Lubi puć do serbskeho přichoda

Freitag, 20. Oktober 2017 geschrieben von:

Za „Serbsku pratyju 2018“ je pisało 49 awtorow, jenož 13 artiklow je z němčiny přełoženych a dwaj stej němsce wotćišćanej.

Kaž „Serbska protyka 2018“ podawa PRATYJA na spočatku za kóždy měsac pokiwy zahrodnikam, daty k serbskim stawiznam a wopisuje wosebite kerčiny po měsacach. Při tym do woči bije, zo njejstej jenož hornjoserbski a delnjoserbski słowoskład rozdźělnej („zymski wonjaty kozylist“ rěka delnjoserbsce „wónjata krickata wišnja“), ale po zdaću tež sakska pisana němčina njeje kaž braniborska.­ „Kozylist“ mjenujcy rěka w Protyce „Duftheckenkirsche“, w Pratyji „Wohlriechende Heckenkirsche“. Wobě słowje drje stej w němčinje móžnej, ale bych witał, byštej-li serbskej rěčnej komisiji w přichodźe raz zhromadźe dźěłałoj, znajmjeńša na polu eksotiskich rostlin.

Powójnske zajimy wo Žitawje

Freitag, 20. Oktober 2017 geschrieben von:

Žitawska Domowinska skupina 45 čłonow měła

Pólski wědomostnik Piotr Pałys, čłon Maćicy Serbskeje, je hižo mnohe stawi­znisko-sorabistiske přinoški wozjewił. Tak wo Jurju Wićazu (Lětopis 2005), Wójćechu Kóčce (Pro Lusatia 2002), Jurju Rjenču (Rozhlad 2007) abo k temje „Narodny partizan Łužica“ (Zeszyte lużyckie 2001). Nětko předleži kniha „Problem Żytawski 1945–1949 (Žitawski problem 1945–1949, Opole 2016). Mjenowany problem wobsteješe w tym, zo po skónčenju Druheje swětoweje wójny Žitawa „na skřižowanju čěskich, němskich, ruskich (sowjetskich – M.K.), łužiskoserbskich a pólskich zajimow“ steješe – kaž podtitul edicije rěka. K temje Žitawa po 1945 w serbskej rěči měješe Serbska protyka 2006 artikl Arndta Bretschneidera „Tež Žitawa do ČSR?“.

Dujerska hudźba wulce woblubowana

Freitag, 20. Oktober 2017 geschrieben von:

10. raz kapały z kraja a wukraja w Janšojcach

Bjez dujerskeje hudźby w bohatym kulturnym žiwjenju w Błótach a dalšich kónčinach němsko-serbskeje Delnjeje Łužicy poprawom ničo njeńdźe. Nimale na wšitkich wjesnych swjedźenjach słyšiš tam žiwe trubjenje trompetow, pozawnow a dalšich instrumentow. Tež při woblubowanymaj nałožkomaj łapanju kokota a zapusće. To so wě, zo maja wosebje starši ludźo z tajkeje hudźby radosć, ale tež wjesnej młodźinje so wona spodoba. Wšako móžeš po jeje taktach derje rejować, a to nic jenož znatu Hanamarinu pólku. Zwěsćić tež móžemy, zo je ličba mjeńšich kapałow a tež hercow, kotřiž dujersku hudźbu pěstuja a hraja, w zašłym času přiběrała. Wosebje potom, hdyž we wjace hač 50 wsach Delnjeje Łužicy zapust swjeća a campruja a hdyž we wjace hač 30 wsach kokota łapaja, maja kapały a hercy dźěła dosć a nadosć.

Nic w larmojancy so zadusyć

Freitag, 20. Oktober 2017 geschrieben von:

Mnohe wěcy, kotrež my Serbja jako wěčne wobhladowachmy, pozhubjeja so spěšnišo hač sej to myslachmy. Zo so serbska rěč a kultura takle spěšnje zhubjatej, njeje pak žadyn přirodny zakoń, skerje wuslědk njepřipóznaća a asimilaciskeho ćišća. Serbja dyrbjachu swoju maćernu rěč zabyć, so němčinje připodobnić. Jich kultura njebě ničo hódna. Tójšto so hańbowachu a mnozy činja to hišće dźensa. Wyšim hamtam w staće abo cyrkwi Serb přistup njeměješe, abo jenož potom, hdyž swoju maćeršćinu wotpołoži. Brunicowa in­dustrija wućěri Serbow z jich hole, łukow a polow. Wjeski buchu wotbagrowane. W přez bagry přemjetanej krajinje hižo ničo na Serbow njepokazuje. Jenož w katolskich wosadach dźeržeše so serbšćina najdlěje, ale tež tu drjebi so wona razantnje. Wšě statistiki a sociologiske analyzy dyrbjeli pola němskich a tež serbskich poli­tikarjow alarmowe zwony drišćeć dać. Ale ke konkretnemu zjawnemu wuznaću abo skutkownemu zakročowanju so žadyn z nich njepředrěje.

Janko Šajatović njeje jenož Krabat

Freitag, 20. Oktober 2017 geschrieben von:

Z prologom „Krabata“ Jurja Brězana „Jedyn dźe po kraju, stary abo młody, to so spóznać njehodźi, wón je přebliski. Snano je to Krabat.“ witaja wopytowarjow do wosebiteje wustajeńcy Budyskeho Serbskeho muzeja. Tole je dobry spočatk za krasnu ekspoziciju „Krabat. Muž. Mytos. Marka.“ wo serbskim dušnym kuzłarju. Měrćin Nowak-Njechorński je nam jeho ze swojimi barbojtymi rysowankami skutkownje do pomjatka zašćěpił a zhromadnje z Jurjom Brě­zanom tež literarnje wulkotnje zbližił. Z prawom pyša tuž Njechorńskeho Krabatowe wobrazy wustajeńcu.

Mokre žně z dołhej łužiskej tradiciju

Freitag, 13. Oktober 2017 geschrieben von:

W nazymje – času napjatosće a wočakowanjow – hlada rybarjam wjac hač dosć dźěła do rukow

Nazyma je we Łužicy čas napjatosće a wosebitych wočakowanjow, přewažnje za rybarjow a wobhospodarjerjow hatow. Je čas žnjow. Haty so wułója a njesćerpliwje čakaja rybarjo na wunošk swojich prócowanjow a často napinaceho dźěła.

We Łužicy wotměwaja lětsa hižo 16. raz łužiske rybowe tydźenje, na kotrež wočakuja w najwjetšim hatowym regionje Němskeje, w 30 000 hektarow wulkim Hornjołužiškim biosferowym rezerwaće hole a hatow, hosći z tu a wukraja. Nimo tradicionalnych rybarskich swjedźenjow su to wosebje hosćency a wikowarjo z rybami, kotřiž na wosebite móžnosće, łužisku rybu wužiwać, skedźbnjeja. Jenož zhromadnje postupować a łužiske pokłady na efektiwne wašnje zwičnić, zaruča wuspěch rybarjam, wikowarjam a hosćencarjam.

Rybar, wikowar a kuchar

Igor Pirc hromadźi tež w interneće

Freitag, 13. Oktober 2017 geschrieben von:

Słowjenc je eksperta za dwurěčne, němsko-serbske póstowe kołki z hłubokim zwiskom do Łužicy

Igor Pirc z Ljubljany je prěni filatelist, kiž dósta złotu medalju z wopismom za dwurěčne němsko-serbske póstowe kołki w swojej domiznje w Słowjenskej. Jurij Łušćanski je so ze Słowjencom rozmołwjał. A filatelist jemu přeradźi, zwotkel pochadźa zajim za dwurěčnu Łužicu, wosebje pak za drohoćinki na listach.

Najwutrobnišu gratulaciju k wuznamjenjenju, kotrež běše cyle wěsće tež zajimcam póstowych kołkow w Słowjenskej něšto cyle wosebite.

Napohlad nawsy wosrjedź Worklec je so minjene lětdźesatki dospołnje změnił. Tak mjenowany srjedźny hat bu zasypany. Dźensa hižo ničo na to njedopomina, kak su so tam njeposrědnje před ródnym domom Jurja Brězana něhdy dźěći w lěću kupali a w zymje na smykačach za pukom honili.

Na kromje něhdyšeho hata postajichu srjedź zašłeho lětstotka baraku, kotraž jako konsumowa předawarnja dlěši čas zastaranju ludnosće z tekstilnymi tworami a za šulsku potrjebu słužeše. Po tym zo bu na městnje zasypaneho hata nowy, masiwny konsum – dźensa EDEKA – natwarjeny, wužiwachu młodostni rumnosć hač do přewróta jako swój domicil. Na kermuši mějachu tam stajnje čumpjele a karusel. Dźensa na samsnym městnje wšědnje awta parkuja. Bywša baraka je so zhubiła. Město toho wuhladaš tam nahladny twar.

Wosebite hódnoćenje Jurjej Brězanej

Freitag, 13. Oktober 2017 geschrieben von:

Dubrjenčanske domske Nowotnikec a Rječkec swójby słuša nětko Čornochołmčanskemu towarstwu „Krabatowy młyn“

Gerat Rječka je zahority zahrodkar. Před jeho bydlenskim domom w Dubrjenku so wšitko zeleni. „Hdźež ma bórze trawnik wšitko porosć, steješe něhdy statok z bydlenskim domom, bróžnju a wobrosćenej chódbu“, powěda 63lětny inženjer za zahrodnistwo. „Wšitke tři twarjenja stejachu pod pomnikoškitom. Sym ně­hdyši bydlenski dom Dubrjenk čo. 7 a bróžnju dožiwjenskemu statokej Krabatowy młyn za wužiwanje přewostajił.“ Domske słužeše jako model za dźensniši Dom Jurja Brězana z turistiskej informaciju a rumnosćemi za narodnu drastu, čitanja kaž tež za dźěći a młodostnych. Dom bu w běhu dweju lět natwarjeny a lětsa 13. apryla, zeleny štwórtk wotewrjeny a zjawnosći k wužiwanju přepodaty. „Stołpy durjow, nadwjerno a kamjentne prohi při zachodomaj su originalne“, Gerat Rječka rozłožuje. „Drjewjane hrjady słužachu jako předłoha, njejsu pak do twara integrowane.“ Njeběchu so swój čas w suchim składowali a běchu tuž hižo chětro dodźeržane.

Rentnar a što potom – wuměnkarsku swobodu wužiwać abo wužadanje­ přiwzać (13)

Někotři njemóža so tohole časa dočakać, tamni zaso nochcedźa scyła na njón myslić – na zastup do renty. Kajke maja wuměnkarjo wjesela abo starosće, to ze seriju „Rentnar a što potom?“ bliže wobswětlamy.

Byrnjež Dobroščanka Ja­dwiga Gerberichowa mjeztym dlěje hač lětdźesatk na wuměnku była, ju zrědka wodnjo doma nańdźeš. To pak njezadźiwa, wšako so terminy w jeje protyčce kopja. Agilnosć a dźěłowe nastajenje wuměnkarki, kotraž je stajnje wjesołeje mysle, buštej sformowanej a skrućenej přez běžne wužadace nadawki w dźěłowym času.

Anzeige