Wysoka kultura formulowanja

Freitag, 16. Oktober 2015 geschrieben von:

Wo nowej dwurěčnej zběrce basnjow­ Kita Lorenca

„Der zweiseitige Beitrag – Wěsty dwustronski přinošk“ je titul nowostki Kita Lorenca. Podtitul přeradźa, zo jedna so wo prozu: „Prosastücke – Pěše rěče“. Žro tworja dźěła, kotrež běchu w zašłymaj lětdźesatkomaj pak basniskim zběrkam přidate, pak rozbrojene ćišćane abo dotal njewozjewjene. Přeco, hdyž nam najwu­znamniši serbski basnik našich dnjow nowu knihu wobradźa, je to dwu- a wjacestronska wěc zhladowanja: basnik jako basnik, basnik jako awtor prozy, kotraž je žiwa z basniskeho pjera, a basnik jako filozofowacy, dodnjacy prašenja našeho powšitkowneho a swojorazneho serbskeho byća ... a wjele wjace. Na něhdźe 270 stronach zezběrane su přinoški Kita Lorenca w němskej a serbskej rěči: něhdźe połsta serbskich, něhdźe dwójce telko němskich. Spisał bě je přewažnje w minjenymaj lětdźesatkomaj, wozjewi je tu a tam, ženje nic w zjatej ediciji.

K Alfonsa Frenclowej nowostce „Mój serbski słownik“­

Přemyslujo, kotry serbski słownik je tučasnje najbóle wužiwany, tukam na on­line-wariantu boehmak.de. Ćišćane wu­daće słownika z polcy sćahnyć, hdyž za prawym­ wurazom pytaš, to drje lědma hišće něchtó čini.

Nowostka Alfonsa Frencla „Mój serbski słownik“ nawjazuje na seriju wěcnych knihow woblubowaneho awtora w Ludowym nakładnistwje Domowina. Tež hdyž je Alfons Frencl w Serbach znaty, by krótkobiografija do wobalkoweho teksta słušała. 1996 rodźeny Róžeńčan a nětko wučer na wuměnku bě wjele lět redaktor Serbskeje protyki (wot 1979) a je nošer Myta Ćišinskeho (1999).

Wšudźebył a wšitkoznawc Frencl je hižo w swojimaj knihomaj „Serbske puće do swěta“ (LND 1996) a „Za hunami mjeza“ (LND 2012) dopokazał, zo z wotewrjenymaj wočomaj po domiznje a swěće pućuje, zajimawostki zběra a sej zapisuje. Nětko wěnuje so wosebje rěči, pyta za pochadom słowow a pleće zajimawe fakty kołowokoło nich do informatiwneho teksta. Tak stwori swój serbski słownik.

Delany ćěkaja

Freitag, 16. Oktober 2015 geschrieben von:

– Wulfej Kirstenej wěnowane –

Groty ze sćežorow fiča

Hdyž nawjes docpějemoj

Z dwora mjez putkami

Zakikeri psyk wujědźe

Na wulizane awto

Syknjemoj přez wrota

Procesion běłych křižow

Na fararjec ladku so zyboli

Wumóžnik ze železa laty

Kaza kónc wotwidźeć

Po wotsykanej łuce

Twochnywši miłosćiwej

Wusypamoj brěmjo

Z kaolinom njech nas

Přelutuje pjenježna waka

Z wodu ze sprudleška

Wumlějemoj kyrk a stawy

Kaž něhdy na koniku

Wučumpamoj błudy

Po dźěratych šćežkach dom

(Z noweje serbskeje zběrki basnjow a krótkeje prozy awtora, kotraž ma klětu wuńć. Baseń je němsce wušła w zběrce „Fest in der Landschaft – Gedichte für Wulf Kirsten“, edition Azur, Drježdźany 2014.)

Dypk smjetany na torće onomastiki

Freitag, 16. Oktober 2015 geschrieben von:

Atlas delnjoserbskich mjenow Waltera Wenzela w LND wušoł

Mjenowědnik a slawist Walter Wenzel z Lipska slědźi hižo wot 1960tych lět na polu­ serbskich wosobowych mjenow we Łužicy.­ Jeho slědźerske dźěło bazuje zwjetša na njeličomnych zapiskach z dokumentow 14. do 18. lětstotka. Tule je nahromadźił a přeslědźił telko mjenoweho materiala kaž nichtó druhi do njeho. W třoch zwjazkach dźěła „Studien zu sorbischen Personennamen“ předźěła wón 45 000 historiskich mjenowych podłožkow (Belege). Namakane mjena ana­ly­zowaše nastupajo morfologiju, fonetiku, leksikaliske korjenje a woznam.

Wopory z přeswědčenja?

Freitag, 16. Oktober 2015 geschrieben von:

Rubježne přiswojenje słowjanskich kónčin přez Frankow; namócne přeněmčenje a pokřesćanšćenje; zakaz rěče na sudnistwje w pózdnim srjedźowěku; potłóčowanje přez Prusku a pozdźišo přez Němske kejžorstwo; nacistiske pospyty wu­tupjenja; znjewužiwanje přez socialistow; nadpady prawicarjow; skóncowanje wsow přez brunicu a tak dale.

Kak jara je wšo to z přičinu našeho nětčišeho­ połoženja a kak jara běchu naši prjedownicy woprawdźe potłóčowani – tak rady so tež dźensa hišće sami jako wopory­ widźimy a zas a zaso so jako tajcy zjawnje pokazujemy. Na poměrnje aktualnymaj přikładomaj to derje spóznawaš. Wězo su přichodne wotrězki chětro zjednorjene, měli pak přiwšěm proble­matiku zwobraznić.

Zahorja dźěći runje tak kaž młodźinu

Freitag, 18. September 2015 geschrieben von:

Słowakski rejwar a pedagog dźěła we Łužicy

Na jewišću Chróšćanskeje „Jednoty“ zwučuja tamniši zakładni šulerjo rejwansku scenu ze spěwohry Wórše Wićazoweje „Je słónco wu­snyło?“ po hudźbje Tassa Schille.

„Holcy, hólcy kedźbujće na rytm, pokazajće wjesołe mjezwoča. Wospjetujemy hišće raz!“, namołwja jich bywši profijowy­ rejwar a wukubłany rejwanski pedagog­ Jan Kozelnický. Za spěwohru bě 42lětny Słowak loni choreografiju stworił. Nětko přihotuje wón šulerjow z wurězkom twórby na přichodny wustup we Łužicy. Dźěći su při wěcy. Rejwanje jim wjeselo wobradźa, byrnjež wone zas a zaso pokiwy k hišće lěpšemu zwuraznjenju reje dóstawali a scenu časćišo wospjetowali. „Podobne projekty pře­wjeduju tež ze zajimcami zakładneju šulow we Worklecach a Ralbicach. Wěm, zo jich tajke intensiwne proby po wučbje jara napinaja. Ale dyrbju dźěći putać, disciplinować a wužadać, zo bychu skónčnje publikumej a sebi samym radosć wobradźili.“

Zajimawe powědki z narańšich Serbow

Freitag, 18. September 2015 geschrieben von:

Po swojej jara wuspěšnej dwurěčnej čitance „Pod Čornobohom“ je Bukečan Marko Grojlich nětko dalšu z wujimkami z Tydźenskich Nowin a Serbskich Nowin wot lěta 1843 hač do zakaza dźenika 1937 přez nacijow a z pokazkami ze serbskich literarnych dźěłow wo narańšich serbskich kónčinach zestajał. Kniha „Mjez Křičom a Lubatu – Zwischen Lutherberg und Löbauer Wasser“ je tydźenja w LND wušła. Wona wopřijima powědki ze šěsć něhdy ryzy serbskich ewangelskich wosadow Bart, Budyšink, Hućina, Hrodźišćo, Malešecy a Poršicy, hdźež bě narańša hornjoserbšćina tehdy hišće wobchadna rěč.

Marko Grojlich je zaso přewšo pilnje powědki wuběrał a do dźesać wotrězkow z najwšelakorišimi temami zestajał. W dźělu „Ze starych časow“ podawa wón někotre ludowe powěsće, tak wo Poršiskim „fajermužu“, wo bajach wo čertach a Čertowym wuměnku a wo nastaću mjenow hórkow, kaž Srěńcy pola Krakec. Chwalobne je, zo awtor w swojim němskim přełožku tež wuznam wšelakich dźensa lědma znatych zapřijećow rozłožuje, na přikład, zo wučinješe jedyn kórc (Scheffel) žita w Sakskej sto litrow.

Čorny Halštrow

Freitag, 18. September 2015 geschrieben von:

kak dyrbju do rjadu přińć

z tym lodom kotryž pławi

z bolosćemi z winowatosću k wutrajnosći

žabry su wobškodźene

kak dyrbju do rjadu přińć

njeje pruda

za črjódu rybow

čuć kak so minje pjerchot

ptačk bjez pychi

kotryž so ženje hižo njewróći

wjele radšo narunam

ćěkawe łopjeno w prućinje

kak dyrbju do rjadu přińć

njeje pruda

přeco bóle boli

ptače roje zańdu

a winowatosć so we wutrajnosći pospytać

kak dyrbju do rjadu přińć

z dalokimi trabantami

jedne łopješko čuje so přiwuzne

ze swětnišćom

kak dyrbju do rjadu přińć

w tutym hołku

z lodu ból a wobškodźene žabry

chójna so dźerži swobodna

za posledni rój rybow

ptački su hižo pokorne

započnu mjelčeć

kak dyrbju do rjadu přińć

w tutym njesćerpnym času

zacpěty

wjednik bjez wójska

z přepjatymi zaměrami

kak dyrbju do rjadu přińć

mje boli kóžde wozwěrjene počinanje

a sym žiwy wobškodźenu winowatosć

njech so mi zhubi

wo swjaty rozumčko

ruku na wutrobu

za nas njej’ žane horjeka žane deleka

Rozmołwa z němskim literatom a přećelom Serbow Peterom Huckaufom

Basnik Peter Huckauf z Berlina słuša k tym poetam zwonka Serbow, kotřiž su so sobu najhusćišo na Swjedźenjach serbskeje poezije wobdźělili. Wón je so takrjec do Łužicy a kulturneho žiwjenja najmjeńšeho słowjanskeho ludu zalubował. Wo tym swědča tež jeho basnje. Loni wuńdźe wuběr z nich w němskej, delnjo- a hornjoserbskej rěči w almanachu „Podstupimske pśinoski k Sora­bistice“. W basnjach awtora wučitaš tež jeho­ zwjazanosć k łužiskej krajinje a ludźom, kotřiž su tam žiwi. Alfons Wićaz­ je so z Peterom Huckaufom rozmołwjał.

Waše mjeno je w Serbach znate, wšako so hižo lěta na Swjedźenjach serbskeje poezije a druhich serbskich zarjadowanjach wobdźěleće. Kak sće so scyła ze Serbami a jich swjedźenjemi poezije zeznajomił?

Dźěćaca knižka z wulkotnymi ilustracijemi

Freitag, 18. September 2015 geschrieben von:

Titulny wobraz nowostki „Moje najlubše powědančka wo zwěrjatach“ Christy Kempter, z němčiny přełožena wot Ja­dwigi Wejšineje, pokazuje małeho elefanta, girafu, myšku, zaječka, mjetelčku, šlinka, žabku a knižku sej wobhladowacu kokošku. Wobraz je rjany pisany, dźěći narěčacy a wotpowěduje tematice. Pře­listowawši knihu dyrbju rjec, zo so prěni zaćišć wulkotnje ilustrowaneje nowostki njepozhubi. Za to chwalbu wuhotowarce Antje Flad. Beletristiska twórba, nětko wot Ludoweho nakładnistwa Domowina w serbskej rěči wudata, předstaja na dwanaće dwójnych stronach krótke powědančka wo zwěrjatach. Z tołšeho papjerca wobstejaca wona stajnje zaso přeproša, do powědančkow pokuknyć.

Anzeige