjez sobu zeznaja a zhromadne projekty wuwija.
Wabiće aktualnje z napisom „Twar sej sam swój tamagoči“. Kak ma tajki nastać?
Dvořák, Weill a Cyž w muzeju
Třeći raz wotměje so wot pjatka do njedźele, 23. do 25. januara festiwal Klasika w zymje w Budyskim Serbskim muzeju. Bosćan Nawka je so z huslerku a hłownej organizatorku Franzisku Pietsch rozmołwjał.
Hesło lětušeho festiwala je „Wot Brechta k Broadwayjej“. Čehodla?
Nadpismo wotbłyšćuje logiske pokročowanje kaž tež rozšěrjenje dotalneju festiwaloweju hesłow. Započinali smy dźě z „Domiznu“, po kotrejž smy so loni na hudźbnu jězbu „Zwukowe puće Vije Regia – swjedźeń hudźby a słowow“ podali. Lětsa wěnujemy so wuměłcam, kotřiž su – hač dobrowólnje abo hač wěsteje nuzy dla – swoju domiznu wopušćili. Byrnjež druhdźe wuspěchi žnjeli, je w jich tworjenju stajnje wěste styskanje prezentne. Na druhim boku su z nowymi zaćišćemi wuměłstwo wótčiny wobwliwowali a wobohaćeli. Lětuši program potajkim předchadźacej skulojća a pokazuje na płódne impulsy, kotrež z wuměny wurostuja.
W programje jewja so wuměłcy kaž Antonín Dvořák, Sergej Rachmaninow abo Kurt Weill, kotřiž su swoje sobu najwuznamniše kompozicije w eksilu spisali. Kak so Serbja do tohole konteksta hodźa?
Pytaja socialnu dźěłaćerku
Socialne medije su načasny srědk informacije šěrić, tež wo swobodnych dźěłowych městnach. Milenka Rječcyna je so wo tym z Dianu Šołćinej, nawodnicu Worklečanskeje Serbskeje wyšeje šule „Michał Hórnik“ rozmołwjała.
Rěčny centrum WITAJ (RCW) pyta aktualnje socialneju sobudźěłaćerjow za wyšej šuli Worklecy a Ralbicy. Na kotre wašnje proces podpěrujeće?
Wšitcy wučerjo a sobudźěłaćerjo našeje šule šěrja informacije po wosobinskich digitalnych pućach. Přichodne dny pak chcemy je tohorunja na internetnej stronje našeho kubłanišća wozjewić. Městno našeje socialneje dźěłaćerki we Worklecach budźe wot 1. měrca wakantne. Tuž pytamy za naslědnikom abo naslědnicu. Na internetowej stronje RCW su nadrobne informacije wozjewjene.
Kotre nadawki je dotalna socialna dźěłaćerka Franciska Šnablowa wukonjała?
Zajim politiki za mjeńšiny zbudźić
Předsyda Domowiny Dawid Statnik lětsa mjeńšinowej radźe Němskeje předsydari. Što ma gremij nimo lěpšeho posrědkowanja wědy wo narodnych mjeńšinach w šulach hišće na starosći, je so Marcel Brauman jeho prašał.
Kelko razow sće zastojnstwo hižo wukonjał a kak dźěławosć wupada?
Zastojnstwo předsydy mjeńšinoweje rady měnja kóžde lěto mjez sobustawami rady. 2014 běch prěni raz předsyda rady. Lětsa je tomu pjaty raz. Předsyda wobrěči zhromadnje ze sekretariatom přihoty posedźenjow rady, kotrež nawjeduje. Zdobom steji za naprašowanja a terminy na zwjazkowej a krajnej runinje k dispoziciji.
Kajke su wuhlady, zo so naspomnjenje domoródnych narodnych mjeńšin w zakładnym zakonju lětsa zešlachći?
Změna zakładneho zakonja žada sej zasadnje wulku wjetšinu hłosow – w zwjazkowym sejmje a w Zwjazkowej radźe. Z prěnich rozmołwow ze zapósłančemi a zapósłancami wěmy, zo je zasadna zwólniwosć data. Su pak tež wobmyslenja. Hač so předewzaće zwoprawdźi, njemóžu prajić. Ale zasadźujemy so za to, zo so změna w aktualnej legislaturnej periodźe radźi.
