Před 75 lětami so pozběhnyli

štwórtk, 19. apryla 2018
artikl hódnoćić
(0 )

Waršawa bě w lěće 1939 město z najwjace Židami na swěće. Poł miliona bě tam doma. Nadpad němskeho wójska 1. septembra 1939 na Pólsku bě za nich kaž za dalšich Polakow čas złóstnistwow. Wot lěta 1940 dyrbjachu wšitcy Židźa pólskeje stolicy w štyri kwadratne kilometry wulkim ghetće wusko hromadźe stłóčeni bydlić. Něhdźe 100 000 z nich špatnych poměrow dla zahiny. 1942 započachu esesacy Židow deportować, zwjetša do sto kilometrow zdaleneho koncentraciskeho lěhwa Treblinka. Něhdźe 323 000 Židow z Waršawy bu tam z płunom morjenych. Hač do­srjedź lěta 1944 přisadźi w Treblince dohromady na 900 000 Židow swoje žiwjenje. Wot lěta 1964 dopomina tam wopomnišćo z hoberskim kamjenjom z napismom „Nigdy wiecej“ (Nihdy wjace) a ze 17 000 narownymi platami na tamniše wopory fa­šizma.

Nalěto 1943 bě we Waršawskim ghetće hišće 60 000 Židow. 2 000 z nich bě so wobróniło a so wot 19. apryla 1943 přećiwo dalšemu wottransportowanju wobaraše. Hač do kónca meje 1943 wojowaše tak nimale 2 000 zběžkarjow rjekowsce přećiwo esesakam, wojakam Wehrmachty a nacistiskej policiji. Fašisća surowje přećiwo zběžkarjam a zwostatym Židam w ghetće postupowachu. Rozbuchowachu a zapalowachu twarjenja a zatřělichu zajatych zběžkarjow a dalšich Židow. Nimale wšitkich 60 000 w ghetće zwostatych na městnje morichu a cyły ghetto zni­čichu.

Hižo 1948 wotkrychu w pólskej sto­licy, w kotrejž běchu Němcy 85 procentow wšěch twarjenjow zničili, pomnik ze šwedskeho zornowca za židowskich zběžkarjow. Wón steji tam, hdźež so dźensa před 75 lětami prěni raz Židźa přećiwo němskim wojakam wobarachu. Zornowc běchu nacisća zawostajili, kotřiž chcychu z njeho „pomnik dobyća Němcow“ stworić. Pozdźišo nasta wulke wopomnišćo „Dróha dopomnjeća, čerpjenja a boja Židow“ z blokom z dwěmaj reliefomaj, z dwěmaj sydomručnymaj swěčnikomaj a ze štyri taflemi z mjenami zběžkarjow. Před wulkim pomnikom za židowskich bojownikow padny při swojim wopyće we Waršawje 1970 zwjazkowy kancler Willi Brandt na kolena, prošo tak wo wodaće za złóstnistwa Němskeje. Manfred Laduš

wozjewjene w: Róčnica
Prošu přizjewće so, chceće-li komentar podać

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND