Prěni roman wo wotbagrowanym Rogowje wušoł

Domanojc mandźelskeju Ursulu a Wernera jara derje znaju. Staj to dwaj z tych něhdźe 320 němskich a serbskich wobydlerjow, kotřiž dyrbjachu 2003/2004 swoju wjes Rogow Janšojskeje wuhloweje jamy dla wopušćić. Wot lěta 1990 běchu Rogowčenjo, podpěrani tež wot Domowiny, ze wšitkimi mocami a móžnosćemi wo swoju wjes wojowali. Hač na Europske sudnistwo so woni wobroćichu. Jako Nowy Casnik smy jich z mnohimi přinoškami cyły čas přewodźeli a jim poboku byli.

Ursula a Werner Domanojc steje­štaj z Berndtom Siegertom a dalšimi na čole­ wobaranskeho boja. Wonaj bě­štaj poslednjej Rogowčanaj, kotrajž staj do hód 2005 swoju wjes wopušćiłoj. To bě hakle po tym, zo mějachu mjeztym druzy hižo w nowym Rogowje pola Baršća­ swój nowy dom natwarjeny. Domanojc žiwnosć w Rogowje – jeju korčma – steješe hižo wosrjedź wotbagro­wanych domow a rozpadankow. Bager čakaše před jeju durjemi. Mandźelskaj staj so wobarałoj, njejstaj woteńć chcyłoj. Hakle sudnistwo dyrbješe rozsudźić, zo dyrbještaj dom a domiznu skónčnje spušćić.

„Přehladka zasłuža sej bohaty wopyt“

Freitag, 20. Mai 2016 geschrieben von:

Serbskej tworjacej wuměłči w Kamjencu swoje twórby wustajatej

Kamjenski Muzej Zapadneje Łužicy je tež přihódna městnosć za wu­stajeńcu tworjaceho wuměłstwa. Wot 22. apryla hač do 6. junija su w elementariju muzeja mólby, grafiki a skulptury dweju serb­skeju wuměłčow widźeć. Iris Brankač­kowa a Sophie Natuškec poka­zujetej pod hesłom „gespinste“ swoje twórby ze zańdźenych­ lět.

Wobě wuměłči matej, kóžda po swojim, wosebity poměr k wodźe. Iris Brankačkowa bydli na kromje Malešanskeje hatneje kónčiny, Sophie Natuškec we Wódrowym łuhu (Oderbruch). Njeje to jeničce bliskosć dožiwjenskeho wšědneho ruma, štož jej po puću zwobraznjenja wšědnosćow časa zwjazuje. Kamjenska wustajeńca je přewšo bohata na grafiki z jeju rukow. Zhromadnosće wučitaš pak tež w grafiskim rukopisu. Sophie Natuškec­ so přede­wšěm z liniju zwura­znja, zlutniwje zasadźenej w rysowance, mjeztym zo so Iris Brankačkowa ćim bóle­ jako grafikarka předstaja.

Moja generacija a tři swěty

Freitag, 20. Mai 2016 geschrieben von:

Ja a moja krótko po Druhej swětowej wójnje­ rodźena generacija – my smy ludźo tak mjenowaneje moderny. Ale wotrostli smy móhłrjec hišće w předmodernych wobstejnosćach. Něhdyše wjesne, tak­rjec burske žiwjenje, smy hišće na swojej koži dožiwili. Mějachmy na wsy rjane a zajimawe dźěćatstwo. Tradicionalne ži­wjenje­, kajkež naši starši do wójny wjedźechu, je po wójnje něšto lět dale šło. Zakład­ wjesneho žiwjenja bě ratarstwo, a bur steješe we wjesnej hierarchiji cyle horjeka. Bur być njebě jenož powołanje, ale žiwjenski stil. Wón bě lěttysacy dołho praproducent a zežiwjer čłowjestwa. Burstwo bě zakładny princip wjesneje ži­wjenskeje kultury a jeje zhromadnosće. Po wójnje su burja hišće po samsnych metodach dale dźěłali. Kóń abo kruwa će­h­nješe zapřah abo płuh. Počasy mějachu cyle hinašu hódnotu. Wěmy, kak ćopły hnój abo čerstwa jucha smjerdźi, znajmjeńša akceptabelnišo hač dźensniše grawoćiwe folijowe sila.

Klětuša 500. róčnica Martina Lutheroweje reformacije so bliži a składnostnje toho wuńdźe­ tež tójšto publikacijow, kotrež so tutej wažnej tematice wěnuja. Lipšćanske ewangelske nakładnistwo wudawa­ k jubilejej brošurny serial „Městnosće reformacije“ wo něhdźe 60 regionach, kaž na přikład wo Wittenbergu,­ Torgauwje, Drježdźanach a Praze kaž tež wo Hornjej Łužicy. Wysokoformatny, 93stronski spis wo swědkach­ reformacije našeje domizny­ staj dr. Lars-Arne Dannenberg a dr. Matthias Donath wudałoj.

„Złožujo so na hłuboke nabožne přeswědčenje wuskutkowa reformacija zakładny přewrót cyrkwinskeho žiwjenja runje tak kaž w politice, kubłanju, wuměłstwje a we wšědnym dnju ludźi. Re­formacija­ njebě narodna naležnosć. Tule w Hornjej Łužicy rozšěrješe so wona w 16. lětstotku runočasnje mjez Něm­cami a Serbami.“ Takle piše w předsłowje Bernd Lange, předsyda kulturneho konwenta Hornja Łužica-Delnja Šleska.

Jara agilna a njesprócniwa žona

Freitag, 22. April 2016 geschrieben von:

Na wopyće pola nawodnicy Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu w Choćebuzu

Na blidźe dźěłoweje rumnosće nawodnicy Šule za delnjoserbsku rěč a kulturu Marje Elikowskeje-Winkleroweje w Choćebuzu leža knihi, prospekty a wšelake druhe materialije. Zrazom začuwaš, zo so tule napjeće dźěła. „Hišće momenćik prošu! Dźensa zakónči so runje kurs pólšćiny. Tuž mam to a tamne hišće spěšnje zrjadować“, šulska nawodnica mje wo sćerpnosć prosy a spěcha k swojej sobudźěłaćerce Brigiće Nagelowej do tamneje stwy. Ta bě šulsku nawodnicu wo pomoc prosyła. Na sćěnowinje dźěłarnje wuhladam wobraz bamža Jana Pawoła II. „Haj, doma staj staršej nas pjeć dźěći nabožnje, katolsce kubłałoj. Sym po tutych křesćanskich hódnotach a zasadach žiwa“, praji mi nawróćejo so do dźěłarnje 1951 w Poznanju narodźena Pólka. Zhonju, zo staj jeje nan, dźěłacy w gastronomiji a so za kulturu horjacy, a jeje mać, kotraž bě w běrowje přistajena, wšitko za to činiłoj, dźěći­ wšostronsce kubłać – tež w sporće, baleće, spěwanju w chórje a při nawuknjenju instrumentow. „A jako šulerka zakładneje šule mějach hižo zajim za rěče.

Surealne zetkanja

Freitag, 22. April 2016 geschrieben von:

Nowa zběrka basnjow Benedikta Dyrlicha w němskej rěči, wudata w­ nakładnistwje POP w Ludwigsburgu

Trjebach trochu chwile, zo bych sej knihu do ruki wzała. Rysowanka rumunskeho wuměłca Emiliana Papija na prědnjej wobalce pak wabješe: zakryte wobjeće dweju, kotrymajž so přitula prošerjatko a zawrjena kniha. Wobraz je sadźeny do ramika­ a připinjeny z banderolu, na kotrejž­ steji napisane „Surreale Umarmung“, štož je zdobom titul zběrki. Ze zadnjeje strony wobalki hlada awtor sam, zamysleny, so mi zda, a trochu šělhawje­ přez ramik swojich nawoči.

Prapremjera 5. sinfonije „Stalingrad“ we wulkopósłanstwje Ruskeje federacije

Pjatk, 15. apryla, dožiwi we wulkopósłanstwje Ruskeje federacije w Berlinje lěta 2007 spisana 5. sinfonija „Stalingrad“ Hinca Roja we wobłuku swjatočneho koncerta swoju prapremjeru.

Před 400 přitomnymi hosćimi-připosłucharjemi z dwurěčneje Łužicy a dalšich kónčin Němskeje – mjez Hamburgom a Frankobrodom nad Mohanom – je zašły pjatk na wulkej žurli wulkopósłanstwa Ruskeje federacije w Berlinje prěni raz zaklinčała přez hudźbnikow SLA a Delnjošleskeje filharmonije 5. sinfonija „Stalingrad“ serbskeho komponista Hinca Roja w kooperaciji Zwjazka serbskich wuměłcow a Serbskeho ludoweho ansambla. Do zahajenja prapremjery měješe wulkopósłanc Ruskeje federacije Wladimir M. Grinin slědowacu narěč:

Česćeny knježe Rojo, česćeny knježe Wićazo,­ česćeni knjenje a knježa,

Jurij Brězan bě najznaćiši serbski spisowaćel druheje połojcy 20. lětstotka. Wón słušeše wot kónca połstatych lět do wodźacych romancierow NDR. Takle započnje Dietrich Šołta rezumej swojeje němskorěčneje biografije wo Jurju Brězanu, wo jeho žiwjenju a dźěle, kotraž je k jeho lětušim stotym posmjertnym narodninam w Ludowym nakładnistwje Domowina wušła. W knize wuzběhuje awtor wospjet, zo bě Jurij Brězan prěni serbski literat, kotryž­ je swoje knihi tež w němskej rěči pisał a wozjewjał a sej tak jako awtor toho­runja wjele připóznaća statysacow swěrnych němskich čitarjow zdobył.

Z brjucha, tola z hłójčku a zmužitosću

Freitag, 22. April 2016 geschrieben von:

Wosebita wustajeńca twórbow Eberharda Petersa

Na Sakskim wyšim zarjadniskim sudnistwje w Budyskim hrodźe wotmě so wutoru, 15. měrca, wernisaža wustajeńcy tworjaceho wuměłca Eberharda Petersa, kotruž je institucija zhromadnje ze Serbskim muzejom a Zwjazkom serbskich wuměłcow składnostnje 80. narodnin Běłowodźana wuhotowała. Po witanju wjace hač 60 wopytowarjow přez wiceprezidenta sudnistwa dr. Matthiasa Grünberga, direktorku Serbskeho mu­zeja Christinu Boguszowu a Tomasza Nawku­ w mjenje ZSW wěnowaše so w lawdaciji Bernd Kremser z Niskeje tworjenju jubilara. Wón mišterstwo wupłodźaceho wuzběhujo wosebje na ekologiski aspekt skedźbni a na z toho wurosćacu zamołwitosć wuměłca kaž tež recipienta w dźěle Petersa: „Za mnje je Eberhard tworjacy [posrědnje tež „ku­błacy“ – bn], njezwobraznjacy wuměłc. Wón je sej tutu rěč srědkow ze wšej perceptibilitu přiswojił.“ Nimo toho interpretowaše wón někotre wobrazy eksemplarisce a podšmórny, zo je „tworjenje hakle přez komunikaciju dospołne“. Na to Eberhard Peters so dźakujo wustajeńcu wotewrě.

Anzeige