Naša domizna ma přichod!
W Ralbicach wotměchu so wčera w tamnišej serbskej wyšej šuli znowa regionalne powołanske wiki. Běše tomu mjeztym třeći raz, zo su so wšitcy zhromadnje na puč nastajili, znowa w Serbach njepřirunajomne zarjadowanje na nohi stajić. Šula z kolegijom a ze šulerjemi, gmejna ze swojimi gmejnskimi dźěłaćerjemi a materialom, banery a plakaty rozwožowacy a připrawjacy starši a gmejnske firmy ze wšěm, štož bě trěbne a štož su móhli w předpolu k dispoziciji stajić.
Literatura na Spotify a Audible
Knižne wiki za dźěći a młodźinu so přeměnjeja. To wuchadźa z informacijow wčera zahajenych knižnych wikow w Frankfurće nad Mohanom. Milenka Rječcyna je so z jednaćelom Ludoweho nakładnistwa Domowina Symanom Pětrom Cyžom rozmołwjała.
Knižne wiki w Němskej, předewšěm dźěćace a młodźinske nakładnistwa, zhubjeja kupcow. Kajka je situacija w Serbach?
Situacija po cyłej Němskej pokazuje so tež w našim nakładnistwje. Předawanske ličby knihow dźěćaceje a młodźinskeje literatury spaduja, to mjeztym hižo tři lěta wobkedźbujemy. A to njepotrjechi jenož nowonakłady abo publikacije, kiž hižo dlěje předleža. Tež nowostki, kiž wudawamy, ludźo hižo tak njekupuja, hač hišće před něšto lětami.
Što su přičiny za to?
To dospołnje posudźować je ćežko. Na jednym boku je to powšitkowny demografiski trend. Na druhim pak steja nakładnistwa tež w mjezsobnej konkurency. Z rozmołwow wěm, zo wudawamy dobre knihi, kiž dźěći a młodostni rady čitaja. Tež naše temy su žiwjenju a přećam młodeje generacije bliske.
Šiman wospjet na čole přirady
Z Markom Šimanom, wčera znowa wolenym předsydu parlamentariskeje přirady Załožby za serbski lud, je so Marcel Brauman rozmołwjał.
Połdra lěta je trało, doniž njeje přirada po spočatku wólbneje doby zaso dospołnje dźěłakmana. Je to wuraz přiběraceje dysfunkcionalnosće politiki?
Ně, to ma druhe přičiny, skerje, zo su na zwjazkowej runinje priority hinak zarjadowali. Łužiski zapósłanc CDU Florian Oest pak je ćišć wukonjał, zo bychu procedere zakónčili. Wón bu na namjet CDU jako čłon přirady woleny. Jeho zastupjer je Knut Abraham (CDU). Na druheho zastupjerja – tule ma AfD prawo namjeta – njejsu so dojednali. Braniborski krajny sejm je Larsa Katzmareka (SPD) a Falka Peschela (BSW) wolił, jeju zastupjerjej staj Wolfgang Roick (SPD) a Julian Brüning (CDU). Ze Sakskeje je nimo mje Doreen Schwietzer (AfD) zaso w přiradźe, naju zastupujetaj Elaine Jenčec (CDU) a Timo Schreyer (AfD).
Što budu ćežišća dźěławosće w tutej wólbnej dobje?
Žiwjenje bjez wody kónči
Wulkotna, haj woprawdźe wulkotna wona bě, ta „Wulkotna woda“. Oratorij pod wuměłskim nawodom Judith Kubicec z kompozitoriskeho pjera Měrćina Weclicha na teksty Róže Domašcyneje a w aranžemenće Johannesa Gerstengarbe je wopytowarja na te a druhe wašnje překwapił. Přewšo putało je mje prašenje, z kotreje přičiny je lědma wo tym rěč, kak aktualna tale produkcija ze swojim wobsahom je a zo so z njej wosebje młodźi ludźo zaběraja. Fota Maćija Bulanka wšěm tym, kotřiž su tekst – snano samo wospjet – čitali, přidatnje jasnje před woči wjedu, z čim so bědźimy. Mi znajmjeńša bě při tychle motiwach a k tomu jadriwych wuprajenjach ćežko dychać. Přetož woda je zakład wšeho žiwjenja, runje tak kaž powětr. Pokładaj to, kotrejž znajmjeńša w bohatych krajach swěta hišće w dosahacej měrje mamy. Kak dołho pak hišće? Lodowcy taja, z tym žórleška wusaknu, studnje wuschnyja, flora a fawna mrěje ... A my? My tohorunja! Ćim wažnišo tuž je, zo bjerjemy chutnje, hdyž młodźi ludźo praja, zo njewědźa, hač swójbu załoža. Boja so, zo njemóža swoje dźěći hižo nasyćić.
Turněr nětko nachwataja
Horcoty dla je Kulowske konjace sportowe towarstwo swój tradicionalny jěchanski a skakanski turněr w lěću wotprajić dyrbjało. Kónc tydźenja jón nachwataja. Z čłonku předsydstwa Magdalenu Šeferec je so Stefan Šmit rozmołwjał.
Knjeni Šeferec, spočatk oktobra hišće turněr pod hołym njebjom, potajkim wonka nachwatać je poměrnje pozdźe a hladajo na wjedro a wuměnjenja riskantne. Čehodla sće tajki pózdni termin wolili?
Chcychmy turněr na kóždy pad hišće lětsa nachwatać. Tohodla smy pytali za terminom, za kóncom tydźenja, na kotrymž njeje w Sakskej a tež w Braniborskej žadyn turněr abo druhe wjetše zarjadowanje, wšako nochcemy druhim zarjadowarjam konkurencu činić. Na tamnym boku wšak je za přewjedźenje tajkeho turněra tež tójšto pomocnikow trěbnych, kotřiž dyrbja sej to zarjadować. Tak smy so po dołhim pytanju w předsydstwje našeho towarstwa na tutón kónc tydźenja dojednali a so nětko přewšo wjeselimy, zo móžemy naš jubilejny 55. turněr hišće přewjesć.
Kajki waš kónc tydźenja wupada? Hdy so wubědźowanja započinaja a kelko přizjewjenjow maće?
Serbja ju wozbožuja
Minjenu njedźelu je towarstwo přećelow Libereca (SAL) z oratorijom „Wulkotna woda“ dźesatu róčnicu swojeho wobstaća woswjećiło. Z předsydku Janu Vančatovej je so Lukáš Novosad wo towarstwje rozmołwjał.
SAL eksistuje dźesać lět. Kak je wone nastało?
Wšo je z Milanom Turekom započało, kotryž je stajnje wo Serbach rozprawjał. Poprawom je wón na Františeka Vydru z Chrastavy nawjazował. Tehdom su so w Liberecskej knihowni klanki w serbskich narodnych drastach wustajeli. Wustajeńcu běštaj Monika a Bjarnat Cyžec spřihotowałoj. K njej słušeše přednošk, hdźež staj Cyžec mandźelskaj spěwałoj a na serbskich dudach hudźiłoj. Běch tehdom wozbožena.
Tehdom bu towarstwo załožene?
„Ha-widźuli ...“ – ach poprawom wšojedne!
Mnohe zwěrjata w běhu počasow swój kožuch měnjeja. Hdyž bywa zymnišo, jim wjace kosmow narosće. Hdyž je potom zaso ćoplišo, wone kosmy zhubjeja. Tołši kožuch sej tuchwilu zawěsće tež mnozy ludźo w Němskej přeja. Nic tajki z kosmow, ale skerje politiski. Časy so měnjeja, to hižo dlěje pytnjemy. Wólbne lěto 2026 pak je nam wšěm pokazało, zo so prawdźepodobnje tež politiski počas měnja: Bywa zymnišo. Hladamy-li na dobu swobodneho demokratiskeho politiskeho porjada, kotraž je so na zapadźe Němskeje po zakónčenju Druheje swětoweje wójny zahajiła, kaž na jedne lěto, potom je so nětko nazyma započała. Zymny wětřik, kotryž změny připowědźa, wěje z wuchoda a wosebje z praweho boka. Nětko wězo twjerdźić nochcu, zo su na přiběracym stresu w politiskim systemje našeje republiki jeničce wolerki a wolerjo na wuchodźe kraja wina. Tola módra karta wólbnych wokrjesow toho abo tamnu funkcionarku w centralach etablěrowanych stronow znjeměrnja. Reakcija na přiběrajcy sylne kromy politiskeho spektruma je často hysteriska.
Budyšin su wrota regiona Krabata
Prěni raz so tydźeń Krabata lětsa w Budyšinje zakónči – 10. oktobra na nazymskim swjedźenju. Wo tym je so Marcel Brauman z předsydu towarstwa Nutřkowne město, Renéjom Meißnerom, rozmołwjał.
Što to za Budyšin woznamjenja?
To je wulkotny zazběh, Budyšin sylnišo z cyłym regionom Krabata zwjazać. Wjeršk sćěhuje klětu, hdyž so Krabatowy tydźeń tu zahaji. Z tym pósćelemy ludźi na wotkrywansku jězbu do regiona.
Kajki nazymski swjedźeń wupada?
Wostanje wězo naš wulki swjedźeń swójbow, wikowarjow a nutřkowneho města. Krabata a jeho region móža hosćo tón dźeń widźeć a dožiwić, tež w zwisku z wobstejacym programom.
Što móže Budyšin regionej přinošować?
Widźu Budyšin jako wrota regiona Krabata. W našim historiskim starym měsće mamy wjele hosći, kotrychž móhli bóle do regiona wjesć. Nimo pokiwow, zarjadowanjow a turistiskich poskitkow móhli to perspektiwisce tež ze zwiskom z Krabatowym kolesowanskim pućom a z rozšěrjenjom šćežki bajow wo postawu Krabata zdokonjeć.
Štó Krabat za Was je?
Za KI serbšćina přemała njeje
„Móžemoj serbować? Sy so po mojim zašłym naprašowanju polěpšił?“, woprašach so zaso raz agenta kumštneje inteligency (KI). Sym dźě na nowostki wćipny. W minjenych tydźenjach sym nastawki čitał a podcasty słuchał, hdźež rěkaše, zo su najnowše modele KI mócniše, hač sej myslimy. Štož jich dźěławosć nastupa, su wušikniše, wobrotniše a klewerniše hač čłowjek. Strach so najlěpje předawa, tola wjeršk zašłych dnjow bě pozitiwna informacija, zo su robotery w běhu 88 hodźinow matematiski problem rozrisali, kotryž ludźo w běhu sto lět wujasnić njezamóchu. (Kaž so pozdźišo wopokaza, je realita kaž přeco pisaniša.)
Hinaše su powěsće wo hororu kumštneje inteligency a připowědźenja kónca swěta. Zabudźemy pak, zo je antichryst ciwilizaciji hižo wjackróć hrozył a zo smy wot ličakow dawno wohroženi, dokelž so banki, milinarnje, wobchad w powětře a na kolijach digitalnje rjaduja.
„To je naša serbska šula“
Z Janom Ryćerjom, předsydu noweho spěchowanskeho towarstwa nastawaceje prěnjeje swobodneje serbskeje šule, je so Marcel Brauman rozmołwjał.
Što su najwažniše nadawki tutoho spěchowanskeho towarstwa?
So wě, dosć podpěry a sponsorow organizować a so sobu wo to starać, zo so wěc zwoprawdźi. W tutym zmysle chcemy ju přewodźeć a aktiwnje sobu tworić. Najprjedy dźe wo městno a kubłanske wusměrjenje šule, wšako je to naša serbska šula a mamy přeća našich ludźi wobkedźbować. Zaměr je wjele lěpše a wobšěrniše wukubłanje, wjac praktiskich poskitkow, tež we wuměnje z partnerskimi šulemi słowjanskich krajow.
Što je Waša motiwacija, zo nimo powołanja jako předewzaćel, wužadanjow jako swójbny nan małeju dźěsći a angažementa mjez druhim w serbskej radźe Sakskeje a zwjazkowym předsydstwje Domowiny přidatnje čas woprujeće?
